دانلود فایل
بزرگترین مرجع دانلود فایلدانلود فایل
بزرگترین مرجع دانلود فایلموسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه ای
 موسیقی شعر در دیوان اوحدی مراغه ایفهرست مطالب عنوان صفحه چکیده.....یک پیشگفتار ..دو تعریف و بیان مسئله .....سه فرضیهها و اهداف ...سه پیشینه تحقیق .....سه مقدمه...1 فصل اول: شعر و موسیقی 1-1 ارتباط شعر و موسیقی..9 1-2 موسیقی شعر 12 1-3 موسیقی شعر اشعار اوحدی ...14 فصل دوم: موسیقی بیرونی اشعار اوحدی 2-1 موسیقی بیرونی............................................................................................................................................................19 2-2 تاثیر وزن بر شعر .......................................................................................................................................................20 2-3 اوزان به کار رفته در اشعار اوحدی ...........................................................................................................................21 2-4 شواهد اوزان به ترتیب بسامد ....................................................................................................................................25 2-4-1 اوزان دوری یا متناوب.....................................................................................................................................32 2-4-2 اوزان کم کاربرد...............................................................................................................................................33 2-5 وزن رباعی...................................................................................................................................................................35 2-6 بحور به کار رفته در اشعار اوحدی ............................................................................................................................36 2-7 اختیارات شاعری ........................................................................................................................................................38 فصل سوم: موسیقی کناری اشعار اوحدی 3-1 موسیقی کناری............................................................................................................................................................41 3-1-1 قافیه ................................................................................................................................................................41 3-1-2 قافیه و انواع آن در اشعار اوحدی .................................................................................................................42 3-1-2-1 قافیه بدیعی ..........................................................................................................................................49 3-1-2-2 قافیه متوازی .........................................................................................................................................51 3-1-2-3 قافیه میانی ............................................................................................................................................51 3-1-2-4 همسانی قافیه و ردیف .........................................................................................................................52 3-1-2-5 تکرار قافیه ...........................................................................................................................................54 3-1-2-5-1 ردالقافیه .....................................................................................................................................55 3-1-3 عیوب قافیه .....................................................................................................................................................57 3-1-4 ردیف ..............................................................................................................................................................61 3-1-4-1 ردیف در دیوان اوحدی........................................................................................................................63 3-1-4-2 کاربرد ردیف در اشعار اوحدی ..........................................................................................................63 3-1-4-3 انواع ردیف در اشعار اوحدی ..............................................................................................................65 3-1-4-4 ردیف آغازی .......................................................................................................................................70 3-1-4-5 ردیف میانی .........................................................................................................................................72 3-1-4-6 ردیف از نظر کوتاهی و بلندی..............................................................................................................72 3-1-4-7 ردیف از نظر موسیقایی و بلاغی ..........................................................................................................74 3-1-4-7-1تکرار در ردیف ..........................................................................................................................74 3-1-4-7-2 ردیف و واج آرایی ....................................................................................................................75 3-1-4-7-3 تناسب در ردیف........................................................................................................................76 3-1-4-7-4 ردیف و تضاد ...........................................................................................................................76 3-1-5 هنجارگریزی ردیف ........................................................................................................................................77 فصل چهارم: موسیقی درونی اشعار اوحدی 4-1 موسیقی درونی ...........................................................................................................................................................81 4-2 موسیقی درونی در اشعار اوحدی ...............................................................................................................................81 4-2-1 تکرار................................................................................................................................................................81 4-2-1-1 تکرار کلمه............................................................................................................................................81 4-2-1-1-1 رد العجز علی الصدر ..................................................................................................................82 4-2-1-2تکرار حروف یا آهنگ کلام....................................................................................................................83 4-2-1-3 تکرار واج یا واج واج آرایی ................................................................................................................84 4-2-2جناس ..............................................................................................................................................................84 4-2-2-1 جناس اشتقاق........................................................................................................................................85 4-2-2-2 جناس شبه اشتقاق ...............................................................................................................................85 4-2-2-3 جناس تام .............................................................................................................................................86 4-2-2-4 جناس خط یا مصحف ........................................................................................................................87 4-2-2-5 جناس زاید یا افزایشی..........................................................................................................................87 4-2-2-6 جناس قلب ..........................................................................................................................................88 4-2-2-7 جناس لاحق ........................................................................................................................................89 4-2-2-8 جناس مضارع .....................................................................................................................................89 4-2-2-9 جناس مرکب .......................................................................................................................................90 4-2-2-10جناس ناقص یا محرّف .......................................................................................................................90 فصل پنجم: موسیقی معنوی اشعار اوحدی 5-1 موسیقی معنوی...........................................................................................................................................................93 5-2 موسیقی معنوی در اشعار اوحدی ..............................................................................................................................93 5-2-1 ارسال المثل (تمثیل) .......................................................................................................................................93 5-2-2 استخدام ..........................................................................................................................................................95 5-2-3 ایهام (توریه) ...................................................................................................................................................96 5-2-3-1 ایهام تناسب .........................................................................................................................................97 5-2-3-2 ایهام تضاد ............................................................................................................................................98 5-2-4 تجاهل العارف ................................................................................................................................................98 5-2-5 تجرید .............................................................................................................................................................99 5-2-6 تضاد (طباق) .................................................................................................................................................100 5-2-7 تلمیح ...........................................................................................................................................................101 5-2-8 تنسیق الصفات .............................................................................................................................................114 5-2-9 جمع .............................................................................................................................................................115 5-2-9-1 جمع با تفریق ...................................................................................................................................115 5-2-9-2 جمع با تقسیم ....................................................................................................................................116 5-2-10 حسن تعلیل ...............................................................................................................................................117 5-2-11 حسن مطلع ................................................................................................................................................117 5-2-12 حسن مقطع ................................................................................................................................................118 5-2-13 سیاقة الاعداد (اعداد) ..................................................................................................................................118 5-2-14 سوال و جواب ...........................................................................................................................................119 5-2-15 لف و نشر ..................................................................................................................................................120 5-2-16 مراعات النظیر ............................................................................................................................................121 نتیجه گیری.................................................................................................................................................................123 فهرست منابع ............................................................................................................................................................124 فهرست جداول عنوان صفحه (2-1) جدول اوزان کاربردی در اشعار اوحدی..................................................................................................................23 (3-1) جدول بسامد حروف قافیه در دیوان اوحدی.....................................................................................................................56 فهرست نمودارها عنوان صفحه (2-2) نمودار اوزان کاربردی رباعی در اشعار اوحدی .......................................................................................................36 (2-3) نمودار بحور کاربردی در اشعار اوحدی...................................................................................................................37 (3-2) نمودار کاربرد انواع ردیف در دیوان اوحدی ...........................................................................................................70 (3-3) نمودار بسامد ردیف در دیوان اوحدی......................................................................................................................79 (3-4) نمودار بسامد ردیف در مثنوی های منطق العشاق و جام جم..................................................................................79 چکیده: موسیقی شعر از عوامل موثر و مهمی است که به شکل گیری ساختار شعر و تاثیرگذاری آن کمک می کند. شعر اساساً وسیله بیان و آیینه انعکاس احساسات درونی هر شاعر است که ابزار بیان این عواطف و احساسات، موسیقی شعر است و اوحدی برای تبیین عواطف، افکار، اندیشهها و علایق و سلایق خود، از عوامل تاثیر گذاری موسیقی بهره گرفته است. در این رساله که هرچند گامی است کوچک برای آشنایی هر چه بهتر با عواطف، افکار و سبک اشعار اوحدی؛ کوشش شده است که موسیقی اشعار وی، از لحاظ موسیقی بیرونی، کناری، درونی و معنوی (وزن، قافیه و ردیف و نیز انواع آرایههای لفظی و معنوی) که هر کدام به نوعی در شکل گیری و تاثیرگذاری موسیقی شعر و نایل شدن شاعر به اهداف خود؛ یعنی نفوذ در دلها و تحریک عواطف و احساسات، کمک می کنند؛ مورد بررسی و تبیین قرار گیرد. در اشعار اوحدی اوزان مختلف و مستعمل عروضی و بهرهگیری از اوزان نادر و اختیارات شاعری قابل توجه است؛ انواع قافیه و ردیف در آن ایفای نقش دارند. در آرایههای لفظی (انواع جناسها، ردالعجز، تکرار و...) گوشنواز میباشد، شگردهای هنری معنوی شاعر، مانند (ایهام، تلمیح، تضاد، مراعات نظیر و...) با هنرمندی در اشعار اوحدی به کار گرفته شدهاند. کلید واژه ها: موسیقی شعر، اوحدی، دیوان اشعار بیان مسئله یکی از عوامل موثر و مهمّی که به شکل گیری ساختار شعر و تاثیرگذاری آن کمک می کند، موسیقی شعر است؛ بنابراین کشف این ظرایف و دقایق و تبیین و تحلیل آنها در مجموعه اشعار اوحدی مراغهای، ضروری به نظر می رسد و در نوع خود می تواند مفید باشد. فرضیهها و اهداف پژوهشی فرض بر این است که اوحدی مراغه ای برای شکل گیری اشعار خود از اوزان متنوعی بهره گرفته و از بحرهایی از قبیل رمل، هزج، رجز، خفیف، مجتث و نظایر آن سود جسته است و برای دل انگیز کردن و موثر نمودن تاثیر سخن منظوم خود از موسیقی درونی (ترکیب و آرایش واژه) غافل نبوده است. کشف زوایا و بیان مباحث مختلف موسیقی شعر دیوان اوحدی مراغهای، از قبیل اوزان مختلف اشعار و زحافات آن ها، مباحث مربوط به ردیف و قافیه و نیز موسیقی درونی، از جمله اهداف پژوهشی این تحقیق خواهد بود. پیشینه تحقیق در مورد موسیقی شعر برخی شعرا؛ از جمله موسیقی شعر غزلیات شمس با راهنمایی دکتر احمد گلی، موسیقی شعر دیوان هوشنگ ابتهاج، با راهنمایی دکتر ناصر علیزاده، تحقیقاتی انجام شده است؛ ولی تا جایی که معلوم است تحقیقی در این مورد و با این عنوان در دیوان اوحدی مراغهای صورت نگرفته است. مقدمه بــه نـام آنکـه مـا را نـام بخـشیـد
اوحدی مراغهای (اصفهانی) از شاعران و عارفان توانای قرن هفتم و هشتم و معاصر ایلخانان مغول است که به علت هم عصری با شاعر نامداری چون حافظ شیرازی، نتوانست آنگونه که باید بدرخشد. تاریخ ولادت وی بر ما معلوم نیست و در منابع قدیمی ذکر نشده است، ولی شرح حال نویسان معاصر با توجه به بیتی از مثنوی جام جم وی که در آن به تاریخ اتمام کتاب در سال 733 و نیز بیتی از همان مثنوی که در آن به شصت سالگی خود اشاره کرده است، تاریخ ولادت او را حدود 670 الی 673[1] رقم زده اند. چــون ز تــاریـخ بــرگـرفـتـم فــال هفـتـصـد رفتــه بود و سی و سـه سال (اوحدی مراغهای، 1375: 672) اوحــدی شصـت سـال سخـتی دیـد تـا شـبـی روی نیــک بخـتــی دیــد (همان: 649) در کتب قدیمی به نام پدر اوحدی اشارهای نشده، جز در ریحانةالادب که نام پدر وی «حسین» ثبت شده است (مدرس تبریزی، 1369:202)؛ همچنین بر روی سنگ قبر وی به نام پدرش حسین اشاره شده است. درباره زادگاه اوحدی و این که مولدش مراغه بوده یا اصفهان بین نویسندگان اختلاف نظر وجود دارد، برخی مولد او را به دلیل اصفهانی بودن پدرش اصفهان می دانند (جامی،1366:672، خواندمیر، 1379:58) و برخی نیز زادگاه او را مراغه می دانند (دولتشاه سمرقندی، 1338: 157، شوشتری، ج2، 1334: 121) از آن جا که وی مدت زیادی از عمرش را در مراغه سپری کرده و در همانجا نیز وفات یافته است، بیشتر به اوحدی مراغهای شهرت دارد. عدهای معتقدند اوحدی نخست صافی تخلص می کرده است؛ از جمله «صاحب تذکرة صحف ابراهیم و به تقلید از او محمد علی تربیت مولف کتاب دانشمندان آذربایجان و نویسندة کتاب ریحانه الادب و محمود فرّخ و... و بالاخره دکتر ذبیح الله صفا در تاریخ ادبیات خود به استناد ابیات زیر از روی تسامح و تساهل تخلص آغاز شاعری اوحدی را صافی ثبت کردهاند» (گلی، مقدمه و گزینش و گزارش غزلیات اوحدی، 1387: 11). جـانـا تـو بـه حسـن اگر نلافی پیـداست کـاندر دهنت موی شکـافی پیـداسـت مــا را دل سـخــت تــو در آییـنه بــزم مـاننـده سنگ از آب صافی پیـداسـت (ص434،بب11و12 ) خورشید که خاک ازو چـو زر می گـردد از شـوق رخ تـو در بـدر مـی گـردد یک جرعه می صاف تو در صافی ریخت شد مست و درین میان بسر می گردد (ص439،بب54و55) صـافی چــو تـو را دیـد روان می نـالـد بـر سیـنه ز غـم سنگ زنـان می نالـد گفتی تـو کـه نالیـدن صـافی از چیـست جـانش به لب آمدست از آن می نالـد (ص 442،بب77و78) در همه موارد بالا مراد از «صافی» نام رودی در مراغه است که به «صافی» یا «صافی رود» مشهور بوده است (همان). برخی نیز معتقدند وی مرید شیخ اوحدالدین کرمانی بوده و دست ارادت به وی داده و تخلص خود را از نام او گرفته است (دولتشاه سمرقندی، 1338:157، هدایت، بی تا:35)، ولی این فرضیه با توجه به «سال وفات اوحدالدین کرمانی (م 634 یا 635ه) و سال تقریبی ولادت اوحدی (حدود673ه) تعارض دارد» (صفا، ج3، 1368:831)، بنابراین اوحدی تخلص خود را از نام خود که اوحدالدین بوده، گرفته است. اوحدی در اوایل زندگی به کسب علم و دانش پرداخته «تحصیلات خود را در مراغه شروع کرده و برای این مقصود به خارج نرفته است؛ زیرا در آن هنگام مراغه را مدارس شایسته ای بوده و پایتخت شاهنشاهی هلاکو خان و خواجه نصیر از رصدخانه و مدرسه خالی نبوده است» (مسرور، سال نهم:126) و پس از کسب علم در مراغه از آن جا خارج شده و به سفر پرداخته است. وی مردی جهان دیده و اهل سیر و سیاحت بوده و به شهر های مختلفی سفر کرده که در مقدمه دیوان نیز به آن اشاره شده است. اوحدی علاوه بر مراغه که پایتخت ایلخانان مغول بوده به اصفهان و کرمان سفرکرده؛ همچنین سفرهایی به شهرهای دیگر داشته است: از جمله «بصره، دمشق، سلطانیه، نجف، عراق، قم،کربلا.و...» (اوحدی مراغهای، 1375: پنجاه و پنج). درباره مذهب وی مطلبی به طور صریح بیان نشده، ولی آنچه از دیوان وی بر می آید، اوحدی « سه جا از چهار یار و یک جا از یار غار و دو جا از ابوبکر و سه جا از صدیق و دو جا از فاروق ویک جا از عثمان و یک جا از ذوالنورین و دو جا از صحابه نام برده...و پیداست که وی پیرو طریقه شافعی بوده» (همان: پنجاه و نه)، ابیاتی نیز در دیوان وی وجود دارد که شاعر در آن نامی از صدیق و غار، عدل عمر، یار غار، شرم عثمان و ذوالنورین به کار برده است که به نمونه هایی اشاره می شود: بوجهـل را مخـالفت احمـد از چـه خـاست؟ وآن عنکبوت و پرده و صدیق و غار چیست؟ (ص10،ب5) از مـن بـه پیش قـاضـی رشـوت ستـان بگـو کین شــرع احمـدیـت به عـدل عمـر شــود (ص16،ب6) نــظــر جــهــل چــون تـوانــد دیـــد یــــار در غــــار و غـــــار در پـــــرده (ص352،ب11) یـافــت عثـمــان ز شـرم و ایمــان زین کــاتــب وحــی گـشــت و ذوالنـــورین[2] (ص586،ب1) با اینکه دوران زندگی اوحدی بیشتر با پادشاهان مغول مصادف بوده، ولی فقط نام دو تن از آن ها یعنی ابوسعید و غازان خان در اشعار وی ذکر شده است و اوج شهرت وی نیز «در زمان سلطنت سلطان ابوسعید آخرین ایلخان مغول» بوده است (دولت آبادی، 1377: 885)؛ همچنین وزیر غیاث الدین محمد، پسر خواجه رشیدالدین فضل الله مورد توجه وی بوده و مثنوی جام جم را به نام او سروده است. همانگونه که از دیوانش پیداست اوحدی مردی فاضل و دانشمند بوده و به بیشتر علوم زمان آگاهی داشته است، از دیوان وی بخصوص مثنوی جام جم معلوم است به بیشتر علوم از جمله تفسیر، کلام، عرفان، طبیعیات، علوم قرآنی، موسیقی، نجوم و سایر علوم زمان آشنایی داشته، همچنین با مسیحیت و اصطلاحات آن آشنا بوده و اصطلاحاتی چون کلیسا، رهبان، مطران[3] ترسایان، قسّیس، یوحنّا و ...را در اشعار خود به کار برده است، علاوه بر این در دیوان خود به کتب فقه غزالی «وجیز و وسیط[4]» اشاره کرده است: جـان بسیـط اسـت و ایـن سـه علـم بسیـط تــو فــرو رفتــه در وجیــز و وســیـط (ص662،ب22) اوحدی در دیوان خود به مسایل عرفانی، تربیتی و اجتماعی توجه داشته است، بخصوص مثنوی جام جم که مسائل اخلاقی، تربیتی و اجتماعی، از جمله؛ تربیت فرزندان، شفقت بر زیردستان، نصیحت ملوک، منع اسراف، طلب علم، آفرینش موجودات و...جزو مباحث اصلی آن است. زور بــر زیــردســت خــویـش مکـن دل او را ز غـصــه ریــش مـکـــن (ص556،ب19) خنــک آن پیـشــه کــار حــاجتمنـــد بــه کم و بـیـش این جهـان خـرسند (ص 569،ب2) عشق جزو درون مایه غزلیات وی است و در بیشتر اشعار خود به مقوله عشق و سوز و فراق اشاره کرده وگفته است:
در اشعار وی سادگی و روانی ، موزونی کلام و حلاوت سخن موج می زند. ازخصوصیات مهم شعر وی استفاده از تعبیرات و کنایات و محاورات عصر زندگی خود است که از لحاظ لغت شناسی و دستور زبان فواید گوناگونی دارد و به این دلیل از ذهن کسانی که به این تعبیرات و معانی خاص بی توجهند دور است (اوحدی مراغهای، 1375: شصت و سه). با اینکه در دوره مغول، عرفان و آداب صوفیانه رونق چندانی نداشت ، اوحدی به عنوان شاعری توانمند، ضمن بهره مندی از اندیشه های متعالی عرفانی و به کار گرفتن استعداد خود در هنر بیان، اندیشه های اخلاقی و عرفانی را در قالب سخنان والا و کلام موزون به همگان عرضه داشت و راه بزرگانی چون سنایی و عطار و مولانا را که قبل از وی در زمینه عرفان آثار گرانسنگی از خود به یادگار گذاشته بودند، ادامه داد. «اوحدی مراغهای در شعر و عرفان قابل مقایسه با سنایی و عطار و مولانا و سعدی و حافظ نیست؛ امّا همه آثار شعری او اعم از قصاید و غزلیات و مثنوی جام جم تحت تاثیر صوری و محتوایی آثار سنایی و عطار و مولانا و سعدی پدید آمده و مسلماً در حافظ تاثیر گذاشته است» (مشتاق مهر،1383 : 139). درباره وی باید گفت: با اینکه در راه شاعری و عرفان به شاعران قبل از خود نظر داشته، ولی در دیوان وی بخصوص مثنوی جام جم که به تقلید از حدیقه سنایی سروده شده، نوآوری و خلاقیت شاعرانه به چشم می خورد، وی شاعری دارای مناعت طبع است، در واقع «آنچه اوحدی را از دیگر شاعران این زمان جدا می کند شاعر درباری نبودن اوست» (خان محمدی، 1374:18). آثار اوحدی مراغهای : دیوان اشعار شامل قصاید، ترکیبات، ترجیعات، مربع، غزلیات، رباعیات که حدود ده هزار بیت است. منطق العشاق یا ده نامه: 514 بیت است، اوحدی این مثنوی را در سال 706 ق به نام وجیه الدین یوسف بن حسن نوه خواجه نصیرالدین طوسی در مراغه تمام کرد و شامل نامه های عاشقانه است که میان عاشق و معشوق رد و بدل می شد (موسوی بجنوردی) جام جم: پنج هزار بیت است «این منظومه را اوحدی به نام سلطان ابوسعید بهادر خان ساخته و او و وزیرش غیاث الدین محمد را درآغاز آن ستایش کرده است» (اوحدی مراغهای، 1362:26). این مثنوی از مشهورترین منظومات عرفانی و به تقلید از جام جم در سال 733 سروده شده است(اقبال آشتیانی،ج1،1341: 548)، کتاب جام جم وی در میان فضلا بسیار ارزشمند بوده و درحدود یک ماه مستعدان روزگاراز آن چهارصد نسخه برداشتند و با وجود حجم کم آن را به قیمت بسیار خرید و فروش می کردند(شوشتری، 1334: 121). تاریخ وفات اوحدی را بعضی از تذکره نویسان با اختلاف زمانی نسبتاً زیادی ذکر کردهاند، در مجمع الفصحا و ریاض العارفین 554، تذکره دولتشاهی 677 ذکر شده است. جامی در نفحات الانس تاریخ وفات وی را با استناد به سنگ قبر که معتبرترین منبع است 738 ذکر کرده است (جامی، 1366: 606). بر روی سنگ قبر وی نوشته شده است: «هذا قبر المولی المعظم قدوة العلماء افصح الکلام و زبدة الانام الدارج الی رحمة الله تعالی اوحد الملة و الدین ابن الحسین الاصفهانی فی منتصف شعبان سنه ثمان ثلاثین سبعمایه» (مسرور، سال نهم:134). بیشتر نویسندگان قدیم و معاصر و صاحبان تذکره اوحدی را در حیطه شاعری فردی توانا، نکته سنج و دارای لطافت طبع می دانند و اشعار وی را به خاطر عذوبت، روانی و زیبایی ستودهاند که به نمونههایی اشاره میشود. حمدالله مستوفی در تاریخ گزیده آورده است: «اشعار خوب دارد» (مستوفی، 1362: 718)، بعد از آن جامی در نفحات الانس درباره وی ذکر کرده است: «وی را دیوان شعر است در غایت لطافت و عذوبت و ترجیعات مشتمل بر حقایق و معارف و مثنوی بر وزن و اسلوب حدیقه شیخ حکیم سنایی، جام جم نام در آنجا بسی لطایف درج کرده است» (جامی، 1366:606). دولتشاه سمرقندی در تذکره الشعرا آورده است: «اوحدی مراغی مردی فاضل است و کتاب جام جم او نظم کرده و ترجیع او در میان موحدان شهرتی عظیم دارد؛ دیوان وی ده هزار بیت باشد و سخن را موحدانه می گوید» (دولتشاه سمرقندی، 1338:157). در تذکره آتشکده درباره اوحدی نوشته شده است: «اوحدی، فاضلی است کامل و عارفی است فاضل، صاحب کمالات صوری و معنوی و عالم به علوم ظاهری و باطنی» (آذر بیگدلی، 1337: 53). وی پس از سعدی از شاعران و غزلسرایان صوفی مشرب و خوب است که گاهی الهام بخش حافظ بوده است (شمیسا، 1370: 118)، ذبیح الله صفا نیز او را در میان شاعران متوسط زبردست و توانا میداند( صفا، ج3، 1368: 837). در دوره مغول شاعران و غزلسرایان مهم دیگری پا به عرصه وجود گذاشتند و با همه تابناکی و فروزندگی خود نتوانستند در پیش آفتاب شهرت عالمگیر هم عصران خود پرتو افشانی کنند که اوحدی مراغهای از جمله آن هاست (موتمن، 1371: 27). اوحدی در اشعار خود به روش شاعر توانایی چون سعدی نظرداشته و تعدادی از اشعار وی از نظر مضمون با سعدی و حافظ تشابه دارد: «بعضی از غزلیات اوحدی حتی در دیوان حافظ نیز نمود پیدا کرده است. شاعر نقادی چون محمد تقی بهار معتقد است که یکی از غزلیات اوحدی با یکی از غزلیات حافظ پهلو می زند» (یان ریپکا، 1364: 115). فصل اول شعر و موسیقی 1-1- ارتباط شعر و موسیقی شعر در هر دورهای با وزن و موسیقی، ملازم بوده و کلام ناموزون در هیچ زمانی در مقایسه با شعر مورد پسند نبوده است. شعر نغمه درون شاعر است که با هنر بیان خود و ریختن آن در قالب کلمات موزون، باعث بیداری این موسیقی و نغمه درونی در دیگران می شود؛ به عبارتی دیگر، شعر«ساختار کلامی خاص موسیقایی است که در قالب خاصی ارائه شده و ریشه در احساس و اندیشه شاعرانه دارد» (زیادی، 1380: 128). شعر و موسیقی پیوند قدیم و دیرینهای دارند و از زمان های قدیم میان بشر اولیه رواج داشته است. بشر اولیه هنگام کار کلماتی متناسب با احوال خود ادا می کردند که آن کلمات را جادویی می پنداشتند و مرتب با صدای ابزار و فریاد قطع می شد و همین امر سبب پیدایش ترانههای ابتدایی شد(ملاح، 1385: 94 و 95). «ولتر، شعر را موسیقی روحهای حساس می خواند» (خواجه نصیر الدین طوسی،1369:8). شکسپیر(Shakespeare) می گوید: «شعر آن موسیقی است که هر کس در درون خود دارد» (زرین کوب، 1351: 47) و پیداست در نظر این بزرگان نیز شعر و موسیقی ملازم یکدیگرند. زیبایی شعر بیشتر از نثر است؛ زیرا تاثیری که در روح و جان شنونده ایجاد می کند و لذتی که از خواندن کلام دارای ریتم و وزن در خواننده ایجاد می شود نثر نمی تواند انجام دهد؛ روح نهفته در شعر و موسیقی که در آن است، باعث دل انگیزی سخن و برانگیختن عواطف و شور و هیجان درونی خواننده می شود. اگر دو نوشته را در نظر بگیریم که از لحاظ مضمون و محتوا یکسان بوده، ولی یکی موزون و دیگری به زبانی ساده و بدون وزن و آهنگ باشد، در مقام مقایسه کلامی که موزون بوده به مراتب تاثیرگذارتر و دلنشین تر خواهد بود. همه هنرها از درون انسان سرچشمه گرفته و برای بیان مقصودی خلق شده است، هدف مشترک شعر و موسیقی نیز برانگیختن عواطف و احساسات درونی و تاثیر گذاری در نفوس انسانهاست. «موسیقی هم مانند شعر و نقاشی و دیگر هنرهای زیبا نمودار جلوه های زندگی است، غم ها و شادی ها، ناکامی ها ... و دیگر جلوه های زندگی جوهر خود را به موسیقی می دهند، از این روی موسیقی، زبان احساس و ترجمان دل است» (عبدالقادر مراغی، 1344: 13). «شعر، نخستین تجلی ذوقی و ادبی هر قوم و ملت است که شعور الهامی مرموزی آن را هدایت می کند و کلامی است هنرمندانه که دربردارندة اندیشه نو، آمیخته با خیال آفرینی و شور و احساس است» (البرز، 1381: 47). هنر در هر دورهای مورد پسند مردم بوده و بشر ذاتاً از دیدن و شنیدن هر اثر هنری لذت می‌برد، شعر و موسیقی نیز جزو این هنرهاست، دربارة پیوند و ارتباط شعر و موسیقی می‌توان گفت: «موسیقی و شعر و نقاشی توأمان‌اند؛ موسیقی وزنی است بی‌سخن؛ شعر سخنی است موزون و نقاشی شعری است بی زبان» (گلی، بلاغت فارسی، 1387: 111). از زمانی که شعر به عنوان هنری والا در میان مردم رواج پیدا کرد، شعرا به دلیل توانایی و طبع موزون خود، مورد ستایش عامه مردم و بخصوص پادشاهان قرار گرفتند، سلاطین، شاعران چیره و توانا را که با هنر خود، باعث دمیدن روح زندگی در کالبد هر افسردهای می شدند، برای دربار خود به عنوان طبیب روح برگزیدند. شعر به خودی خود به خاطر موزون بودن در نفوس تاثیرگذار است. اگر آهنگی دلکش بنوازند و شعر را با آوازی خوش بخوانند، اثرش چند برابر می شود؛ زیرا آهنگ و آواز خوش هر یک جادویی دیگر است که در رگ جان ها نفوذ می کند و تار دلها را می لرزاند و به هیجان می آورد (کامگار پارسی، 1372: 15). درباره تاثیر شعر و موسیقی داستان نصر بن احمد سامانی که در چهار مقاله ذکر شده، نمونة بارزی است. رودکی برای ترغیب نصربن احمد برای بازگشت به بخارا شعری با مضمون (بوی جوی مولیان آید همی) سرود و زمانی که امیر صبوح کرده بود با صدای چنگ خواند و آنقدر در امیر تاثیر گذار شد که وی بدون موزه به اسب نشست و به بخارا برگشت: بــوی جــوی مــولـیــان آیــد همـی بــوی یــار مهــربــان آیـــد هـمـی ریـــگ آمــــوی و درشــتــی راه او زیـر پـایــم پــرنیـــان آیـــد هــمی ( نظامی عروضی سمرقندی، 1388: 54 ) وزن از عوامل مهمی است که به استحکام رابطه شعر و موسیقی کمک شایانی می کند« وزن که عبارت است از وجود نوعی نظم در اصوات کلام به سبب تاثیر خیال انگیزی که دارد حتی نزد منطقیها هم جزو ماهیت شعر است، بعلاوه چون شکل و قالبی معین به کلام می بخشد، تناسبی در آن به وجود می آورد که موجب التذاذ است، مخصوصاً که شاید وجود این قالب تا حدی نیز کمک باشد جهت فهم و ضبط معنی» (زرین کوب، 1372: 105). قافیه و ردیف و صنایع لفظی ومعنوی از جمله جناس، تکریر، مراعات نظیر، واج آرایی، تنسیق الصفات، ردالعجز علی الصدر، تضاد وسایر عناصر موسیقی زا، به نوبه خود در استحکام رابطه آن دو موثر است. 1-2- موسیقی شعر موسیقی که به واقع نوعی تناسب و هماهنگی در میان اجزا است؛ در شعر و نظم تجلّی می یابد و با تحریک عواطف، اذهان را نوازش و آماده تاثیر می کند. «موسیقی شعر یعنی نظم خاصی که در محور افقی و عمودی شعر وجود دارد» (فیاض منش، 1384: 164). موسیقی از ارکان مهم و جدایی ناپذیر شعر است که شامل مباحث وزن، ردیف و قافیه ، موسیقی درونی و معنوی می شود. «مجموعه عواملی که زبان شعر را از زبان روزمره به اعتبار بخشیدن آهنگ و توازن امتیاز می بخشد و در حقیقت از رهگذر موسیقایی موجب رستاخیز کلمه ها و تشخیص واژه ها در زبان می شود می توان گروه موسیقایی نامید» (شفیعی کدکنی، 1376: 8). شاعری که بخواهد شعر بگوید باید احوال درونیاش متناسب با فضای شعر باشد؛ یعنی برای بیان غم و اندوه درونی خود از وزن های تند و شاد استفاده نکند و بر عکس. شعری که وزن و محتوای درونیاش با هم همخوانی داشته باشد و با حقیقت درون شاعر عجین باشد، به راحتی در وجود خواننده تاثیر می گذارد. شعر زبان شاعر و شاعر زبان همگان است و اگر زبانش غیر از همگان باشد، باعث تحذیر اندیشه ها می گردد و در نفوس بی تاثیر است (عبداللهی، 1363: 9)؛ به عبارتی «کمال گفتار شاعرانه این است که به روشنی موصوف باشد؛ بی آنکه مبتذل و رکیک باشد» (زرین کوب، 1369: 104). دکتر شفیعی شعر را به چهار نوع «موسیقی بیرونی، کناری، درونی و معنوی» تقسیم می کند (شفیعیکدکنی،1376: 391-393)همچنین خسرو فرشیدورد در تقسیم بندی خود آورده است: «مراد از موسیقی، وزن و قافیه و تناسب حروف است، بنابراین سه نوع موسیقی را می توان در شعر تشخیص داد؛ یکی وزن، دیگر قافیه و سوم تناسب حروف یا موسیقی درونی شعر» (فرشیدورد، 1357: 18). موسیقی در ذات و پیکره جهان هستی است و نه تنها در انسان که در نهاد همه موجودات به ودیعه گذاشته شده است، صدای باران، آواز خوش پرندگان، جاری شدن آب، وزش باد و...، همه به نوعی ایجاد موسیقی و نغمه در جهان طبیعت می کنند، به این خاطر است که سعدی میگوید: اشتـر به شعـر عـرب در حالت است و طـرب گــر ذوق نیسـت تـو را کـژ طبع جانوری (سعدی، 1374:703) جوهر آواز صداست و صدای انسان قادر است مانند یکی از سازها موسیقی تولید کند، علی رغم اینکه قدیمیترین وسیله تفرّج و تفنن آدمی صدا بوده، امّا هنوز کامل ترین نوع ساز یا وسیله موسیقی صوت طبیعی، یعنی صدای انسان است و گاه عواطف و احساسات درونی او را بهتر از هر ساز دیگر می تواند بیان نماید (البرز، 1381: 184). جهان شاعر، جهان شعر و موسیقی است، جهانی است موزون که تمامی ساز ها و نغمه ها در درج درون او نهفته است؛ با پرده دل چنگ می زند، با نغمه نای خود نی می زند، با تارهای وجودش کل هستی را به رقص در می آورد تا اثری زیبا خلق کند و دنیای موزون و خیال انگیز درون خود را به همگان عرضه کند. «شعر و موسیقی و رقص زادگان یک مادرند، این هر سه مولود عواطف و احساساتند» (مشحون، 1380: 8). «به نظر ارسطو آنچه شعر را از نثر متمایز ساخته نه وزن، بلکه تقلید است. از دیدگاه او موسیقی، تقلیدی ترین هنر است» (حجازی، 1390: 11). موسیقی زبان بخش جدایی ناپذیر شعر است، موسیقی نهفته در زبان بوسیله شعر و از به هم پیوستن و در هم تنیدن واژه ها آشکار می شود، آنچنان که کار شاعران است (آشوری، 1373: 36). «شاعر با ورود به ساحت جمال شناسیک کلمه، ناگزیر وارد قلمرو موسیقایی آن می گردد و این لحظه، لحظة اتحاد شعر و شاعر است، فاصلهها از بین می رود و این همان لحظة بی خودی و سرایش است» (اسداللهی، 1388: 33). دکتر شفیعی خاستگاه طبیعی شعر را موسیقی می داند و آن را نزدیک ترین هنر به شعر می شمارد. شوپن هاور موسیقی را فوق همه هنر ها دانسته و می گوید:«موسیقی است که میتواند «مثل» عالم ملکوت و جمال حقیقت مطلق را در خاطر ما تجدید نماید و هم اوست که بهتر از هر هنری قادر به تسکین موقت آلام زندگی است» (وزیری، 23:1363).
1-3- موسیقی شعر در اشعار اوحدی شعر و موسیقی با ذات این شاعر توانا عجین و باعث خلق اشعاری زیبا شده است. از موسیقی بیرونی، کناری، لفظی و معنوی به کار رفته در دیوان اوحدی موسیقی بیرونی و کناری چشمگیر تر و باعث موسیقایی و زیبایی اشعار وی شده است. 1-رک: (صفا، ذبیح الله: تاریخ ادبیات در ایران، ص832)؛ (مسرور، حسین: شرح حال اوحدی مراغهای، ارمغان، ص126) 1- ذوالنورین: «لقب عثمان بن عفان، او را از آن ذوالنورین خوانند که دو کریمة رسول صلوات الله علیه را به زنی داشت، اول رقیه بنت الرسول علیهما السلام و پس از وفات وی دختر دیگر آن حضرت ام کلثوم علیها السلام» (دهخدا) 2- مطران: بزرگ و مهتر ترسایان (همان) 1- وجیز و وسیط دو کتاب از پنج کتاب غزّالی است« احیاء، وسیط، بسیط، وجیز، خلاصه»(همایی، جلال الدین: غزالی نامه، ص222) |
کسب در امد 8 میلیونی در ماه (تضمینی)
 کسب در امد 8 میلیونی در ماه (تضمینی)با عرض سلام خسته نباشید این پکیج را از دست ندهید این پکیج قابل استفاده برای عموم بوده و محدودیتی ندارد شاید این فرصت برایتان دیگر تکرار نگردد اگه واقعا تصمیم گرفتید که کسب در امدی داشته باشید که در ان ضرری متحمل شما نگردد و بدون سرمایه گزاری کسب درامد کنید حتما حتما این پکیج را خریداری کنید بیش از 10 روش نوین کسب در امد با اینترنت *نکته: اگر بهر دلیلی از خرید فایل رضایت نداشتید با کمال میل تمام مبلغ در یافتی شما به شما برگردانده خواهد شد راه ارتباطی سما با ما 0903090098 |
بررسی امکان اتصال آفلاتوکسین M1 به لاکتوباسیلوس رامنوس GG و بیفیدوباکتریوم لاکتیس BB12 در بستنی
 بررسی امکان اتصال آفلاتوکسین M1 به لاکتوباسیلوس رامنوس GG و بیفیدوباکتریوم لاکتیس BB12 در بستنیفهرست مطالب عنوان صفحه فصل دوم: مروری بر ادبیات تحقیق.. 6 2-1-3- سرانه مصرف بستنی و شیر.. 8 2-1- 4- نقش هر یک از ترکیبات مورد استفاده در بستنی.. 9 2-1- 4-2- مواد جامد بدون چربی(MSNF).. 9 2-1-5-1- تاریخچه استفاده از پروبیوتیک‌ها.. 10 2-1-5-3-خصوصیات پروبیوتیک.. 12 2-1-5-4-مهمترین تولیدات پروبیوتیک‌ها.. 12 2-2-2-1- اثرات درمانی و پیشگیری کننده پروبیوتیک‌ها.. 13 2-2-2-2-مهمترین پروبیوتیک‌های مصرفی.. 15 2-2-2-3- عوارض جانبی مصرف لاکتوباسیلوس‌های پروبیوتیک.. 15 2-2-2-4- اثرات مفید باکتری‌های پروبیوتیک.. 16 2-2-2-4- فرآورده‌های پروبیوتیک.. 17 2-2-2-5- باکتری‌های غالب در بستنی پروبیوتیک.. 17 2-2-2-6- اکولوژی لاکتوباسیلوس‌ها.. 18 2-2-3-1- انواع بستنی پروبیوتیک.. 19 2-2-3-2- موانع تولید بستنی پروبیوتیک.. 20 2-2-3-3-راهکارهای رفع موانع تولید بستنی پروبیوتیک.. 20 2-2-4-1-عوامل موثر در رشد قارچ‌ها و تولید مایکوتوکسین در مواد غذایی.. 21 2-2-5-1- بررسی کوتاه تاریخچه آفلاتوکسین.. 26 2-2-5-2- آسیب شناسی آفلاتوکسینها.. 27 2-2-5-3- میکروبیولوژی آفلاتوکسینها.. 28 2-2-5-4- قارچ‌های تولید کننده آفلاتوکسینها.. 29 2-2-5-5- قوانین استاندارد بین المللی.. 30 2-2-5-6- محدودیت‌های جهانی آفلاتوکسینها در تغذیه.. 31 2-2-5-7- روش‌های کاهش آفلاتوکسین:.. 32 2-2-5-8-آفلاتوکسین در شیر.. 33 2-2-5-9-ارزیابی وکنترل آلودگی.. 35 2-2-5-10- روش‌های تست کردن.. 35 2-2-6-کروماتوگرافی مایع با کارآیی بالا.. 36 2-2-6-3- متد های اندازه گیری.. 39 2-2-6-5- آماده سازی و کار با دستگاه.. 40 2-3- مروری بر تحقیقات گذشته.. 41 2-4- تجزیه زیستی مایکوتوکسین‌ها، موقعیت های فعلی و رویکرد های آتی.. 52 2-4-1- حذف آلودگی با استفاده از تخمیر.. 52 3-2- مواد مورد استفاده در تهیه بستنی.. 61 3-3- تجهیزات و دستگاه‌های مورد استفاده در تهیه و آزمایش‌های بستنی 62 3-4- مواد و تجهیزات مورد نیاز جهت اندازه گیری آفلاتوکسین M163 3-5-2- آزمون های مربوط به شیر خشک.. 65 3-5-3- آزمایشات انجام شده بر روی شربت بستنی در زمان تخمیر 66 3-5-3-2- آزمون رشد جمعیت میکروبی.. 66 3-5-3-3- تهیه استاندارد کاری آفلاتوکسین M1 جهت سنجش مقادیر آفلا توکسین.. 66 3-5-4- ملاحظههای ایمنی و احتیاطات.. 67 3-5-6- آمادهسازی ستون های ایمونوافینیتی.. 68 3-5-7- آزمایش های انجام شده بر روی بستنی.. 69 3-5-7- 1- آزمون کشت میکروبی.. 69 4-1- نتایج بدست آمده از مرحله کالیبراسیون دستگاه HPLC و اندازهگیری آفلاتوکسین در شیر.. 71 4-1-1- نتایج حاصل از ترسیم منحنی کالیبراسیون و محدودیت های تشخیص و شناسایی.. 71 4-1-2- بررسی میزان گزینش پذیری و تداخلات.. 72 4-2- ارزیابی تغییرات pH در مرحله گرمخانه گذاری.. 74 4-5- ارزیابی تغییرات آفلاتوکسین M1 در طی حرارت دادن وگرمخانه گذاری.. 82 4-8- ارزیابی تغییرات آفلاتوکسین M1 در مدت زمان نگهداری.. 91 فصل پنجم: نتیجه گیری کلی و پیشنهادات.. 92 فهرست جدول‌ها عنوان صفحه جدول 3-1: مواد مورد استفاده در تحقیق.. 61 جدول3-2: دستگاه‌های مورد استفاده در تحقیق.. 62 جدول3-3: مواد مورد نیاز جهت اندازه گیری آفلاتوکسین M1. 63 جدول3-4: تجهیزات مورد نیاز جهت اندازه گیری آفلاتوکسین M1. 64 جدول 3-5 : متغیرهای مورد استفاده در فرمول.. 65 جدول 3-6: آزمون‌های شیمیایی مربوط به شیرخشک.. 65 جدول 4-1 : مقادیر حاصل از نتایج آفلاتوکسین در دستگاه HPLC 72 جدول شماره 4-2 : اثر زمان و غلظت آفلاتوکسین بر pH.. 75 جدول شماره 4–3 : اثرزمان و غلظت آفلاتوکسین بررشدجمعیتمیکروبیلاکتوباسیلوس رامنوس GG.. 77 جدول شماره 4–4: اثرزمان و غلظت آفلاتوکسین بررشدجمعیتمیکروبیبیفیدوباکتریوم لاکتیس12BB.. 79 جدول 4 – 5 : غلظت آفلاتوکسین در شیر و بستنی حین تولید و نگهداری در 4 درجه سانتی گراد.. 83 فهرست نمودارها عنوان صفحه نمودار (3-1) شماتیک فرایند تولید.. 60 نمودار4-1 : نمودار منحنی کالیبراسیون (داده های حاصل از آنالیز دستگاه).. 71 نمودار 4-2 : کروماتوگرام بدست آمده از نمونه بستنی تهیه شده از شیر گاو فاقد آفلاتوکسین M1. 73 فاز متحرک شامل آب، استونیتریل و متانل به نسبت 55: 15:30 بود. 73 نمودار 4-3 : کروماتوگرام بدست آمده از نمونه بستنی دارای ng/kg 3 آفلاتوکسین M1. 73 فاز متحرک شامل آب، استونیتریل و متانل به نسبت 55: 15:30 بود. 73 نمودار 4–4 : کروماتوگرام بدست آمده از نمونه بستنی دارای ng/kg 50 آفلاتوکسین M1. 74 نمودار 4-5: اثر زمان و غلظت آفلاتوکسین بر pH.. 75 نمودار 4– 6: اثر زمان و غلظت آفلاتوکسین بر جمعیت میکروبی لاکتوباسیلوس رامنوسGG طی مرحله تخمیر.. 78 نمودار 4–8: اثر زمان و غلظت آفلاتوکسین بر جمعیت میکروبی لاکتوباسیلوس رامنوسGG در زمان نگهداری.. 88 فهرست اشکال: 1-2 - ساختار مولکولی آفلاتوکسینB1 وM1. 25 شکل3-2: ستون های ایمونوافینیتی. نحوه فعال سازی و استفاده از این ستون ها.. 68 چکیده آفلاتوکسین M1(AFM1) یکی از مایکوتوکسین‌های مهمی است که در شیر و محصولات لبنی یافت می‌گردد و محصول متابولیک آفلاتوکسین B1 میباشد. امروزه این امکان فراهم شده است که مایکوتوکسین موجود در غذا یا خوراک دام را از طریق بکارگیری روش‌های فیزیکی، شیمیائی یا عوامل میکروبی حذف نمود. هدف از این پژوهش دستیابی به روشی سالم و بدون ضرر جهت حذف سم آفلاتوکسین در فرآورده پروبیوتیکی شیر است که از نظر تغذیه هیچگونه خطری برای انسان نداشته باشد. در این مطالعه نمونه‌های بستنی از شیر بازسازی شده فاقد آفلاتوکسین اولیه تهیه شد. در کلیه نمونه‌ها (شاهد و پروبیوتیک) تغییرات آفلاتوکسین طی فرایند در دو سطح ppb)05/0 ،1/0)بررسی گردید. تغییرات رشد لاکتوباسیلوس رامنوس GG و بیفیدو باکتریوم لاکتیس 12Bb در محیط MRS هوازی، بی هوازی در 37 درجه سانتی گراد مورد مطالعه قرار گرفت. جهت اندازه گیری آفلاتوکسین در نمونه‌های بستنی از روش HPLC استفاده شد. بدین منظور از 20 نمونه با غلظت‌های ppb)05/0 ،1/0 ) آفلاتوکسین M1 و 30% استونیتریل به عنوان حلال، استفاده شد. نتایج آنالیز آماری نشان داد میزان کاهش آفلاتوکسین در پایان مرحله گرم خانه گذاری برای غلظت‌های ppb)05/0 ،1/0) به ترتیب 4/22 و 5/29 درصد بوده و کاهش معنی داری داشته است (01/0>p). در پایان هفته چهارم نگهداری بستنی مقدار کاهش آفلاتوکسین در هر دو سطح ppb)05/0 ،1/0) که به ترتیب 6/30 و 1/32درصد بود، تفاوت معنی داری نداشت(01/0>p) . رشد جمعیت میکروبی لاکتوباسیلوس رامنوس GG و بیفیدوباکتریوم لاکتیس 12BB در مرحله گرم خانه گذاری در هر سه نمونه افزایش معنی داری (05/0 p<) داشته است. لگاریتم جمعیت میکروبی لاکتوباسیلوس رامنوس GG در انتهای مرحله تخمیر برای هر سه غلظت آفلاتوکسینM1ppb)0،05/0 ،1/0) به ترتیب CFU g-132/10 ،02/10، 01/10 و برای بیفیدوباکتریوم لاکتیس 12 BB به ترتیبCFU g-148/9 ،30/9، 00/9 میباشد. همچنین غلظت آفلاتوکسین به صورت معنی داری (05/0 p<) بر رشد جمعیت میکروبی هر دو گونه تاثیر داشت. در زمان نگهداری، میزان کاهش لگاریتم جمعیت میکروبی برای هر دو گونه پروبیوتیک در غلظت بالاتر آفلاتوکسین تفاوت معنی داری نسبت به نمونه‌های حاوی غلظت پایین‌تر آفلاتوکسین نداشت (05/0 p<). کلمات کلیدی: آفلاتوکسین ، پروبیوتیک ، بستنی فصل اول کلیات تحقیق 1-1- مقدمه آفلاتوکسین M1(AFM1) یکی از مایکوتوکسین‌های مهمی است که در شیر و محصولات لبنی یافت می‌گردد. امروزه این امکان فراهم شده است که مایکوتوکسین موجود در غذا یا خوراک دام را از طریق بکارگیری روش‌های فیزیکی، شیمیائی یا عوامل میکروبی حذف نمود. هدف از این پژوهش دستیابی به روشی سالم و بدون ضرر جهت حذف سم آفلاتوکسین در فرآورده پروبیوتیکی شیر است که از نظر تغذیه هیچگونه خطری برای انسان نداشته باشد. 1-2- بیان مسئله صنعت تولید لبنیات در دنیا از جمله صنایع گسترده ای است که با چالش‌های زیادی روبرو میباشد. تولید شیر در سال 2005 در دنیا برابر 644 میلیون تن تخمین زده شد که از این مقدار 541 میلیون تن شیر گاو بوده است. با نگاهی به آمار فوق می توانیم به خوبی موضوع سلامتی شیر مصرفی و به تبع آن محصولات لبنی تولید شده از این مقدار شیر را درک کنیم. افزایش روز افزون مصرف مواد لبنی توسط افراد مختلف در سرتاسر جهان به موضوع چالش بر انگیزی برای میکروب شناسان، مهندسین، و متخصصین فن آوری تبدیل شده است؛ زیرا بایستی بهترین روش برای جلوگیری از ورود میکروارگانیسم‌ها و تخریب بعضی از آنها را بیابند و از رشد و فعالیت‌های آنها جلوگیری نمایند. به هر حال موضوعی که بایستی مد نظر قرار گیرد این است که بسیاری از این میکروارگانیسم‌ها مانند لاکتوباسیلوس‌ها و بیفیدوباکتریوم‌ها برای سلامتی انسان مفید هستند و عده ای دیگر مانند بعضی از قارچ‌ها مانند آسپرژیلوس که باعث تولید سم آفلاتوکسین می‌شوند می‌توانند برای سلامتی انسان مضر باشند. شیر حاوی مقدار زیادی آب و مواد غذائی میباشد ومحیطی تقریبا نزدیک به خنثی را فراهم می‌آورد بنابراین می‌توان شیر را به عنوان منبع ترکیبات سمی نظیر مایکو توکسین ها در نظر گرفت (مقصودی1390) . همچنین ماهیت غذائی محصولات لبنی محیط مناسبی را برای رشد میکروارگانیسم‌ها فراهم می‌آورد. آفلاتوکسین M1که به عنوان سم شیر شناخته میشود متابولیت اصلی تشکیل شونده از AFB1است. 12ساعت پس از مصرف AFB1 می‌توان AFM1 را در بدن انسان یافت. به دلیل مصرف گسترده شیر و محصولات لبنی وجود آفلاتوکیسن M1 در این محصولات به یک نگرانی بزرگ تبدیل شده است بر همین اساس پی بردن به چگونگی آلوده شدن شیر به میکروارگانیسم‌های آلوده کننده یکی از مهمترین اقدامات در پرداختن به موضوع سلامت شیر و سپس محصولات لبنی است. 1-3- ضرورت انجام تحقیق بنابر آمار انجمن صنایع لبنی ایران در سال 1391 ،سرانه کنونی مصرف شیر در ایران 70 تا 80 کیلوگرم است که این میزان در کشورهای توسعه یافته 350 تا 500 کیلوگرم میباشد. بنابراین لزوم تولید محصولی با کیفیت به عنوان تأمین کننده‌ی قسمتی از کلسیم و پروتئین مصرفی میتواند پاسخگوی مقداری از مشکلات تغذیه ای جامعه باشد. شیر که به عنوان یک غذای کامل در نظر گرفته میشود دارای فرآورده‌های زیادی است که توسط عموم مردم مصرف میشود و در این بین بستنی به عنوان یکی از فرآورده‌های مهم شیراز اهمیت خاصی برخوردار است. در سالهای گذشته مصرف بستنی بیشتر مختص به کودکان و نوجوانان بود ولی در حال حاضر مصرف آن در کلیه ی افراد جامعه رواج یافته است و بالطبع، تولید و به تبع آن مصرف انواع بستنی ، رشد قابل ملاحظه ای داشته و دارد. کیفیت خوراکی بستنی و مبحث ایمنی و سلامت آن از اهمیت بسزائی برخوردار است و با در نظر گرفتن این موضوع که شیر ماده اصلی تولید بستنی است و از آنجائیکه یکی از شایع ترین میکروارگانیسم‌های موجود در شیر عوامل تولید کننده آفلاتوکیسن‌ها هستند؛ لذا فراهم آوردن شرایطی که بتوان از آن طریق میزان این سم را کاهش داده و محصول سالمتری را ارائه داد از اهمیت بسزائی برخوردار است. با توجه به اهمیت آفلاتوکسین در سرطانزایی وکاهش ایمنی و سلامت انسان، هدف از این مطالعه بررسی میزان آفلاتوکسین موجود در بستنی حاصل از شیر است و از آنجا که مصرف بستنی که فراورده پروبیوتیکی شیر محسوب میشود، اهمیت خاصی از نظر ارتقا سلامت انسان دارد، اجرای این مطالعه تحقیقاتی ضروری بنظر می رسد. 1-4- اهداف مشخص تحقیق
1-5- فرضیه ها
1-6- پرسش اصلی تحقیق
1-7- جنبه نوآوری تحقیق با توجه به اینکه در سالهای گذشته تحقیق در حوزه بررسی میزان سم آفلاتوکسین در محصولات لبنی تولید شده از شیر گاو از جمله ماست، دوغ، خامه، و بستنی مورد توجه مراکز علمی و پژوهشی قرار گرفته است و از آنجائی که در حال حاضر تمایل فراوان به فرضیهای وجود دارد که اظهار می‌کند جذب آفلاتوکسینها در غذاهای مصرفی میتواند به وسیله میکروارگانیسم‌های لاکتیکی بخصوص پروبیوتیک‌ها کاهش یابد؛ لذا این پژوهش در صدد بررسی موضوع فوق برآمده است. با توجه به اینکه تحقیقات دیگری نیز موضوع سم آفلاتوکسین در بستنی را در ایران مورد مطالعه و بررسی قرار داده اند، نوآوری پژوهش حاضر در استفاده از دوگونه لاکتوباسیلوس رامنوس جی جی و بیفیدو باکتریوم لاکتیس در بستنی‌های پروبیوتیک است که قبلا هیچ گونه مطالعه ای با استفاده از این دو گونه انجام نگرفته بود. فصل دوم مروری بر ادبیات تحقیق 2-1- تعاریف 2-1-1- تاریخچه بستنی بستنی از حدود سالهای 1770 در چندین کشور اروپایی شناخته شده بود. در همین دوران اطلاعات مربوط به تولید بستنی، توسط مهاجران اروپایی به امریکا منتقل شد. پس از آن امریکایی‌ها نخستین کسانی بودند که تولید صنعتی آن را آغاز نمودند. در نیمه ی اول قرن نوزدهم، استقبال مردم امریکا از این محصول روز به روز افزایش یافت. نخستین خط تولید صنعتی بستنی در دهه1850توسط یک شرکت لبنیاتی به نام جاکوبفوزل[1] پایه گذاری شد.احتمالاً آب میوه سرد شده در بسیاری از کشورهای جهان از جمله چین از3000 سال پیش شناخته شده و طبق اطلاعات موجود رومی‌های قدیم از برف کوه‌ها برای سرد کردن آب میوه استفاده می‌کردند. تا اینکه مارکوپولو اطلاعاتی در زمینه ی ساخت شیرینی از شیر منجمد ( نوعی بستنی میوه ای امروزی) را همراه خود از چین آورد. این روش در ونیز مورد استفاده قرار گرفت و سپس در سراسر ایتالیا گسترش یافت (آربوکل 1986)[2]. 2-1-2- تعریف بستنی بستنی به عنوان یکی از محصولات فرآوری شیر پیچیده ترین ماده ی غذایی است. این محصول هم یک کف است و هم یک امولسیون. از سوی دیگر حاوی بلورهای یخ و یک فاز آبی غیر منجمد است که به واسطه ی تغلیظ نمک‌ها، قند و تثبیت کننده های پلی ساکاریدی نقطه ی انجماد آن کاهش یافته است. این ماده ی غذایی طرفدران بیشماری داشته و در اکثر کشورهای جهان به عنوان یکی از اقلام مهم و با ارزش غذایی مطلوب تلقی میشود (مقصودی-1390). کلیه ی مواد اولیه‌ی مورد استفاده در تولید بستنی‌های مختلف را می توان در سه گروه زیر جای داد: مواد اولیه ی اصلی، که به مقدار قابل توجهی موجودند(یعنی درصد قابل توجهی از وزن بستنی را به خود اختصاص می دهند)، مانند پروتئین شیر، شکر، چربی و آب. مواد اولیه ی فرعی، که به میزان کمتری مصرف می‌شوند(کمتر از 1% وزن بستنی) مانند امولسیفایرها، پایدارکننده‌ها، رنگ‌ها و طعم دهنده‌ها . موادی مانند شکلات، بیسکوئیت، ویفر، تکه های میوه و مغزها که برای تولید محصولات متنوع به بستنی اضافه می‌شوند(کلارک،2004)[3]. بیشتر بستنی‌ها دارای مقدار قابل توجهی (از نظر حجم) هوا می باشند. اما معمولاً هوا به عنوان ماده ی اولیه در نظر گرفته نمی‌شود. مواد اولیه مانند پروتئین شیر و چربی می‌توانند از انواع مختلفی از مواد خام مانند شیر خشک پس چرخ،چربی کره یا چربی گیاهی بدست آیند، یا اینکه توسط شیر یا خامه تأمین شوند. (چگنی و مشکوة، 1385). تولید بستنی از فرایند نسبتاً ساده ای برخوردار است. ترکیبات تشکیل دهنده‌ی آن مخلوط شده، پس از حرارت دهی جهت نابودی عوامل بیماریزا، هموژن می‌شوند. هدف از هموژن کردن این مخلوط این است که اندازه ی ذرات چربی آن قدر کوچک شود که درحین هوادهی عمل به هم پیوستن آنها و جدا شدن فاز چربی رخ ندهد. پس از مرحله‌ی پاستوریزاسیون پیوسته، مخلوط تا 4 درجه سانتی گراد سرد شده و در همین دما به مدت حداقل 24 ساعت رسانده میشود. در طی این زمان پروتئین های شیر می‌توانند مجدداً در حد فاصل سطح ذرات چربی و فاز آبی قرار گرفته و بلورهای چربی تشکیل شوند. سپس مخلوط بستنی هوادهی شده و در یک منجمد کننده مداوم، منجمد میشود. عمل انجماد با سخت کردن بستنی، ابتدا در 18- و سپس در 25- درجه سانتی گراد کامل میشود(مقصودی، 1390). 2-1-3- سرانه مصرف بستنی و شیر در حال حاضر سرانه مصرف شیر در ایران 91 کیلوگرم است درحالیکه آمارهای متفاوتی از مصرف جهانی شیر ارائه میشود، از 144 کیلوگرم میانگین سرانه تا 425 کیلوگرم در اروپا. اما آنچه مسلم است این است که سرانه مصرف محصولات لبنی کشورمان فاصله زیادی با سرانه جهانی و البته کشورهای در حال توسعه دارد. با اینکه الگوی مصرف شیر نسبت به سال گذشته که 8/81 کیلوگرم بوده، رشد داشته اما هنوز هم فاصله زیادی با مصرف سرانه جهانی دارد. زیان‌های اقتصادی بعضی از بیماری‌ها نظیر پوکی استخوان را میشود. مصرف بستنی در کشورهای پیشرفته از ماه جولای شروع و تا ماه اگوست ادامه دارد ( ماه جولای در دنیا ماه بستنی نام دارد). میزان مصرف آن در چند کشور در سال 2002 مانند نیوزلند با بیشترین مصرف 3/26 لیتر، آمریکا 8/17لیتر میباشد. در کشور ایران بطور غیر رسمی حدود 5/3 لیتر اعلام می‌گردد. مقام اول تولید و مصرف بستنی مربوط به کشور آمریکا است، پس از آن کشورهای نیوزیلند، استرالیا، بلژیک قرار دارند. میزان تولید بستنی در ایران با توجه به جمعیت کشورحدود 247 هزار تن میباشد. ولی باتوجه به ارزش غذایی و مصرف روبه افزایش آن در کشور و تا رسیدن به میزان مصرف سایر کشورها راه طولانی در پیش است (وزارت جهاد کشاورزی ،1386). 2-1- 4- نقش هر یک از ترکیبات مورد استفاده در بستنی 2-1- 4-1- چربی چربی حدود 15-10 درصد وزنی را در مخلوط بستنی تشکیل می دهد. ممکن است از چربی شیر یا چربی گیاهی در فرمول استفاده گردد (موران1994و متوالی2006)[4]. 2-1- 4-2- مواد جامد بدون چربی(MSNF) مواد جامد بدون چربی شامل پروتئین،لاکتوز و نمک‌های معدنی می باشند، که به صورت پودرشیر و شیر پس چرخ تغلیظ شده به مخلوط بستنی افزوده می‌شوند (کریم ، 1380). 2-1- 4-3- شکر شکر افزوده شده به فرمول بستنی محتوای مواد جامد را تنظیم می نماید،اما ایجاد طعم شیرین آن ارجحیت بیشتری را ایجاب می نماید.معمولاً مخلوط بستنی حاوی 10 تا 18 درصد وزنی شکر میباشد (روشا وهمکاران، 2012)[5]. 2-1- 4-4- امولسیفایرها موادی هستند که به وسیله‌ی کاهش کشش سطحی فرآورده‌های مایع در به تعلیق درآمدن مواد و همچنین، به پایدار ماندن حالت تعلیق مواد کمک می‌کنند. امولسیفایرها اساساً مشتقات غیریونی چربی‌های طبیعی بوده و به صورت استریفیه با یک یا چند رادیکال آب دوست در اتصال هستند و همزمان با یک یا چند رادیکال محلول در چربی نیز اتصال دارند (توران و همکاران، 1997)[6]. 2-1- 4-5- پایدارکننده ها موادی هستند که وقتی در فاز آبی قرار می‌گیرند با تعداد زیادی از مولکول‌های آب اتصال ایجاد می‌نمایند، این عمل را هیدراسیون می‌نامند (بویانگ و فنما ،1998)[7]. 2-1- 4-6- طعم دهنده‌ها افزودنی‌های طعم دهنده در فرمولاسیون بستنی نقش مهمی در انتخاب مصرف کننده دارند. عموماً از وانیل، بادام عسلی، شکلات، توت فرنگی و مغز فندق برای این کار استفاده میشود و آنها را در مرحله ی اختلاط به فرمول می افزایند( لامع، 1374). 2-1- 4-7- اینولین در طبیعت به صورت کربوهیدرات های ذخیره ای در گیاهان، یا به صورت پلی ساکاریدهای خارج سلولی در برخی از میکروارگانیسم‌ها یافت میشود. درجه ی پلیمریزاسیون اینولین با توجه به نوع گیاه و میکروارگانیسم از 2 تا 60 متغیر است. با افزایش طول زنجیره ی فروکتوزی از قابلیت انحلال و میزان شیرینی این ترکیبات کاسته میشود. اینولین یکی از جایگزین‌های چربی که در صنایع غذایی است و در تولید محصولات کم چرب استفاده میشود (بویانگ و فنما ،1998). 2-1-5- پروبیوتیک‌ها 2-1-5-1- تاریخچه استفاده از پروبیوتیک‌ها تاریخاستفاده بشر از مکمل‌های غذایی میکروبی زنده مانند شیر تخمیر شده به قرن‌ها پیش بر می‌گردد. دانشمندان معروف در سالهای گذشته اظهار داشته اند که شیر تخمیری تنها یک فرآورده غذایی نیست بلکه به خوبی یک دارو محسوب میشود (هامس و هرتل،2002 [8]؛رابینسون، 1991[9]؛ ساکسلین و همکاران[10]، 1998). آنها شیر ترش را برای درمان اختلالات معده ای- روده ای توصیه نمودند. با شروع قرن بیستم، باکتری شناس روسی به نام مچنیکف ( موسسه پاستور فرانسه) اولین کسی بود که توضیحات علمی برای فواید باکتری‌های اسید لاکتیک موجود در شیر تخمیر شده ارائه نمود. وی اظهار داشت سلامتی و طول عمر بلغاری ها به دلیل مصرف زیاد شیر نخمیری به نام یاهورت است. در سال 1908 او تئوری «طول عمر بدون پیری و استمرار حیات» را بیان نمود. اصل مهم این تئوری جانشینی باکتری‌های اسید لاکتیک به جای باکتری‌های مولد سم است که به طور معمول در دوران میانسالی در روده استقرار می یابند. مچنیکف اظهار داشت که به علت تولید اسید لاکتیک توسط باکتری‌های اسید لاکتیک در شیر ترش،رشد بی هوازی باکتری‌های سمی و قارچ‌ها در روده غیر ممکن می‌گردد. محققین موسسه پاستور فرانسه، بیفیدوباکتررا از روده نوزادان شیرخوار جدا کردند و دریافتند که این باکتری جزء عمده میکروب های بومی روده در اوایل زندگی انسان است. آنها معتقد بودند که با خوراندن بیفیدوباکتر به نوزادان مبتلا به اسهال می‌توانند از طریق جایگزینی باکتری‌های بیماریزا با این باکتری به عنوان سازواره غالب روده بیماری را درمان کنند (خسروی دارانی،1387ص17). 2-1-5-2-تعریف پروبیوتیک کلمه پروبیوتیک از واژه یونانی پروبیوس به معنای حیات بخش گرفته شده و متضاد کلمه پادزیست به مفهوم ضدحیات است. معانی دیگر مشابه آن عبارت است از باکتری‌های سلامتی، سودمند و دوستدار انسان. پروبیوتیک‌ها، باکتری‌های سودمندی هستند که در بسیاری از مواد غذایی تخمیری وجود دارند و می‌توانندبه منظور ایجاد اثرات سلامتی بخش به مواد غذایی مانند ماست اضافه گردند. این تک سلولی‌ها از راه های مختلف به سلامتی بشر کمک می‌کنند. کاهش ابتلا به اسهال، بهبود قابلیت هضم لاکتوز و تحریک سیستم ایمنی از جمله این موارد هستند. لاکتوباسیلوس و جنس بیفیدوباکتر دو نوع معمول پروبیوتیک‌های فرآورده‌های شیری اند. طبق تعریف، پروبیوتیک عبارت است از مکمل میکروبی که از طریق متعادل سازی میکروب های بومی طبیعی روده، اثرات مفید بر بدن میزبان اعمال می‌کند (چارتریس و همکاران ، 1997)[11]. این تعریف تشریح سازوکار و اثر سلامتی بخش پروبیوتیک‌ها برای معرفی آنها است (اوهند و همکاران،1999)[12]. امروزه پروبیوتیک‌ها را میکروارگانیسم‌های زنده ای می‌دانند که مصرف آنها به تعداد معین ایجاد تاثیرات مفیدی در مصرف کننده ای کند. با چنین تعریفی دیگر کلونیزاسیون باکتری پروبیوتیک و تغییر میکروفلور روده جهت ایجاد اثرات مفید الزامی نمی‌باشد. به طوریکه پروبیوتیک‌ها می‌توانند تاثیر خود را به صورت ناحیه ای و یا در طی عبور از سیستم گوارشی اعمال نمایند. اما در این تعریف هنوز روی زنده بودن میکروارگانیسم تاکید میشود. از سوی دیگر اگرچه دز یا مصرف معینی در این تعریف قید نشده است، اما حداقل مصرفCFU 109 در روز توصیه میشود (خسروی دارانی،1387ص17). 2-1-5-3-خصوصیات پروبیوتیک بیش از بیست ویژگی مختلف برای انتخاب سویه های پروبیوتیکی در نظر گرفته شده است ولی بر طبق یک توافق عمومی معیارهای اصلی جهت انتخاب آنها برای مصارف غذایی شامل حفظ کارائی در شرایط محیطی گوناگون، قابلیت تولید در مقیاس صنعتی، ثبات خصوصیات و بقاء طی دوره انبارداری، قابلیت زنده ماندن در روده و مقاومت تولید در برابر اسید معده و صفرا، اعمال اثرات سودمند بر میزبان، داشتن منشاء انسانی، عدم بیماریزایی، سهولت و سرعت تکثیر در شرایط آزمایشگاه و درون بدن موجود زنده، مقاومت در برابر آنتی بیوتیک‌های متداول، عدم انتقال مواد ژنیتیکی به ریزسازواره‌های بیماریزا (مثل فاکتورهای مقاومتی)، توانایی چسبیدن به دیواره روده، تولید مواد ضد میکروبی و اثر پادزیستی در برابر میکروب‌های بیماریزا است. بقاء سویه‌های پروبیوتیکی طی عبور از دستگاه گوارش همواره مورد توجه محققین قرار گرفته است (خسروی دارانی و کوشکی ص 17). 2-1-5-4-مهمترین تولیدات پروبیوتیک‌ها به طور کلی مواد مترشحه از پروبیوتیک‌ها عبارتند از اسیدهای چرب آزاد کوتاه زنجیره( ضروری برای سلول های دیواره روده و اسیدی کردن روده) ویتامین های گروه ب، کوفاکتورهای ضروری، پیش سازهای هورمونی، مواد بازدارنده رشد مانند اسیدهای آلی، آب اکسیژنه و باکتریوسیون ها. البته عواملی نیز وجود دارند که باعث از بین رفتن اثر پروبیوتیک‌ها می‌شوند مانند تغذیه ناسالم (رژیم‌های درمانی و اصلاح هضم)، هضم ناقص مواد غذایی مختلف، مصرف آنتی بیوتیک‌ها و سایر داروها (استروئیدها ) و کلرزنی آب و اضطراب. (خسروی دارانی و کوشکی ص 17) 2-2- بررسی پیشینه تحقیق 2-2-1- شیر تخمیری شیرهایتخمیری پروبیوتیک که از مهمترین غذاهای عملگر محسوب می‌شوند، تا چندی پیش در صنایع شیر و فرآورده‌های آن در ایران، جایگاهی نداشته و در بین اکثر مردم کشورمان ناشناخته بودند. در سالهای اخیر، تحقیقات متنوعی توسط محققین ایرانی در مورد فرآورده‌های شیر تخمیری پروبیوتیک شامل دوغ، ماست، بستنی،پنیر سفید سنتی ایرانی، کفیر و فرآورده‌های دیگر صورت گرفته است که فقط تولید کفیر توسط کارخانه شیر پاستوریزه پگاه خراسان در سال 1385به صورت صنعتی در آمده است (طاهری و همکاران، 1385آ؛ 1385ب؛ 1385ج؛ 1385د؛ 2006؛ 2007،روحی و همکاران، 1384، نظامی 1386). طاهری و همکاران (1385آ، 1385ب، 1385ج) امکان تولید و نگهداری یک فرآورده شیر تخمیری پروبیوتیک را برای اولین بار در ایران بررسی کرده و عطر و طعم فرآورده را مورد ارزیابی قرار دادند. هدف از این تحقیق دستیابی به تکنولوژی و دانش فنی تولید و نگهداری نوعی نوشیدنی تخمیری پروبیوتیک بود تا علاوه بر داشتن باکتری‌های پروبیوتیک (لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس)در حد قابل قبول، آرومای مورد پذیرشی ایجاد کند. در ادامه این محققان به ارزیابی محیط های کشت مختلف جهت رشد و شمارش باکتری پروبیوتیکی لاکتوباسیلوس در فرآورده‌های شیری نیز پرداختند. طاهری و همکاران در راستای پژوهش یاد شده کارائی پنچ محیط کشت مختلف در چهار شرایط گرمخانه گذاری متفاوت را برای دستیابی به بهترین شمارش باکتری لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس مورد قرار دادند ( طاهری و همکاران، 1384، 1385ج؛ 2006). 2-2-2- پروبیوتیک‌ها 2-2-2-1- اثرات درمانی و پیشگیری کننده پروبیوتیک‌ها 1- خاصیت ضد میکروبی باکتری‌های پروبیوتیک مثل بیفدوباکتر و لاکتوباسیلوس دارای خواص ضدمیکروبی می باشند. لاکتوباسیلوساسیدوفیلوس و بیفیدوباکتریوم بیفیدوم خاصیت جلوگیری از بسیاری بیماری های حاصل از میکروب های بیماریزا در غذا را از خودش نشان داده اند و این موضوع کاملاً به اثبات رسید است.(رابینسون،1991) 2-کاهش عدم تحمل لاکتوز ناتوانی در هضم لاکتوز توسط افراد به سبب کمبود یا عدم حضور آنزیم-Bگالاکتوزیداز در سامانه گوارش آنها میباشد که این مسئله سبب به جود آمدن درد شکمی با شدت های گوناگون در افراد مختلف میشود. بعضی از باکتری‌های لاکتیک اسید و باکتری‌های پروبیوتیک مثل لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس و بیفیدوباکتریوم بیفیدوم این آنزیم را تولید می‌کنند. این آنزیم سبب هیدرولیز لاکتوز (قند شیر) شده و در نتیجه قدرت تحمل فرآورده‌های شیری را برای افراد فاقد این آنزیم بیشتر می‌کنند.(خسروی دارانی و کوشکی ص 36) 3-کاهش سطح کلسترول سرم خون مصرف شیر تخمیر شده سبب کاهش کلسترول سرم میشود. برای افراد دارای کلسترول بالا، کاهش مشهود سطح کلسترول پلاسما سبب پائین آمدن بسیار زیاد ریسک حملات قلبی میشود. مکان اصلی برای سوخت و ساز کلسترول کبد میباشد، ولی مقدار قابل ملاحظه ای نیز در روده متابولیزه میشود. گونه‌های خاصی از لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس و بعضی گونه‌های بیفیدوباکتر توانایی کاهش مقدار کلسترول را در طول روده دارند. کلسترول با نمک‌های دکانژوگه شده صفراوی به دلیل کاهش pH(ناشی از تولید اسید لاکتیک توسط باکتری‌های لاکتیکی ) رسوب می‌کند (لیم وهمکاران ،2004)[13]. [1]Jacobfusel [2]Arbackle [3]Clarke [4]Metwally & Moran [5]Rossa et al [6]Turan et al [7]Buyong & Fennema [8]Hammes & Hertel [9]Robinson [10]Saxilen 11Charteris et al [12]Ohand et al [13]Lim et al |
دیوان میرشمس‌الدین فقیر دهلوی
 دیوان میرشمس‌الدین فقیر دهلویشرح حال فقیر دهلوی «میرشمس‌الدین» متخلص به «فقیر» ادیب، شاعر و بلاغی شهیر هند در سال 1115 هـ . ق در شاهجهان‌آباد (دهلی) دیده به جهان گشود. از طرف پدر «عباسی» بود و از جانب مادر «سیادت‌نسب». در تذکره‌ها به نام والدین او اشارهای نشده اما او را از بزرگ‌زادگان دهلی نوشته‌اند و از احفاد شاه اعظم خانی. (عاشقی عظیم‌آبادی، 1392: 1236؛ گوپاموی، 1316: 1336؛ آرزو، 1385: 1267) مؤلف تذکره آتشکده نام او را «میرشمس الدین محمد» ضبط کرده (آذر بیگدلی، 1387: 524) که با توجه به اطلاعات منابع دیگر هم‌عصر فقیر نمی‌تواند درست باشد. فقیر در زادگاهش به تحصیل دانش و ادب پرداخت و در علوم دینی وادبی(شعر و عروض و قافیه و معانی و بیان و بدیع) سرآمد روزگار شد. «از فاضلان عصر خود تحصیل مراتب علمیه نموده، استعداد کثیره و سرمایه وافر پیدا ساخت و زبان‌دانی و خوش‌لسانی به مرتبه‌ای رسانید که اهل عجم از وی حساب برمی‌داشتند و وی را از فصحا می‌انگاشتند و در مراتب‌دانی اقسام نظم در ابنای زمان ممتاز اقران بود».(عاشقی عظیم‌آبادی، 1392: 1236) مؤلف مجمع‌النفائس درباره پایة سخن‌دانی او می‌نویسد: «خیلی شریف‌النفس و کثیرالاخلاق واقع شده... خدایش سلامت دارد که امروز مثل وی در هند نیست... مشق سخن و صفای زبان را به جایی رسانده که اهل زبان حساب از او برمی‌دارند بلکه دم از تلمّذش می‌زنند. در فضل و کمال و شعر و انشا و فنون دیگر مثل عروض و قافیه و معانی و بیان و بدیع یکتای روزگار و منتخب لیل و نهار است». (آرزو، 1385: 1267)واله داغستانی، هم‌نشین و دوست فقیر که منظومة «واله سلطان» شرح داستان دلدادگی اوست، در تذکره ریاض‌الشعرا، فقیر را اسوه سخنوران جهان و در عربیّت و فقه و کلام به زمان و نادرة دوران دانسته و میگوید: «در زهد و پرهیزگاری یگانه آفاق و در ورع و تقوا در عالم طاق است. در فن سخنوری به اعتقاد راقم حروف، هیچ یک از متقدّمین و متأخّرین را پایه او نبوده و نیست؛ چه جمیع محسنات و لوازم سخنوری را جامع است». (واله داغستانی، 1384: 87 ـ 1686) دربارة شغل و حرفة او در تذکره‌ها سخنی به میان نیامده اما از بیت زیر برمی‌آید که از راه کتابت گذران عمر می‌کرده است:
مصراع دوم این بیت از غزل نظیری تضمین شده است. بسامد بالای اصطلاحات کتابت در صور خیال شعر فقیر، این احتمال را تقویت می‌کند:
آبای فقیر مذهب تسنّن داشتند اما او شیعه دوازده امامی بود. عشق و محبت به اهل بیت(ع) در سراسر آثارش مشهود است. او شیعه‌ای معتقد بود و حتی در برخی ابیاتش چهره‌ای از یک شیعه متعصّب می‌بینیم و گاه نیز اشعارش یادآور قصاید ناصرخسرو است:
قریب به اتفاق قصایدش در منقبت اهل بیت(ع) استو در جای جای غزلهایش نیز به مدح امیرالمؤمنین(ع) پرداخته است. دو مثنوی بلند «شمس‌الضحی» و «درّ مکنون» و نیز مثنوی کوتاه «در واقعه جانسوز کربلا» مؤید شیفتگی و ارادت وافر فقیر به خاندان نبوت و مذهب تشیع است. اگرچه غالب قصاید فقیر درمدح اهل بیت(ع) است و خود نیز در پایان ترجیع‌بند دوازده‌بندی که در مدح امیرالمؤمنین(ع) سروده است، ضمن گلایه از هنرناشناسی ابنای روزگار، به این موضوع اشاره دارد:
اما اینگونه نبوده که ممدوح دیگری نداشته باشد. او در یکی از قصایدش که در ستایش امیرالمؤمنین(ع) است، ضمن ابراز شوق زیارت آرامگاه امام علی(ع) در نجف و گلایه از سرزمین هند، میگوید:
برهان‌الملک، سادات‌خان (سعادت‌خان) نیشابوری، سردار ایرانی‌تبار هندی و بنیانگذار سلسلة نواب‌های اَوَده، از جمله ممدوحان فقیر بوده که قصیده‌ای در توصیف قصر او سروده است. در یک قصیده کوتاه نیز در مدح«احمد علی خان» پرداخته که در بخشی از قصیده اینگونه میگوید:
فقیر در ابتدا «مفتون» تخلص می‌کرد و چند غزل نیز در دیوانش با این تخلص وجود دارد. ظاهراً در جوانی عاشق‌‌پیشه و خوش‌طبع بوده چنانکه دوست نزدیکش، واله داغستانی، درباره‌اش میگوید: «بی‌شور محبتی و جذبة عشقی نمی‌بودی، گاه بودی که با پنج شش معشوق سروکار داشتی و گاه تخفیف داده به یک کس قناعت کردی...» (واله داغستانی، 1384: 1687) اما در حدود سال 1150 ه.ق ترک تعلقات دنیوی کرده و کسوت فقر در بر کشید. مؤلف تذکره نتایجالافکار می‌نویسد: «... در همان روزها متوجه سیاحت دکن گشته، در اورنگ‌آباد رنگ قیام ریخت و پس از پنج سال به معیّت قزلباشخان امید به شاهجهان‌آباد مراجعت کرد. امرا و اکابر آن بلده فرخنده تعظیم و تکریمش می‌پرداختند. علی‌الخصوص فی‌مابین او و علیقلیخان ظفرجنگ داغستانی سررشتة ارتباط و اتحاد به مرتبة کمال استحکام یافته بود و لختی به رفاقت نواب عمادالملک و فیروزجنگ بن آصف جاه پرداخت. پس‌تر قطع تعلق مرافقت نموده در اکبرآباد منزوی گشت» (گوپاموی، 1316: 1336). در تذکره‌ها درباره ازدواج فقیر نکته‌ای نیامده و گویا تا آخر عمر در تجرد و انزوا زیسته است. فقیر شور و اشتیاق فراوانی برای زیارت کربلا و نجف داشت ودر مواضع متعددی از دیوانش به این موضوع اشاره کرده است:
در آخر عمر برای زیارت اماکن متبرکه عازم عراق شد و در راه بازگشت به هند (در سال 1183 ه.ق) کشتی‌اش در دریا غرق شد. آثار و تألیفات آثار بر جای مانده از فقیر در نظم و نثر به شرح زیر است: آثار منظوم: الف) دیوان اشعار، شامل غزلیات، قصاید، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند، قطعات و رباعیات است. ب) مثنوی‌ها، شامل منظومه‌های بلند و چند مثنوی کوتاه: 1ـ تصویر محبّت (1158 ه .ق): این مثنوی داستان عشق رامچند به محبوبش و ازدواج آن دو و پایان سوزناک آن است. تصویر محبت در 823 بیت و در بحر هزج مسدس محذوف سروده شده است و حاصل دوران میانسالی و پختگی فقیر دهلوی است. تصویر محبت در سال 1978م به اهتمام عابد رضا بیدار در پتنه هند منتشر شده است. 2ـ واله سلطان (1160 ه .ق): این مثنوی داستان واقعی عشق نافرجام و جانسوز واله داغستانی، دوست نزدیک فقیر و مؤلف تذکره مشهور ریاض‌الشعرا، به دختر عمویش خدیجه سلطان است. «فقیر سرگذشت این دلدادگی را به درخواست واله و برای تسکین خاطر او به نظم کشیده است. این مثنوی در 3230 بیت و بر وزن لیلی و مجنون سروده شده و در ادب فارسی هند شهرت بسیاری دارد. کلام فقیر در این منظومه زیبا، استادانه و روان و نشانه‌ای است از توانایی گوینده در زبان و ادب فارسی» (صفا، 1388، ج 2/5: 1418). این مثنوی در سال 1354 توسط مهردخت برومند تصحیح و منتشر شده است. 3ـ درّ مکنون (1169 ه.ق): این مثنوی داستان عشق ملیکه خاتون، دختر قیصر روم، به امام حسن عسکری(ع) و ازدواج با ایشان و ولادت حضرت مهدی(عج) است که در چهارهزار بیت سروده شده است. 4ـ شمس‌الضحی(1173ه .ق): این مثنوی حماسه‌ای دینی در مدح و ستایش و بیان کرامات معصومین(ع) است که در چهارده لمعه سروده شده است. 5ـ مثنوی‌های کوتاه: شامل «در واقعة جانسوز کربلا»، «تحفةالشباب»، «در تعریف دولتخانه نواب امیرالامرا بهادر» و ... . آثار منثور: فقیر دهلوی در علوم مختلف ادبی و بلاغی تبحر داشت و آثار منثور او شامل کتابها و رساله‌هایی در بلاغت و عروض و قافیه است: 1ـ حدائق‌البلاغه: این کتاب مهمترین اثر بلاغی فقیر است که در سال 1168 ه .ق نوشته شده و شامل مباحث بیان، بدیع، عروض، قافیه، فن معمّا و سرقات شعری است. این کتاب از حیث فصل‌بندی علوم بلاغی و اشتمال بر دانش‌های بلاغی و شواهد زیاد شعر فارسی حائز اهمیت است. گارسین دوتاسی (Garcin de Tassy)، مستشرق فرانسوی، در سال 1844میلادی آن را به فرانسه ترجمه کرده است. 2ـ الوافیة فی علم العروض و القافیه: این رساله در سال 1161 ه.ق نوشته شده و همانگونه که از نام آن پیداست، دربارة مباحث علم عروض و قافیه است. 3ـ خلاصة‌البدیع: این رساله برگزیده و توضیح مختصری درباره صنایع شعری بر اساس مفتاح سکّاکی و مطوّل تفتازانی است که نگارش آن در سال 1162 ه .ق به اتمام رسیده است. واله داغستانی این رساله و الوافیه را در تذکره ریاض‌الشعرا آورده است. 4ـ زبدة‌البیان: این رسالة کوتاه، شاملبحثی مختصر در باب علم معانی و بیان است که در سال 1165 ه .ق نوشته شده است. وضع شعر و ادب در دوره فقیر شعر فارسی در دوره سبک هندی دچار تحولات بی‌سابقه‌ای شد که یکی از مهمترین آنها خروج شعر از دربار و انحصار گروه خاص و قدم نهادن آن به کوچه و بازار است. دربار پادشاهان در طول تاریخ ادب فارسی مهمترین پایگاه شاعران بود و کمتر شاعری را در ادوار شعر فارسی می‌توان یافت که مستقل و مستغنی از حمایت‌های حکمرانان زیسته باشد. عمومیت یافتن شعر در این دوره باعث دگرگونی زبان، صور خیال و مضامین شعر فارسی شد. کاربرد واژهها و ترکیبات عامیانه در شعر این دوره، اگرچه باعث پویایی زبان و ساختن ترکیب‌های جدید شد، اما ناآشنایی شاعران با سنت‌های شعری قدیم و بی‌بهره بودن اغلب آنها از دانش‌های ادبی، زمینه‌ساز سستی زبان نیز گردید. «زبان فارسی در عهد صفوی، آن گونه که در اثرهای ادبی می‌بینیم، در حالتی ممتد از دگرگونی سیر می‌کرد و این دگرگونی به صورت‌های مختلف، مانند سادهتر شدن برخی از واژهها، تغییر یافتن معنی بعضی از آنها، متداول شدن واژههای تازه و رواج یافتن تعبیرها و ترکیب‌های نو تحقق می‌یافت و به هر صورت با زبان ادبی استوار دوره‌های پیش تفاوت می‌پذیرفت و عدم توجه به این دگرگونیست که بیشتر سخنوران عهد بازگشت و معاصران ما را به احساسِ نوعی از فساد و انحطاط در زبان فارسی کشانید. اما اگر در در زبان سخنوران دوران صفوی به نشانههایی از فساد و انحطاط بازمی‌خوریم، ... از این جهت است که بیشتر گویندگان از مردم عادی و از پیشه‌وران و یا بی‌سرمایگان از ادب فارسی بودند» (صفا، 1388: 437) نگاهی به تذکره‌های این دوره نشان می‌دهد که شاعران این عصر از طبقات مختلف جامعه بودند و نام بسیاری از مشاغل و حرفه‌ها در تخلص یا در پسوند اسم آنها دیده میشود. با وجود کثرت و تعدد شعرا در این عصر، اما کیفیت آثار برجای‌مانده چندان مطلوب نیست. «در دورة رواج سبک هندی به دلیل روابط ادبی گسترده و محدودیت منابع آگاهی و یکسانی مطالعات شاعران، تشابه در مضمون و محتوای اشعار از هر دورهای بیشتر بود. شاعران این عصر بیشتر اوقات خود را به مطالعه در شعر معاصران و تتبّع و نظیرهسرایی می‌گذراندند» (فتوحی، 1385: 98). تکرار و تشابه مضامین شعری در این دوره باعث شکل‌گیری بحث‌های درازدامنی درباره سرقات ادبی و توارد و داوری منتقدان این عصر دربارة این موضوعات شد. فقیر دهلوی نیز از جمله کسانی است که در این باره به اظهار نظر پرداخته و بخشی از رسالة خلاصة‌البدیع خود را به این موضوع اختصاص داده است. از سویی دیگر «کشور هند که دوران آرامش نسبی آن، همان دوران سلطنت گورکانیان بوده است، پس از هجوم نادرشاه افشار به دلیل قتل و غارت و تباهی‌های او و جنگهای داخلی و حملات احمدشاه درّانی به هند و شکست محمدشاه و احمدشاه، روی خوشی به خود ندید. این مشکلات نوعی سرخوردگی و یأس را برای مردم، بهخصوص شاعران و اندیشمندان به ارمغان آورد. بر همین اساس در مجموع، روح حاکم بر شعر شاعران عصر فقیر دهلوی، یأس و ناامیدی و سکوت در برابر مشکلات است.» (رضایی اردانی، 1387: 371 ـ 372) غم و اندوه و یأس حاکم بر این دوران در دواوین شاعران به وضوح مشاهده میشود و غم‌پرستی، مضمون شایع و رایج شعر این عصر است. غالب شاعران این دوره غزلسرا بودند و علاوه بر پرداختن به مضامین عاشقانه و اوصاف معشوق، تأثرات و تألمات روحی و اندیشه‌های فلسفی و جهان‌بینی خود را در آن می‌گنجاندند. یأس و نومیدی حاکم بر شعر شاعران سبک هندی «شباهت زیادی به شعر رمانتیکهای اروپا دارد... علت این شباهت، شباهت زندگی این دو گروه از شاعران جهان است؛ شاعران سبک هندی و رمانتیکها، هر دو زاییدة نخستین مرحلة شهرنشینی جامعة بازرگانی و متمرکز بودند و به همین سبب، هر دو گرایش‌های فردگرایانه داشتند» (شمس لنگرودی، 1366: 121 ـ 122) تنوع و تکثر مضامین غزل سبک هندی، ضعف ساختار درونی شعر و نداشتن وحدت معنایی، از مظاهر روحیه فردگرایی شاعران این دوره است. شاعران سبک هندی دستگاه فکری منسجمی ندارند و در بیان اندیشهها گاه متناقض هستند؛ چرا که برای آنها اصل بر چگونه گفتن است و نه چه گفتن. «شاعر سبک هندی از سویی حماسه‌وار به هنر و استعداد و توانایی ذوق و قریحة خویش می‌بالد و جهان را به تیغ سخن تحت سیطرة خویش می‌آورد و از دیگر سو، پیوسته سخن از درماندگی، یأس، بی‌کسی، تنهایی، خموشی، و ... سر می‌دهد» (فتوحی، 1385: 60). تفاخر شاعران این دوره در حالی است که بسیاری از آنان آگاهی و دانش ادبی لازم را نداشتند و اشعار آنان (مخصوصاً شاعران عامی و هندی‌تبار) مشحون از ابتذال و سستگویی است.فقیر در مقدمة حدائق‌البلاغه ضمن شِکوه از برافتادن رسم سخن‌دانی در روزگار خود می‌نویسد: «در این عصر که از علم و حکمت نامی و از فضل و هنر نشانی برجا نمانده، جمعی که از زشت و زیبا فرق نمی‌کنند و لعل از خارا بازنمی‌دانند، به محض تألیف الفاظ بر وزنی که دست فکرتشان از دامن میزانش کوتاه است، علم دعوی این فن برمی‌افرازند و کلاه نخوت و غرور خویشتن را در برابر لعل آبدار به جلوه می‌آرند». (فقیر دهلوی، 1920: 3) دوره سبک هندی از نظر رواج نقد ادبی نیز بسیار قابل اعتناست و می‌توان گفت نقد ادبی به معنای علمی آن، از این دوره آغاز میشود. شفیعیکدکنی در مقدمه کتاب شاعری در هجوم منتقدان درباره نسبت خلق شاهکارهای ادبی و رواج نقد ادبی در یک عصر می‌نویسد: «برخی معتقدند که میان تعالی و انحطاط دوره‌های ادبی و کیفیت و کمیت نقد ادبی نسبتی وجود دارد. به این صورت که در ادواری که خلاقیت ادبی در اوج شکوفایی است و شاهکارها آفریده می‌شوند، نقد ادبی در صحنه ادبیات حاضر نیست و برعکس» (شفیعیکدکنی، ۱۳۸۵:۲۱). هرچند نگاهی گذرا به وضعیت ادبیات در سبک هندی تا حدود زیادی مؤید این سخنان است، اما عوامل دیگری در کنار خلاقیت فردی، در ایجاد چنین وضعیتی دخیل‌اند. «رشد نقد ادبی ممکن است مولود انحطاط خلاقیت ادبی باشد، اما نمی‌توان انحطاط ادبیات را نتیجه رشد نقد دانست. انحطاط ادبیات و فقدان شاهکارهای ادبی، نتیجه فقر جهان‌نگری و پرداختن به تکنیک و صورت است» (فتوحی، ۱۳۸۵: ۱۹-۱۸) جهان‌بینی و استعدادهای اندیشه‌ای شاعران نیز تحت تأثیر فضای حاکم بر یک دوران و زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی آن عصر است. در این دوره (قرن دهم تا سیزدهم) مباحث مهم نقد ادبی رواج می‌یابد و کتابها و رساله‌های مهمی توسط منتقدان عصر نوشته میشود. سراج‌الدین علی‌خان آرزو، ابوالبرکات منیر لاهوری، آزاد بلگرامی، وارسته مل سیالکوتی و واله داغستانی از منتقدان بزرگ این عصر بودند.
سبک شعر فقیر پژوهشگران و منتقدان ادبی دربارة نامگذاری دوره صفوی در تاریخ ادب فارسی نظرات متضادی دارند؛ گروهی با استناد به جغرافیای شکل‌گیری و شاعران بانی این سبک، آن را سبک اصفهانی می‌نامند و عدهای دیگر معتقدند از آنجایی که این سبک در شبه قاره و تحت تأثیر فرهنگ این سرزمین تکوین یافته است، باید به نام سبک هندی خوانده شود. هر کدام از این دو گروهداوری‌ها و بحث‌های درازدامنی درباره این موضوع ارائه کردهاند. بحث ما در اینجا بررسی نامگذاری این سبک نیست، بلکه اشاره به این موضوع است که شاخة ایرانی (اصفهانی) و هندی این سبک هر کدام دارای ویژگی‌های زیباشناختی خاصی است که متأثر از عناصر بلاغی و فرهنگی این دو سرزمین است. آثار شعرای شاخة ایرانی که نمایندگان آن صائب و کلیم و حزین لاهیجی هستند، قابل فهم و معتدل است، اما شاخة هندی این سبک که نماینده آن جلال اسیر و بیدل دهلوی هستند، اشعارشان با خیال‌بندی دور از ذهن و استعاره‌ها و تشبیهات پیچیده همراه است.«حزین لاهیجی و واله داغستانی با حملاتی تند، سبک شاعران دورخیال هندی را منحط می‌نامند و از آن سو، شاعران طرز خیال شعر واله و حزین را کهنه و به طرز قدیم می‌نامند». (فتوحی، 1392: 20) فقیر دهلوی با وجود اینکه در شبه قاره زیسته، بیش از آنکه تحت تأثیر سنت شاعران دورخیال هندی باشد، به شیوة ایرانی این سبک گرایش دارد.او در غزل تتبع فغانی دارد و بیشترین استقبال را از غزلیات او داشته است. پس از فغانی، به نظیری و حزین و عرفی نظر دارد و چند غزل به اقتفای اشعار آنان سروده است. در شکل‌گیری شبکه تداعی شعر فقیر، آرایه‌ها و صناعاتی از قبیل انواع تناسب‌ها، اسلوب معادله، استخدام، پارادوکس، تشبیهات حسی و گسترده نقش مهمی دارند. شعر او با وجود اینکه در سالهای پایانی سبک هندی قرار دارد، در مقایسه با شعرای همدوره و پیشینیانش ساده و روشن است و مضامین پیچیده و استعاره‌های غامض در آن به ندرت مشاهده میشود. نکتة قابل توجه دیگر این است که برخلاف بسیاری از شعرای هندی‌تبار این دوره که از مردم عامی و درس‌ناخوانده بودند و به خاطر تسلط نداشتن به زبان فارسیو اصول و قواعد شاعری، خطاهای زبانی فراوان به شعرشان راه یافته بود، فقیر دهلوی به دلیل تحصیل علوم مختلف ادبی و بلاغی و غور و تتبع در دواوین شعرای بزرگ ادب فارسی استادی مسلم در زمان خود بود؛ به گونه‌ای که بزرگان علم و ادب پیش او زانوی تلمذ می‌زدند و شعرا برای «اصلاح گرفتن» شعر خود ـ که در این دوره مرسوم بود ـ به نزد او می‌رفتند. بررسی ویژگی‌های سبکی شعر فقیر در سه سطح زبانی، ادبی و فکری،شیوة سخن‌سرایی او را بیشتر معرفی می‌کند: سطح زبانی 1ـ سطح آوایی الف) موسیقی بیرونی: وزن: فقیر دهلوی در غزلیات خود از اوزان متنوعی استفاده کرده است. او مجموعاً از 26 وزن بهره برده که پرکاربردترین آنها «مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن» (بحر مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)، «فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن» (بحر رمل مثمن محذوف) و «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» (بحر هزج مثمن سالم) است که جزء خوشآهنگترین و رایجترین اوزان شعر فارسی هستند و بیشتر غزلیات حافظ نیز بر این اوزان سروده شده است. در کنار این اوزان جویباری و بلند که پیوند تام با روحیات و عواطف فقیر دارد، او در چند وزن کم‌کاربرد نیز شعر گفته است؛ از جمله «مفتعلن مفعولاتن» و «فاعلات فع فاعلات فع». دو غزل در دیواناو وجود دارد که باید با لحن و موسیقی خوانده شود و به نظر می‌رسد فقیر آنها را برای تصنیف‌خوانی سروده باشد:
اوزان به کار رفته در غزلیات فقیر به دلیل تعادل میان هجاهای بلند و کوتاه آنها، به طبیعت کلام نزدیک میشود و برای شکوه و گلایه و حدیث نفس مناسب است. (شمیسا 2،1386: 217) قافیه: تکرار قافیه از ویژگی‌های عمده سبک هندی است. در بررسی صد غزل ابتدایی فقیر دهلوی، 32 مورد تکرار قافیه مشاهده میشود که در مقایسه با اغلب شاعران این دوره بسامد نسبتاً اندکی است. تکرار قافیه در سبک هندی برخلاف سنت رایج گذشته، نه تنها جزء عیوب شعر محسوب نمی‌شد، بلکه آن را ابزاری برای هنرنمایی شاعر در خلق معانی مختلف می‌دانستند. «از نظر اینان مبنای استتیک قافیه بیش از آنکه در جنبه موسیقیایی آن باشد، در ابزار تداعی بودن آن است». (شفیعی کدکنی، 1376: 72) دلیل دیگر این است که «در حقیقت شاعر سبک هندی تک‌بیت گوست؛ یعنی قالب حقیقی مفردات است، منتها شاعر این ابیات مستقل را به وسیله رشته قافیه و ردیف به هم گره زده است». (شمیسا 1، 1386: 291) در تکرار قافیه، فقیر را می‌توان با فغانی مقایسه کرد که او نیز بسامد تکرار قافیه‌اش نسبتاً اندک است. یکی از دلایل کم بودن تکرار قافیه در شعر فقیر این است که ساختار عمودی غزلهای او مستحکمتر از شاعران دیگر سبک هندی است. |
دانلود طرح آماده و لایه باز کارت ویزیت ساعت فروشی
 دانلود طرح آماده و لایه باز کارت ویزیت ساعت فروشیطرح فوق العاده شیک کارت ویزیت پشت و رو مخصوص ساعت فروشی - لایه باز با فرمت PSD و آماده چاپ |