فرجام شناسی در اندیشه سیاسی اسلام با تکیه بر تفاسیر شیعه از قرآن مجید...

فرجام شناسی در اندیشه سیاسی اسلام با تکیه بر تفاسیر شیعه از قرآن مجید... چکیده تحقیق حاضر با مراجعه به آیات قرآن کریم و با تکیه‌بر تفاسیر شیعه، سیر حرکت تکاملی انسان و فرجام جهان را بررسی کرده است. در ابتدا ضمن تشریح طرح پژوهش به بیان کلیاتی درباره مفهوم فرجام، فرجام شناسی، آینده‌پژوهی، اندیشه سیاسی در اسلام، تفاسیر شیعه، حکومت جهانی و مهدویت پرداخته‌شده است. سپس مبانی نظری بحث با تشریح مبانی فرجام شناسی آرای کلی مکاتب گوناگون الهی و بشری درباره نگرش مثبت و منفی به آینده جهان بررسی گردیده است. در این زمینه با اشاره به دیدگاه‌های دین زرتشت و ادیان ابراهیمی نسبت به آینده جهان، به‌نوعی میان آن‌ها مقایسه‌ای انجام‌گرفته است. آنگاه به بررسی نظریات اندیشمندان از ابتدای تاریخ اندیشه و درنهایت اندیشمندان معاصر غربی پرداخته‌شده و نظریه‌های مکتب‌های لیبرالی و غربی درباره آینده جهان مورد ارزیابی قرارگرفته است. در بخش اصلی پژوهش نیز مهم‌ترین آیات مربوط به فرجام شناسی از منظر تفاسیر شیعه از قرآن مجید ذکرشده و بحث‌های تفسیری حول آن مؤلفه‌ها آورده شده و بر همین اساس در سه محور خدامحوری، آرمان‌گرایی و حکومت صالحان، مؤلفه‌های فرجام شناسی قرآنی بر اساس تفاسیر شیعه برشمرده و موردبررسی قرار گرفته است. در پایان نیز نتیجه‌گیری بحث به‌صورت فشرده در سه محور انجام‌گرفته است. مفاهیم کلیدی: فرجام شناسی، اندیشه سیاسیِ اسلام، تفاسیر شیعه، خدامحوری، آرمان‌گرایی، حکومت صالحان. فهرست مندرجات 1-فصل اول: کلیات9 1-1-طرح مسئله10 2-1-اهمیت پژوهش12 3-1-اهداف پژوهش13 4-1-سابقه پژوهشی موضوع13 5-1-سؤال پژوهش15 6-1-فرضیه پژوهش15 7-1-روش پژوهش15 8-1-روش جمع‌آوری مطالب15 9-1-تعریف مفاهیم و اصطلاحات15 1-9-1-فرجام شناسی16 2-9-1-اندیشه سیاسیِ اسلام16 3-9-1-تفاسیر شیعه17 4-9-1-خدامحوری19 5-9-1-آرمان‌گرایی19 6-9-1-حکومت صالحان20 10-1-موانع پژوهش21 11-1-سازمان‌دهی پژوهش21 2-فصل دوم: مبانی نظری22 1-2-مبانی فرجام شناسی در قرآن مجید.....................................................................................................23 2-2-تشابهات و تفاوت‌های آینده‌پژوهی با فرجام شناسی......................................................................23 3-2-رویکردها در شناخت آینده.......................................................................................................................25 4-2-ضرورت نگرش دینی به آینده..................................................................................................................25 5-2-نقش ادیان الهی در شکوفایی نگاه مثبت به آینده...........................................................................25 6-2-ویژگی‌های مبنایی فرجام شناسی اسلامی و قرآنی.........................................................................26 7-2-فرجام شناسی شیعی...................................................................................................................................27 8-2-قرآن؛ منبع آگاهی از آینده.......................................................................................................................28 9-2-اراده حاکم بر جهان و انسان.....................................................................................................................28 10-2-قانونمندی تحولات اجتماعی................................................................................................................29 11-2-تکامل هدفمند جهان و انسان..............................................................................................................30 12-2-سنت‌های حاکم بر جهان و انسان.......................................................................................................31 13-2- فرجام شناسی در مکاتب گوناگون....................................................................................................32 1-13-2-فرجام شناسی مبتنی بر آموزه‌های ادیان الهی...............................................................................32 2-13-2-فرجام شناسی در مکاتب فکری بشری............................................................................................35 14-2-الگوی تحلیل...............................................................................................................................................42 3-فصل سوم: مؤلفه‌های فرجام شناسی بر اساس تفاسیر شیعه از قرآن مجید.................45 1-3-تفاسیر شیعه در رابطه با فرجام شناسی در مهم‌ترین آیات قرآن..............................................46 1-1-3-تفاسیر شیعه از آیه 5 سوره قصص......................................................................................................47 2-1-3-تفاسیر شیعه از آیه 55 سوره نور.........................................................................................................55 3-1-3-تفاسیر شیعه آر آیه 105 سوره انبیاء..................................................................................................71 4-1-3-تفاسیر شیعه از آیات 32 و 33 سوره توبه..........................................................................................78 5-1-3-تفاسیر شیعه از آیه 128 سوره اعراف.................................................................................................90 6-1-3-تفاسیر شیعه از آیه 54 سوره مائده.....................................................................................................98 7-1-3-تفاسیر شیعه از آیه 53 سوره فصّلت................................................................................................112 2-3-مؤلفه‌های فرجام شناسی بر اساس تفاسیر شیعه..........................................................................122 1-2-3-خدامحوری...........................................................................................................................................124 2-2-3-آرمان‌گرایی..........................................................................................................................................124 3-2-3-حکومت صالحان..................................................................................................................................127 نتیجه‌گیری..................................................................................................................................................................130 منابع..................................................................................................................................................................................134 فصل 1 کلیات 1-1-طرح مسئله مقصد تکاملی یا غایت آفرینش آدم کجاست؟ بدون تفکر و تأمل در طرح کلی عالم چگونه می‌توان به این حقیقت رسید؟ مورچه‌ای که تلاش می‌کند تا آذوقه زمستانش را جمع آورد نه در عالم تأمل می‌کند و نه خود را می‌شناسد و همین‌که بشر در طرح کلی عالم می‌اندیشد و در جست‌وجوی حقیقت است معلوم می‌دارد که او به لحاظ روحی امکان محیط شدن بر عالم هستی را دارد، اگرچه به لحاظ جسمی به خاک وابسته است و امکان پرواز نیز ندارد. حقیقت هیچ‌چیز را بیرون از طرح کلی عالم نمی‌توان دریافت، چه برسد به حقیقت وجود انسان را که مظهر همه عوالم است. عالم ذات واحدی است و غایت آفرینش بشر از غایت کل وجود جدا نیست و اگر در مأثورات دینی ما هست که پس از برقراری حکومت عدل جهانی که غایت تکاملی مقام جمعی بشر است قیامت صغرا نیز واقع می‌شود و همه عالم هستی در هم می‌ریزد و نظام دیگری به خود می‌گیرد؛ یعنی هنگامی جهان به مقصد می‌رسد که آدم در مقام کلی خود به مقصد تکاملی خویش رسیده باشد. یکی از موضوعات مشترک و همگانی در میان جوامع انسانی، پژوهش و کاوش پیرامون فرجام تاریخ و چگونگی آینده است؛ زیرا جوامع بشری جدا از تعلقات دینی، جغرافیایی و وابستگی‌های نژادی همواره از امیدواری به آینده خرسند و از ناامیدی نسبت به آن نگران‌اند. از این نظر می‌توان فرجام‌خواهی را دغدغه تاریخی و کهن همه امت‌ها و ملل جهان دانست که به‌صورت گرایش مشترک در نهاد ترقی‌خواه انسان‌ها ریشه دارد. این دغدغه سبب شده است که مسئله فرجام شناسی و بحث از آینده، همواره به‌عنوان یک گفتمان زنده و پویا، توجه اندیشمندان، اعم از ادیان الهی و مکاتب بشری را به خود معطوف سازد تا در تلاشی مستمر، به پیش‌بینی روند تحولات درگذر زمان و چگونگی حوادث فردای تاریخ بپردازند. امروزه بسیاری از فرضیه‌ها و نظریه‌پردازی‌های آینده‌نگر بر پایه بحث از چگونگی آینده و پیش‌بینی حوادث فرارو و پیامدهای آن استوار است. به همین دلیل، در بسیاری از مراکز دانشگاهی جهان، پژوهش پیرامون آینده با توجه به اهمیت و کاربردهای گوناگون آن، به‌عنوان یک‌رشته تحصیلی مطرح است. این بحث از زوایای مختلف تاریخی، جامعه‌شناسی، سیاسی و دینی قابل‌بررسی است؛ اما آنچه در این خصوص مهم و راهگشاست، توجه به نقش اساسی ادیان الهی، به‌ویژه آموزه‌های قرآنی، در شکوفایی نگاه مثبت به فردای تاریخ است؛ زیرا گرچه اندیشه فرجام‌خواهی و آینده‌نگری دارای ریشه‌های فطری و سابقه کهن تاریخی است؛ اما این بحث قبل از هر چیز، رهاورد گفتمان دینی بوده و منادیان اصلی آن، پیامبران الهی و کتب آسمانی، به‌خصوص قرآن مجید هستند. آنچه باید در حوزه مطالعات دینی نسبت به این موضوع مورد تأمل قرار گیرد، نگرش قرآنی به مسئله فرجام تاریخ و تبیین مؤلفه‌های فرجام شناسی اسلامی بر اساس آموزه‌های وحیانی است، زیرا ویژگی‌های منحصربه‌فرد نگاه قرآن در رویکرد به آینده و تأثیرات فراگیر آن، رسالت دینی ما را در اهتمام به نگرش قرآنی نسبت به این موضوع دوچندان می‌نماید. ازاین‌روی بحث از آینده‌نگری اسلامی با تکیه‌بر آیات قرآن، به دلیل نقش الهام‌بخش آموزه‌های قرآنی در ترسیم چشم‌انداز آینده تاریخ، یکی از مهم‌ترین اولویت‌های مطالعات دینی در عرصه آینده‌پژوهی شمرده می‌شود. بر همین اساس، گفتمان فرجام شناسانه دینی را می‌باید مستحکم بنا نهاد و به توسعه آن پرداخت. به اعتقاد نگارنده، فرجام شناسی اسلامی در جریان نظریه‌پردازی‌های راهبردی و نقش‌آفرینی در شکل‌دهی و تغییر نگرش عمومی نسبت به آینده، کاربردهای اساسی جهانی دارد؛ زیرا غنای ذاتی اندیشه فرجام شناسی اسلامی و قابلیت‌های نظریه‌پردازی آن، دستمایه بزرگی است که می‌تواند گفتمان نجات گرایی اسلامی در قالب ایده قرآنی مهدویت را به نظریه جهانی و آرمان‌خواهانه بشریت تشنه عدالت و معنویت تبدیل کند. به همین دلیل، آنچه در عرصه گفتمان فرجام شناسی دینی و تبیین دورنمای آینده تاریخ از دیدگاه اسلام، رسالت دینی ما و نیاز مبرم این عصر و زمان است، توجه به دو امر اساسی در عرصه تئوری سازی و عملیاتی شدن نظریه فرجام شناسانه قرآن کریم است: 1-تبیین صحیح و اصولی نظریه فرجام شناسانه دینی بر اساس الگوسازی قرآنی؛ یعنی استخراج مبانی و مؤلفه‌های فرجام شناسی اسلامی و تئوری سازی بر اساس ایدئال‌ها و ترسیم جامعه آرمانی در آموزه‌های بالنده قرآن مجید. 2-طراحی راهبرد نجات جامعه بشری بر پایه این ایده قرآنی، در قالب نظریه «مهدویت» و نجات اندیشی اسلامی و ارائه آن در گفتمان‌های جهانی و بین‌المللی، متناسب با نیازها و اقتضائات زمان. ازاین‌رو ضرورت دارد ابعاد، اهداف و کارکردهای ایده قرآنی و فرجام شناسی اسلامی، در سطوح مختلف تبیین و به‌صورت یک رویکرد فعال وارد گفتمان جوامع بشری گردد؛ بنابراین باید مبانی و ابعاد تئوریک الگوی جامعه آرمانی با نگرش اصیل قرآنی تبیین شود تا این اندیشه الهی به‌تدریج وارد حیات اجتماعی شده، به‌صورت فرهنگ و تفکر فراگیر تبدیل شود؛ یعنی این اندیشه آرمان‌گرایانه قرآنی از حالت اعتقاد صرف، به شکل رویکرد فراگیر اجتماعی و تفکر غالب در جامعه درآید؛ به‌گونه‌ای که آثار این باور قرآنی در تمام عرصه‌ها و محیط‌ها ظهور و نمود داشته باشد؛ زیرا نهادینه کردن این تفکر، امری دشوار است که به کارکرد فرهنگی در سطوح مختلف جامعه، توسط مراکز علمی، دانشگاهی، اماکن مذهبی، نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای نیاز دارد؛ چراکه کارکرد فرهنگی، هم اندیشه‌ساز است و هم الگو پرداز؛ به‌ویژه آنجا که مسئله دارای ریشه اعتقادی بوده و از عقبه‌های دینی نیز برخوردار باشد، فرهنگ‌سازی الگوهای فکری، پایدارتر خواهد بود. در اسلام موضوع فرجام مندی حیات زمینی انسان از بنیادی‌ترین مسائل مطرح‌شده در متون نقلی و عقلی اسلامی است که در قالب مسئله مهدویت مطرح گردیده است. در حقیقت مهدویت همان مسئله ایست که می‌توان فرجام شناسی سیاسی و اجتماعی موردنظر اسلام را از آن استنباط کرد. اگر به آرای اندیشمندان و فیلسوفان اسلامی نیز توجه شود آرمان‌شهرهایی که آنان به نظریه‌پردازی حول ویژگی‌های آن پرداخته‌اند تا حدود زیادی همان آرمان‌های متحقق در آینده ایست که با ظهور مهدی و برپایی حکومت جهانی او در معارف اسلامی بیان گشته است. این تحقیق بر این انگاره مبتنی است که قرآن مجید آینده جامعه بشری را روشن پیش‌بینی نموده و از فراگیر شدن دین اسلام در آینده خبر داده است. این انگاره، پایه و اساس فرجام شناسی اسلامی و نظریه قرآنی مهدویت است که بنا بر پیش‌گویی‌های وحیانی قرآن، به‌طور حتم در آینده تاریخ تحقق خواهد یافت. بدون شک، تبیین و ترویج این تفکر الهی، در اصلاح نگرش‌های عمومی نسبت به موضوع آینده تأثیرات خوبی بر جای خواهد گذاشت. همان‌گونه که اکنون نیز آثار آن مشاهده می‌شود؛ توجه مستضعفان جهان به بشارت الهی و گرایش روزافزون بسیاری از آزاد اندی‌شان به این موضوع از یکسو، نگرانی و عکس‌العمل‌های انفعالی و خصمانه قدرت‌های استکباری برای مقابله با تأثیر اندیشه‌های ایدئولوژیک اسلامی و قرآنی از سوی دیگر، گویای نفوذ این تفکر الهام‌بخش در اذهان عمومی است؛ چنان‌که آثار و پیامدهای آن هرروز پررنگ‌تر از گذشته نمایان می‌گردد. 2-1-اهمیت پژوهش اندیشمندان مسلمان گرچه بسیار به مسئله فرجام شناسی از منظر روایات نیز توجه کرده‌اند اما کمتر این مسئله در تطبیق و بر مبنای قرآن مجید مورد بررسی قرارگرفته است؛ بنابراین استخراج این مسئله از قرآن مجید بر اساس تفاسیر عالمان شیعه می‌تواند به اثبات و درک هر چه بیشتر مؤلفه‌های اساسی و ویژگی‌های آن کمک نماید و آینده‌ای را که اسلام به روی پیروان راه خود گشوده است هرچه روشن‌تر به ما بنمایاند. واقعیت این است که تاکنون مبانی نظری و ویژگی‌های فرجام شناسی اسلامی با تکیه‌بر بن‌مایه‌های قرآنی، کمتر مورد توجه بوده و خلأهای بسیاری به‌ویژه در عرصه تئوری سازی آینده‌نگری اسلامی وجود دارد که ضرورت مطالعات بنیادی در این زمینه را ایجاب می‌نماید. 3-1-اهداف پژوهش این پژوهش، باهدف بازکاوی بنیادهای فکری فرجام شناسی اسلامی و قابلیت‌های نظری آن در ترسیم دورنمای آینده جهان و انسان، ساماندهی شده و با رویکرد تحلیلی – توصیفی بر محوریت آیات قرآن مجید و استفاده از تفاسیر شیعه اعم از روایات تفسیری اهل‌بیت و کتب تفسیری مفسران شیعه و یا تفاسیر پراکنده اندیشمندان شیعه در ذیل بعضی آیات در کتب مختلف خود به بررسی این موضوع پرداخته است. در حقیقت ما به دنیال این هستیم تا این اندیشه الهی به‌تدریج وارد حیات اجتماعی شده، به‌صورت فرهنگ و تفکر فراگیر تبدیل شود؛ یعنی این اندیشه آرمان‌گرایانه قرآنی از حالت اعتقاد صرف، به شکل رویکرد فراگیر اجتماعی و تفکر غالب در جامعه درآید؛ به‌گونه‌ای که آثار این باور قرآنی در تمام عرصه‌ها و محیط‌ها ظهور و نمود داشته باشد. 4-1-سابقه پژوهشی موضوع موضوع فرجام شناسی اگرچه بسیار مورد تحقیق و پژوهش اندیشمندان مختلف خصوصاً در سال‌های اخیر قرار داشته است و البته اندیشمندان و محققین اسلامی نیز با تکیه‌بر معارف و آموزه‌های مربوط به مهدویت به نظریه‌پردازی حول‌وحوش آن پرداخته‌اند اما تاکنون کمتر اثری به بحث و بررسی اختصاصی این موضوع بر اساس قرآن مجید اقدام نموده است؛ بنابراین موضوع دارای سابقه پژوهشی اندکی است، اما می‌توان به آثاری اشاره کرد که با بررسی مسئله فرجام شناسی و مهدویت در اسلام، نظری نیز به منابع قرآنی این موضوع داشته‌اند و از آیات گران‌قدر کلام‌الله مجید نیز در پژوهش فرجام شناختی خود بهره برده‌اند. القرآن والحجه: مشترکات قرآن و حجت زمان (ع) نوشته رضا توحیدی، انتشارات سیمای آفتاب، مؤلف در این کتاب طی مباحثی درباره مشترکاتی از قرآن کریم و وجود حضرت مهدی (ع) با استناد به آیات و روایات مطالبی آورده است. در حقیقت این کتاب به وجود مقدس امام زمان (ع) از منظر شباهت‌های ایشان در هدایت مردمان به قران مجید می‌پردازد. بشارت قرآن در شأن حضرت مهدی (ع) نوشته علی‌اکبر شفیعی، انتشارات آشنا، در این کتاب به آیاتی که به‌نوعی تلویحی درباره ظهور حضرت ولی‌عصر و وعده الهی دراین‌باره است اشاره می‌کند. جلوه حق نوشته حسن جنتی رضوی، انتشارات دارالفکر، در این کتاب با استناد به برخی آیات قرآنی، حکومت حضرت مهدی (ع) تحلیل و بررسی‌شده و دیدگاه‌های برخی فلاسفه اسلامی و صاحب‌نظران دراین‌باره درج‌شده است. کاوشی در مهدویت در این کتاب مطالبی درباره زندگی و امامت حضرت صاحب‌الزمان (عج) به اهتمام مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما فراهم آمده است. کتاب با اشاره به تولد آن حضرت و شرح زندگی ایشان تا دوران غیبت آغاز می‌شود. سپس پیشینه اعتقاد به مهدویت در سایر ادیان و ملل (هندوها، مسیحیت، زرتشت، یهود، اهل سنت و متفکران عرب) بررسی و ارزیابی می‌گردد. در پی آن، جایگاه امام زمان (عج) در قرآن کریم تبیین می‌شود. در پایان کتاب نیز چند پرسش و پاسخ درباره زندگی، غیبت، طول عمر، نواب اربعه، زمان ظهور امام زمان (عج) و نظایر آن فراهم آمده است. المحجة فیما نزل فی القائم الحجة (علیه‌السلام) تألیف: محدث بزرگوار، سید هاشم بحرانی، متوفی 1107 یا 1109 هجری. شامل 120 آیه از آیات تفسیر شده به ظهور حضرت مهدی ارواحنا فداه به استناد احادیث وارده از معصومین علیهم‌السلام. این کتاب نیز یکی از کتب ارزشمند مربوط به روایات تفسیری درباره حضرت ولی‌عصر است. سیمای امام زمان (علیه‌السلام) در آینه‌قرآن نگارش علی‌اکبر مهدی پور که شامل بیش از 140 آیه از آیات قرآن کریم که روایات فریقین (شیعه و سنی) به ظهور قبله موعود و کعبه مقصود تفسیر شده است. مهدویت در آیینه قرآن مقاله ایست نوشته محمد نوید داراب زاده؛ که در آن آیات مرتبط با مهدویت را بیان و دسته‌بندی و شیوه‌های برداشت از آن‌ها را بررسی کرده است. البته در این راستا به روایات ذیل آیات نیز اشاره می‌شود و بعد از بیان فهرست کلی آیات، برخی از مهم‌ترین آیات را در هر دسته بیان نموده و نتیجه‌گیری کرده است. 5-1-سؤال پژوهش سؤال اصلی این تحقیق را بدین گونه مطرح می‌نماییم: مبانی و مؤلفه‌های فرجام شناسی در اندیشه سیاسی اسلام بر اساس تفاسیر شیعه از قرآن مجید چیست؟ 6-1-فرضیه پژوهش قرآن مجید آینده جامعه بشری را روشن پیش‌بینی نموده و از فراگیر شدن دین اسلام در آینده خبر داده است. مؤلفه‌های نظریه قرآن مجید در این رابطه مبتنی بر سه محور اصلی است که عبارت‌اند از: 1-خدامحوری 2-آرمان‌گرایی 3-حکومت صالحان 7-1-روش پژوهش این تحقیق نیازمند مطالعه و بیان یافته‌های نظری اندیشمندان و خصوصاً مفسران اسلامی و شیعی از قرآن مجید است که بایستی با درکی صحیح از این یافته‌ها که از طریق تحلیل آن‌ها میسر است به اهداف تحقیق دست‌یافت؛ بنابراین روش این پژوهش توصیفی تحلیلی خواهد بود. 8-1-روش جمع‌آوری مطالب ازآنجاکه این پژوهش جنبه کاملاً نظری داشته و مبتنی بر کنکاش در متون دینی، خصوصاً تفاسیر قرآن مجید است، روش جمع‌آوری داده‌های این تحقیق کتابخانه‌ای و نرم‌افزاری خواهد بود. 9-1-تعریف مفاهیم و اصطلاحات مفاهیم و کلیدواژه‌های به‌کاررفته در عنوان هر پژوهش، بیانگر محتوا و قلمرو موردنظر آن است. به‌گونه‌ای که این واژه‌ها القاکننده نمای کلی فرایند و پیش‌فرض‌های پژوهش‌اند. ازاین‌رو تبیین کلیدواژه‌ها و اصطلاحات و شناخت معادل‌های آن در روشن شدن مبادی تصوری بحث ضروری است. این تحقیق مبتنی بر چند مفهوم اصلی است که درواقع چارچوب نظری بحث را مشخص می‌سازند. این مفاهیم همچون بسیاری دیگر از مفاهیم دینی و سیاسی دارای معانی و حوزه تعاریف گوناگون و بعضاً متضاد هستند؛ بنابراین ما مفاهیم اصلی پژوهش حاضر را تعریف کرده و به تبیین چارچوب نظری بحث خود حول آن‌ها می‌پردازیم. 1-9-1-فرجام شناسی واژه «فرجام» در لغت فارسی، معادل «عاقبت» در عربی است و به معنای پایان، انجام، نتیجه و آخر آمده است. (معین،1360: 2511) این واژه به‌تنهایی، هر نوع سرانجام و پایان، ازجمله قیامت و ثواب و عقاب را در برمی‌گیرد، اما وقتی به حوزه‌های دیگر ضمیمه می‌شود، مفهوم پایان، با توجه به مضمون آن کلمه، معنا پیدا می‌کند. اصطلاح ترکیبی «فرجام شناسی» که به معنای آینده‌شناسی است، بیانگر نگاه اکتشافی به سرنوشت نوع بشر در فراسوی آینده است. مقصود از این اصطلاح در موضوع بحث، تحلیل فرآیند آینده بر پایه پیش‌گویی‌های مطرح در آموزه‌های قرآنی است. (رشیدی،1381: 21) هدف اصلی در فرجام شناسی، پاسخ‌گویی به پرسش‌های معطوف به آینده است. وقتی فرجام شناسی با اصطلاح سیاسی و یا در اندیشه سیاسی مطرح می‌شود، مراد از این اصطلاح معنای خاص کلمه، یعنی کنکاش برای شناخت دوره پایانی و نهایی زندگی بشر در آینده حیات دنیوی اوست؛ نه معنای عام آن که معادشناسی و شناخت فرجام جهان را نیز دربر می‌گیرد. (شریف،1370: 13) 2-9-1-اندیشه سیاسیِ اسلام مفاهیم فلسفه سیاسی، اندیشه سیاسی و نظریه سیاسی، ضمن هم‌خانواده بودن، ازنظر معنا و دلالت از یکدیگر متمایزند. اندیشه سیاسی، معنای عام و خاص دارد. در معنای عام، اندیشه سیاسی هرگونه اندیشیدن در خصوص سیاست را اعم از فلسفه سیاسی و نظریه سیاسی شامل می‌شود؛ اما اندیشه سیاسی به معنای خاص با شیوه عقلانی و منطقی استدلال می‌کند که چگونه می‌توان به بحران‌ها و بن‌بست‌های سیاسی در جامعه پایان داد و راه‌حل‌های عملی برای خروج از بن‌بست سیاسی ارائه کرد. ازاین‌رو، اندیشه سیاسی به نسبت فلسفه سیاسی، خصلتی عمل‌گرایانه‌تر دارد و کمتر دارای علائق انتزاعی است. (بشیریه،1378: 17) اما درباره مفهوم اسلام باید گفت آنچه از اسلام در اختیار ماست، همان متون معتبر دینی و تفاسیری است که از این متون به‌عمل‌آمده است. این متون شامل قرآن مجید، سنت پیامبر و اهل‌بیت که مشتمل بر رفتارهای تاریخی آن‌ها و احادیث و روایات آن بزرگواران است و تفاسیر نیز، مجموعه آرا و عقایدی را دربر می‌گیرد که به استناد و ارجاع به منابع و ادله چهارگانه دینی (کتاب، سنت، اجماع و عقل) قوام گرفته است. (مطهری،1367: 35) بنابراین اندیشه سیاسی اسلام را می‌توان راه و روشی دانست که اسلام با همه ارکان و جزئیات خود برای اداره جامعه و حل‌وفصل مشکلات آن ارائه می‌دهد. این اندیشه از وحی نشأت گرفته و شامل آن بخش از تعالیم اسلام می‌شود که هدایت جامعه را برای تعیین سرنوشت مشترک در زندگی جمعی و آگاهی‌های لازم در این زمینه را فراهم می‌کند. (علی‌خانی، 1388: 77) لازم به ذکر است آنچه تحت عنوان اندیشه سیاسی در اسلام گفته می‌شود و مقصود، بیشتر اندیشه اندیشمندان مسلمان در طول تاریخ اسلام در سرزمین‌های اسلامی است به‌هیچ‌عنوان منظور نظر ما نیست. این مفهوم از اسلام که در ذیل عنوان مذکور آورده می‌شود، به‌طورکلی جهان اسلام یا به عبارت بهتر مسلمین را در نظر دارد. ولی عبارت اندیشه سیاسیِ اسلام به محتوا و ماهیت مباحث سیاسی تحت منابع دست‌اول اسلامی یعنی قرآن و حدیث اشاره دارد و نظریات فیلسوفان و دیگر اندیشمندان مسلمان را تنها در محدوده تفسیر و تفقّه در این مبانی می‌پذیرد و در خارج از نسبت روشن و مستقیم با این مبانی خارج از تعریف مفهوم ماهوی اسلام می‌داند. 3-9-1-تفاسیر شیعه در تعریف تفسیر گفته‌اند: «تفسیر، برگرفتن نقاب از چهره الفاظ مشکل است.» با توجه به این تعریف و دقت در صیغه تفسیر (مزیدفیه بودن آن) تعریفى دقیق‌تر قابل‌ارائه است: تفسیر آنگاه است که هاله‌ای از ابهام، لفظ را فراگرفته، پوششى بر معنا افکنده باشد و مفسِّر با ابزار و وسایلى که در اختیار دارد در زدودن آن ابهام بکوشد. (معرفت،1390: 273 و 274) تعریفى دیگر: «تفسیر عبارت است از بیان مفاد استعمالى آیات قرآن و آشکار نمودن مراد خداى متعال از آن بر مبناى ادبیات عرب و اصول عقلایى محاوره.» (بابائی،1385: 23) روش‌های فهم قرآن و پشتوانه تاریخی آن‌ها بسیار متنوّع است؛ که در اینجا به ترتیب آورده شده‌اند: 1. تبیین ظاهر از طریق املا و اعراب دقیق و تطبیق و تصحیح‌شده و ترجمه عالی و بی‌نظیر. 2. توضیح ظاهر به‌وسیله توضیحات ادبی. 3. توضیح قرآن با قرآن: ضرب‌المثل یا کلام معروفی بین اهل حوزه‌ است که «القرآن یُفَسِّرُ بَعضُهُ بعضاً». تفسیر المیزان، تفسیر الفرقان، تفسیر البلاغ و تفسیر ترجمان فرقان موارد بسیار معروفی از استفادهبسیار قوی از این روش هستند. 4. توضیح قرآن با احادیث 5. فهم قرآن به‌مرورزمان 6. توضیح قرآن با علوم عقلی صرف 7. توضیح قرآن با علوم تجربی: در استفاده از این روش، محمدحسین طباطبایی در انتخابی ابتکاری و میانه‌رو بین اکتفا به‌ظاهر و استناد به علوم به انتخاب بعضی علوم خاص به‌طور مختصر که پیش‌نیاز درک مفاهیم مهمی‌اند بسنده کرد. 8. توضیح قرآن با علوم مخفی نظیر علم اعداد که متأسفانه در دوران متصوفه رایج شده بود. 9. تفسیر موضوعی: جمع‌بندی در مباحثی با قرآن؛ مانند قصص قرآن. 10. استنتاج و استخراج از قرآن درزمینهٔ فقه و احکام و همچنین مباحث فلسفی، تاریخی، اجتماعی، اخلاقی. (طباطبائی،1374: ج 1، ص 4) اما درباره اصطلاح شیعه باید گفت، شیعه دومین مذهب بزرگ پیروان دین اسلام است. واژه شیعه شکل مختصر «شیعه علی» یعنی پیرو یا حزب علی بن ابیطالب، نخستین امام، هست. شیعیان بین ۱۰ تا ۲۰ درصد از کل جمعیت مسلمانان جهان و ۳۸ درصد جمعیت مسلمانان خاورمیانه را تشکیل می‌دهند. هرچند در طول تاریخ شیعه به شاخه‌های متعدد تقسیم شد، اما امروزه تنها سه دسته اصلی شیعه دوازده‌امامی، شیعه اسماعیلی و شیعه زیدی وجود دارد. امامیه یا شیعه دوازده‌امامی بزرگ‌ترین شاخه شیعه هست و اغلب اصطلاح شیعه به‌طور پیش‌فرض برای آن به کار می‌رود. (شمالی،1383: 15) واژه شیعه در زمان حیات پیامبر از طرف ایشان به دوست داران علی بن ابی‌طالب گفته شد. پس از وفات پیامبر کسانی که معتقد به اولویت علی ابن ابی‌طالب برای خلافت بودند شیعه نامیده می‌شدند. تمایز این گروه از دیگر مسلمین تا زمان امام پنجم شیعیان فقط در محبت به اهل‌بیت و اعتقاد به شایستگی انحصاری آن‌ها برای حکومت مسلمین بود. از زمان امام پنجم شیعیان - محمد بن علی ملقب به باقر - به‌تدریج شیعه به‌عنوان یک مکتب مجزای فقهی حقوقی درآمد. در زمان امام ششم - جعفر ابن محمدصادق - با گسترش مباحث کلامی شیعیان (پیروان ایشان) ازنظر کلامی نیز در کنار معتزله و اشاعره مکتب ویژه خود را پایه گزاری کردند. از زمان امام ششم شیعیان (شیعیان غیر زیدی) - جعفر ابن محمدصادق - و به دلیل پرهیز ایشان از تلاش برای دستیابی به قدرت سیاسی در سایه جدال بین امویان و عباسیان در بین غالب شیعیان اعتقاد چنین بود که تا زمان قیام قائم آل محمد (که شناخته‌شده نبود) تغییری در وضعیت سیاسی شیعیان ایجاد نخواهد شد و به همین دلیل شیعیان تا سال‌ها بعد همواره از امامان بعدی در مورد اینکه قائم هستند یا نه پرس‌وجو می‌کردند. (مدرسی طباطبایی،1386: 29-40) اکنون «شیعه» در اصطلاح به آن عده از مسلمانان گفته می‌شود که به خلافت و امامت بلافصل علی معتقدند و بر این عقیده‌اند که امام و جانشین پیامبر اسلام از طریق نص شرعی تعیین می‌شود و امامت علی و دیگر امامان شیعه نیز از طریق نص شرعی ثابت‌شده است. بنابراین منظور از تفاسیر شیعه مجموعه تفاسیری است که از قرآن مجید توسط اهل‌بیت و یا مفسران منتسب به تشیع به‌عمل‌آمده است. لازم به ذکر است که صرفاً کتبی که مشور به مجموعه‌های تفسیری هستند مدنظر ما نیست؛ بلکه هر بیان تفسیرگونه از علمای شیعه در کتاب‌های مختلفی که بتواند شاخصه‌های تفسیر آیات قرآن مجید را داشته باشد مورداستفاده ما قرار خواهد گرفت. 4-9-1-خدامحوری اساسی‌ترین مفهوم در جهان‌بینی اسلامی، خدامحوری و توحید می‌باشد. بر اساس این اصل، کل نظام هستی منشعب از وجود هستی محض و یکتای الهی است که ضرورت وجود او از ناحیه خودش می‌باشد. همه این دیدگاه‌ها و شناخت‌ها، باید بر پایه همین پایگاه فکری، یعنی توحید استوار باشد. (حقیقت، 1381: 146) برخلاف تمدن مدرنیته غرب که به اومانیسم قائل‌اند و بر اساس این فکر، انسان بدون در نظر گرفتن مراجع دیگر، خودش می‌تواند برای تمام ابعاد زندگی خود سیاست‌گذاری کند اما اسلام مالک و صاحب‌اختیار اصلی انسان را خدا می‌داند. اختیار انسان نیز در چارچوب بندگی او نسبت به خداوند تعریف می‌شود. این مسئله هم از بعد تکوینی و هم از بعد تشریعی قابل تبیین است. (بلاغی،1370: 29) اصولاً تمام مکتب سیاسی اسلام نیز بر اساس نگرش توحیدی، یعنی محوریت «خدا» شکل‌گرفته است. جهان هستی با همه مظاهرش، مخلوق خدا و جلوه‌گاه صفات جمال و جلال اوست و از میان مخلوقات، انسان، برگزیده خدا و خلیفه و فرمانروای زمین از ناحیه اوست. او هم هستی‌بخش جهان آفرینش است و هم زمام امور و اراده جهان تحت ربوبیت مطلق اوست. همه امور گذشته و آینده به دست و فرمان اوست. هیچ موجودی در این عالم استقلال ذاتی ندارد و تنها اوست که آغاز و فرجام جهان، به اراده و مشیت او وابسته و از فرجام انسان و جهان آگاه است؛ بنابراین تنظیم روابط انسانی و تعیین خطوط کلی اهداف وی، از سوی خداوند که خالق و مدبر جهان است، صورت می‌گیرد. 5-9-1-آرمان‌گرایی این واژه که به‌عنوان مترادف واژه ایدئالیسم نیز آورده می‌شود مبین رویکردی هنجاری به سیاست و قدرت است که تجویز می‌کند رفتار و عمل سیاسی باید بر مبنای دانش، خرد و اخلاق باشد. آرمان‌گرایی، سیاست را هنر خوب حکومت کردن می‌داند، درحالی‌که واقع‌گرایی سیاست را حکومت کردن به بهترین روش ممکن تلقی می‌کند. برای یک شخص آرمان‌گرا غایت حکومت، دستیابی به عدالت و تبعیت از قوانین و احکام مشروع و احترام برای نوع بشر است. (طلوعی، 1377: 146) آرمان‌گرایی در تاریخ فلسفه جایگاه ویژه‌ای دارد. در یونان باستان، اولین کسی که این بحث را مطرح کرد افلاطون بود. وی اصطلاح ایدئالیسم را که مترادف آرمان‌گرایی است در مقابل عالم محسوس به کاربرد و آرمان‌ها را مفاهیمی خارج از محسوسات دانست که درواقع، از دید بشر خارج‌اند. (محمدی ری‌شهری،1386: 21) به‌طورکلی باید گفت هر اندیشه و نظام فکری که در آن، اوج آرزوها و ایدئال‌های موردنظر بشر، مندرج باشد و نگاهش نسبت به اهداف و دستاوردهای آینده، نگاه حداکثری قلمداد شود، به یک اندیشه آرمانی تلقی می‌شود. فرجام شناسی قرآنی بر اساس اندیشه‌ها و تفاسیر شیعه که مهدویت را از آن می‌توان استخراج کرد، به دلیل برخورداری از عمق و جامعیت فکری، آرمانی‌ترین تفکری است که تمامی ایدئال‌های متعالی انسانی و آرزوهای دوردست بشری در آن منعکس گردیده و راهکارهای تحقق آن نیز به‌خوبی سنجیده شده است. 6-9-1-حکومت صالحان اعتقاد به حکومت صالحان میان مسلمانان به‌ویژه شیعیان همواره وجود داشته است. مراد از حکومت صالحان آن است که در جامعه بشری چاره‌ای جز به دست گرفتن قدرت سیاسی به‌وسیله انسان‌های صالح، دین‌دار، عادل و امین، پارسا، شجاع و مورد اعتماد مردم نیست. در غیر این صورت نه دین باقی می‌ماند و نه عدالت محقق می‌شود و نه انسان‌ها به سعادت موردنظر خداوند دست پیدا می‌کنند. برای اثبات این مدعا، به دلایل عقلی و نقلی استناد شده است؛ ازجمله اینکه وجود نظام آفرینش دلیل روشنی بر پذیرش یک نظام صحیح اجتماعی در آینده، در جهان خواهد بود. ازنظر نقلی هم به برخی از آیات و روایات استناد شده است. ازجمله آیه 105 سوره انبیاء است که از ضرورت قطعی قیام مصلح جهانی و تشکیل حکومت عدل الهی خبر می‌دهد. ازنظر شیعیان، حکومت صالحان منحصراً حکومتی است که در رأسش امام معصوم باشد. ازاین‌رو به اعتقاد ایشان حکومت صالح جهانی در زمان ظهور امام دوازدهم که زنده اما در غیبت است در آینده تاریخ تحقق خواهد یافت. (قنبری،1386: 54) ازنظر قرآن یکی از مهم‌ترین راه‌های دست‌یابی به اصلاح و هدایت بشر، تصحیح مرکزیت قدرت و حاکمیت جامعه است و اگر جامعه و یا جوامعی بخواهند به آسایش و سعادت همه‌جانبه دست یابند باید نخست حاکمیت و مرکزیت قدرت را تصحیح و اصلاح کنند. در تحلیل قرآنی، حضور قدرت فاسد و حکومت جبار در هر جامعه‌ای چیزی جز تباهی به ارمغان نمی‌آورد. در قرآن مجید بارها به جانشینی صالحان به‌جای مستکبران بر اریکه قدرت و حکومت در فرجام جهان اشاره‌شده است. این ویژگی، یعنی صالح بودن رهبر و هیئت حاکمه، ریشه در «عصمت» رهبری این نظام سیاسی دارد؛ زیرا ویژگی عصمت، یک اصل فراگیر و همه‌جانبه است و تمام ابعاد رفتاری و روحی امام را پوشش می‌دهد. 10-1-موانع پژوهش در این تحقیق به علت تخصصی بودن مباحث تفسیری و ناآشنایی با ادبیات و محتوای این آثار با کندی زیادی مواجه بوده است. تطبیق آیات بر موضوع پژوهش و یافتن تفاسیر مناسب که بتواند مؤلفه‌های پژوهش را توضیح دهد، مشکل اساسی این پژوهش بوده که با الطاف الهی انجام آن صورت گرفته است. 11-1-سازمان‌دهی پژوهش این پژوهش در سه فصل سازمان‌دهی شده است که به‌این‌ترتیب هستند: فصل اول: کلیات. در این فصل با بیان مسئله به شرح طرح پژوهش پرداخته و مسیر و روش این تحقیق را مشخص نموده‌ایم. فصل دوم: مبانی نظری. این فصل را با تبیین مبانی موضوع شروع نموده و با طرح جزئیات نظری درباره فرجام شناسی در قرآن مجید و مقایسه آن با دیگر ادیان ابراهیمی و مکاتب فکری چارچوب تحقیق خود را تبیین می‌نماییم. در پایان این فصل الگوی تحلیل خود را به همراه نموداری توضیح داده‌ایم. فصل سوم: فرجام شناسی و مؤلفه‌های آن بر اساس تفاسیر شیعه از قرآن مجید. در این فصل که بخش اصلی پژوهش حاضر می‌باشد با ذکر مقدمه‌ای مهم‌ترین آیاتی از قرآن مجید را که به اذعان عموم تفاسیر شیعه به مسئله فرجام شناسی اشاره داشته‌اند آورده و تفاسیر شاخص شیعه از قرون اولیه تاکنون را در توصیف و تبیین آن‌ها ذکر کرده‌ایم و بالاخره در پایان فصل با نتیجه‌گیری از این تفاسیر مؤلفه‌های فرجام شناسی در قرآن مجید را توضیح داده‌ایم. دریافت فایل فرجام شناسی در اندیشه سیاسی اسلام با تکیه بر تفاسیر شیعه از قرآن مجید...

پرسشنامه یادگیری خودتنظیمی - 22 سوالی

پرسشنامه یادگیری خودتنظیمی - 22 سوالی خود تنظیمی در این پرسشنامه دارای دو خرده مقیاس کاربرد راهبرد شناختی و خود تنظیمی ( مدیریت منابع و فراشناخت با هم ) است. خرده مقیاس کاربرد راهبرد شناختی دارای 13 سؤال و خرده مقیاس خود تنظیمی دارای 9 سؤال است که جمعاً 22 سؤال پرسشنامه را تشکیل می دهند. تعداد سوالات: 22 تعداد صفحات: 3 شامل: پرسشنامه + نمره گذاری + روایی و پایایی نوع فایل: WORD دریافت فایل پرسشنامه یادگیری خودتنظیمی - 22 سوالی

عوامل موثردرایجاددراتخاذسیاست روسیه درخصوص پرونده هسته ای ایران...

عوامل موثردرایجاددراتخاذسیاست روسیه درخصوص پرونده هسته ای ایران... فهرست مطالب عنوان صفحه فصل اول :کلیات بیان مسأله1 سوال تحقیق3 فرضیه تحقیق3 تعریف مفاهیم4 پیشینه تحقیق6 اهداف تحقیق روش تحقیق 10 سازماندهی تحقیق10 فصل دوم :چهارچوب نظری مقدمه12 واقع گرایی ساختاری13 قدرت و ساختار نظام بین الملل16 واقع گرایی ساختاری وموضوع سلا ح های هسته ای 20 تحلیل همکاری های بین الملل از دیدگاه واقع گرایی ساختای27 جمعبندی35 فصل سوم :رویکرد روسیه به پرونده هسته ای مقدمه36 مطلوبیت اقتصادی ایران برای روسیه37 1-1صدور تسلیحات متعارف نظامی41 2-1همکاری های هسته ای 47. 2-دغدغه های امنیتی روسیه درمورد برنامه هسته ای ایران 53 1-2ابهام وتردید نسبت به برنامه هسته ای ایران54 2 -2 تلاش برای مشارکت در مدیریت بحران هسته ای ایران56 جمعبندی 57 فصل چهارم :جایگاه روسیه در نظام بین الملل مقدمه58 1-جایگاه کشورها در نظام بین المل..........................................................................59 1-1سیستم بین الملل..............................................................................................59 2-1مؤلفه ها وعوامل داخلی................................................................................... 62 جایگاه روسیه قبل از جنگ سرد..............................................................................63 3-جایگاه روسیه بعد از جنگ سرد قدرت جهانی یا منطقه ای..........................................67 1-3دوران گذار .................................................................................................68 2-3دوران همکاری.............................................................................................71 3-3بازگشت به تنش.............................................................................................76 4-مدودف واوباما...............................................................................................80 جمعبندی...........................................................................................................84 فصل پنجم پرونده هسته ای ایران مقدمه..................................................................................................................................................85 1-تاریخچه فعالیت های هسته ای پیش از انقلاب.................................................................................86 2-فعالیت های هسته ای بعد از انقلاب..................................................................................................88 1-2دوره رکود ..................................................................................................................................88 2-2آغاز مجدد فعالیت های هسته ای .................................................................................................88 2-3خیزش هسته ای کشور..................................................................................................................89 3-نحوه تشکیل پرونده هسته ای ایران وروند آن ..................................................................................91 4-ضرورت داشتن دانش هسته ای برای ایران.....................................................................................95 1-4نظر معتقدان به انرژ‍ی هسته ای برای مقاصد صلح آمیز.................................................................95 2-4نظر معتقدان به سلاح هسته ای.........................................................................................99 5-نقش بازیگران بین المللی در پرونده هسته ای..............................................104 1- 5آمریکا...............................................................................................................................105 2-5اتحادیه اروپا................................................................................................................110 3-5رویکردچین به پرونده هسته...........................................................................114 جمعبندی ......................................................................................................115 فصل ششم نتیجه گیری نتیجه گیری......................................................................................................116 منابع ومآخذ.....................................................................................................122 فهرست جدول عنوان صفحه جدول 43 بیان مسأله روابط با همسایه شمالی (اعم از روسیه تزاری، اتحاد جماهیر شوروی و فدراسیون روسیه )همواره از اهمیت وجایگاه خاصی برای کشور ایران برخوردار بوده، به طوری که بخش مهمی از تحولات داخلی وروابط خارجی ایران، به ویژه طی دویست سال أخیر تحت تأثیر سیاست ها ومواضع دولت روسیه، قرار گرفته است. بامروری تحلیلی برروابط دو کشور می توان این گونه نتیجه گیری نمودکه، روابط با همسایه شمالی همواره پیچیده و با فراز ونشیب زیادی همراه بوده است . در اینجا برنامه هسته ای وتحولات مربوط به آن که درکانون توجهات جهانی قرار داشته، تنها بخشی از مناسبات ایران وروسیه می باشد، که به دلیل عدم همکاری ومخالفت غرب باراه اندازی نیروگاه اتمی بوشهر، روسها با انعقاد قرارداد 700میلیون دلاری حضور خود را در نیمه دهه90میلادی آغاز نموده وبا وجود مخالفت شدید غربی ها، آشکارا در پروژه هسته ای با ایران همکاری کردند. طی یک دوره کشمش میان ایران وقدرت های غربی برسر موضوعات مختلف، اقدامات ومواضع روسیه اگرچه در حد انتظار مردم و احتمالاٌرهبران ایران نبوده است، اما بحث ها وپرسش های فراوانی را در میان سیاستمداران وتحلیل گران برانگیخته است. از طرف دیگر، کشورهای غربی معتقدند که، روسیه همچنان فضا ومسیر را برای بازیگری ایران باز گذارده است و حتی به لحاظ سیاسی مهم ترین مانع برسر راه شورای امنیت برای اتخاذ تصمیم های شدید تر علیه ایران به شمار می آید. با این اوصاف، در حالی که برنامه هسته ای ایران به یک" چالش تمام عیار" بین ایران وغرب بدل شده، رفتار وعملکرد روس ها در این زمینه قابل تأمل وبحث برانگیز است. از یک سو همان طور که بیان شد، در محافل رسمی وغیر رسمی به ویژه در نشست های شورای حکام آژانس بین المللی انرژی هسته ای و همچنین در شورای امنیت سازمان ملل متحد، با استناد به تعهدات مسئولیت های بین المللی، پای قطعنامه های صادره علیه ایران را امضاء می کند ودرمذاکرات با سران غربی به خصوص آمریکا، از ایران به عنوان اهرم فشار علیه آن ها استفاده می کندواز طرف دیگر در إزای حمایت محدود از برنامه هسته ای ایران در محافل بین المللی امتیازات لازم را نیز از ایران می گیرد. از همین رو، در این پ‍‍ژوهش تلاش می شودکه به تبیین وچرایی این روابط ویک ارائه فهم تئوریک در مورد ماهیت این نوع همکاری بر سرموضوع هسته ای پرداخته شود. سوال تحقیق عوامل مؤثر در اتخاذ سیا ست روسیه درخصوص پرونده هسته ای ایران چیست ؟ فرضیه منافع اقتصادی وجایگاه روسیه در نظام بین الملل از عوامل اصلی همکاری روسیه در پرونده هسته ای با جمهوری اسلامی ایران می باشد. تعاریف عملیاتی جایگاه روسیه در نظام بین الملل جایگاه ونقش کشورها در عرصه بین المللی تعیین کننده میزان تأثیر گذاری کشورها بر روند تحولات بین المللی می باشد. این مفهوم در تئوری های مختلف، فاکتور ومؤلفه های تعیین کننده ای دارد. به عنوان مثال در تئوری واقع گرایی ساختاری، قدرت اقتصادی به ویژه قدرت نظامی از مهمترین عوامل تعیین کننده جایگاه کشورها و همچنین نقش آفرینی آن ها در مناسبات بین المللی است.کنت والتز نام آور ترین نظریه پرداز سیاست بین الملل تأکید خاصی برنقش قدرت های بزرگ در عرصه مناسبات بین المللی دارد و در این زمینه قدرتی را بزرگ می داندکه دارای یک سری توانمندی ها به ویژه قدرت نظامی باشد. از این رو، می توان در قالب تئوری والتز به بررسی جایگاه روسیه به عنوان قدرت بزرگ در عرصه بین المللی پرداخت. روسیه درچند قرن گذشته، دارای سنت دیرپای سیاست "قدرتبزرگ"بوده است که سابقه آن به دوران تزار می رسد. در دوره شوروی سرانجام پس از مواجه شدن با مشکلات اقتصادی، امکان تداوم نقش ابرقدرتی در سطح جهان را با مشکل روبه روساخت. ونوعی عقب نشینی سیاسی ونظامی از این نقش آغاز شد. بنابراین امروزه روسیه جدید در صدد" تحصیل احترام از غرب" وهمچنین دست یابی به این موقعیت از دست رفته خود می باشد. از این رو، می توان روابط روسیه با ایران وکشورهای مسئله دار (کوبا، کره شمالی، عراق زمان صدام و لیبی )را دراین چهاچوب مورد بررسی قرار داد. اما از آن جا که مطالعه موردی برروی، عوامل مؤثر در رویکرد روسیه در خصوص برنامه هسته ای می باشد به ذکر نمونه های اشاره خواهیم نمود: 1.استفاده از کارت ایران در تعامل و تقابل با آمریکا به عنوان اهرم فشار (هرچند تعامل ایران وروسیه به لطف قطع مناسبات ایران وآمریکا می باشد). به عنوان مثال، آمریکا بحث عدم گسترش سپر دفاع موشکی در چک ولهستان را منوط به محدود سازی همکاری ایران وروسیه نموده است. وروس ها موفق شدند با استفاده از اهرم ایران از استقرار سپر دفاع موشکی امریکادر اروپای شرقی جلوگیری کنند. 2.ایفای نقش میانجگری ونقطه تماس گروه 5+1باایران. 3.گرفتن امتیازاتاقتصادی جدی از آمریکاکهدرمجموع توانسته اند، به هدف های خود دست پیدا کنند وجایگاهمهمتریدرسیستمبینالمللیبهدستآوردهاند. منافع اقتصادی در مناسبات بین المللی، تحلیل این مسئله که چرا دولت ها با هم برای تأمین منافع مادی وسود سرشاری که از تعامل بدست می آورند همکاری می کنند، کار چندان سخت ودشوار نیست و اصولاٌ یکی از مهم ترین انگیزه دولت ها از تعامل، کسب منافع اقتصادی می باشد. روسیه نیز از این قاعده مستثنی نیست. بنابراین بسیار واضح است روسیه به دلایل مختلف تقاضاهای مکرر مقام های امریکایی را برای توقف عملیات ساخت نیروگاه بوشهر بی پاسخ گذاشت : 1-انعقاد قرار داد ساخت نیروگاه بوشهر برای تجدید حیات صنایع هسته ای روسیه که به گفته رومیانتسف، وزیر انرژی اتمی وقت روسیه، مهم ترین وحیاتی ترین صنعت این کشور محسوب می گردد، بسیار ضروری بود. به گفته منابع مختلف، در نتیجه انعقاد این قرارداد، بنگاه های اقتصادی متعددی مجدداٌ فعال گردیدند وبرای هزاران نفر فرصت شغلی ایجاد شد. لازم به یادآوری است که، (پس از فروپاشی شوروی، صنایع هسته ای روسیه با رکود ویران کننده ای روبه رو شدند و اغلب بازارهای بالقوه آن ها از حیطه نفوذ این کشور خارج گردیدند). از سوی دیگر، کشورهای که احتمالاٌ همچنان می توانستند بازاری برای صنایع روسیه باشند نیز اغلب به دلیل مشکلات اقتصادی یا زیر بنایی قادر به تأمین هزینه های سیاسی واقتصادی انعقاد قراردادهای سنگین هسته ای نبودند. به همین دلیل، انعقاد قرارداد ساخت نیروگاه بوشهر از اهمیت مضاعفی برای روسیه برخوردار بود. 2- در روسیه این تصور وجود داشت که در صورت موفقیت این کشور در اتمام پروژه نیروگاه بوشهر، هم صنایع هسته ای این کشورمجدداٌقادر خواهند بوددر بازارجهانی هسته ای ایفای نقش فعال بپردازند و هم روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی وتأثیرگذار مورد شناسایی قرار خواهد گرفت. 3-با توجه به وضعیت اقتصادی روسیه در اواسط دهه 1990انعقاد قراردادی به ارزش نزدیک به یک میلیارد دلار که احتمالاٌ قرار دادهای دیگری را به همراه داشت برای روسیه حائز اهمیت تلقی می شود. 4- در میان مقامات روسیه این برداشت وجود داشت که، مخالفت امریکا باهمکاری های هسته ای ایران و روسیه کوششی در جهت تضعیف و محدود سازی فضای مانور این کشور(روسیه) می باشد. به همین دلیل، روس ها در برابر این استدلال امریکا که، همکاری های ایران و روسیه در زمینه هسته ای امنیت جهانی را به مخاطره می اندازد، مخالفت های امریکا را کوششی در جهت از میدان به در کردن شرکت های روسی تعبیر می کردند. 5- روسیه در همکاری با ایران در پرونده هسته ای بسیار ماهرانه عمل کرده به طوری برای بدست آوردن منافع خود، هم از ایران وهم از امریکا بصورت محسوس ونامحسوس امتیاز گرفته است . پرونده هسته ای ایران برنامه هسته ای خود را از اواسط دهه 1960 /1339 ش در زمان پهلوی با حمایت امریکا آغاز کرد .در سال 1967/1336ش ایلات متحده برای تأسیس مرکز تحقیقات هسته ای تهران یک راکتور هسته ای تحقیقاتی 5 مگاواتی برای ایران فراهم کرد(Tarock,2006). از این رو منطق ایران برای آغاز توان هسته ای براساس مطالعه دانشگاه استانفورد در سال1972/1351 ش بود ،که« ساخت نیروگاه های هسته ای با توان تولید 20000 مگاوات با استفاده از انرژی هسته ای را توصیه می کرد»(Howard,2004:98). در نتیجه ایلات متحده، ایران راتشویق کرد تا بخش انرژی غیر نفتی خود را گسترش دهد واعلام کرد که ایران برای بدست آوردن ظرفیت الکتریکی که موسسه تحقیقاتی دانشگاه استانفورد اعلام کرده بود، نیازمند رآکتورهای هسته ای است. علاوه براین، امریکا علاقه خود را برای فراهم آوردن پشتیبانی فنی وآموزشی از این برنامه اعلام کرد(Sahimi,2003). در نتیجه با حمایت امریکا، فرانسه وآلمان شاه یک برنامه هسته ای را برای ساخت 23راکتور هسته ای آغاز کردکه قرار بود درسال 1990/1379 ش به بهره برداری برسند . سه کشور حمایت کننده نیز قار دادهایی برای تربیت دانشمندان هسته ای ایران به انجام رساندند.(Tarok,2006). اما بعد از انقلاب طرف های غربی نه تنها از ادامه کار انصراف دادند بلکه با حساسیت برنامه هسته ای ایران را دنبال می کردنددر اوت 2000 سازمان منافقین ایران که از سال 1997/1376 ش در فهرست سازمان های تروریستی وزارت خارجه (ایلات متحده)قرار داشته است، شواهدی را ارائه کردکه دو کارخانه هسته ای بی آنکه به سازمان بین المللی انرژی هسته ای اعلام شوند، تأسیس شده اند. این گروه مدعی بودند که تأسیسات غنی سازی اورانیوم نطنز وکارخانه تولید آب سنگین اراک بخشی از برنامه سری سلاح هسته ای است. در فوریه 2003دولت ایران وجود این دو کارخانه را رسماٌ پذیرفت اما تأکید کرد که آن ها فقط برای مقاصد صلح آمیز است.(kem,2003).پرونده هسته ای ازآن تاریخ با حساسیت ویژه ای از سوی غربی ها دنبال می شد. پیشینه تحقیق -الهه کولایی (کولایی ،1387 ). در مقاله ای تحت عنوان "روابط ایران وروسیه، تداوم یا تغییر"پس از تحلیل کوتاهی از روابط ایران و روسیه در برهه های مختلف زمانی، به دوره بعد از پیروزی انقلاب می پردازد و جاذبه ایران برای روسیه در حوز ه های مختلف می شمارد. از جمله در حوزه انرژی (نفت وگاز) همکاری روس ها درمورد رژیم حقوقی دریای خزر و همکاری های نظامی وامنیتی بین ایران وروسیه را مورد تحلیل قرار می دهد. با این تحلیل که همکاری هسته ای به دلیل به نمایش درآوردن سیاست های مستقل روسیه در مقابل غرب می باشد . -جهانگیر کرمی (کرمی، 1384). در کتابی تحت عنوان تحولات "سیاست خارجی روسیه هویت دولت و مسئله غرب" با در نظر گرفتن چگونگی شکل گیری سیاست خارجی روسیه جدید و دگرگونی در هویت آن، تحولات رفتار های خارجی آن در مقابل جهان غرب مورد بررسی قرار می دهد. در این کتاب نگرش تکوینی به عنوان مدل نظری مناسب برای مطالعه سیاست خارجی روسیه انتخاب شده است. ودر پاسخ به این سؤال که اولویت های روسیه در مقابل غرب کدام هستند؟ به عقیده نگارنده اولین اولویت آن ها "تحصیل احترام غرب"است. بنابراین از آن جا روابط ایران وروسیه هیچ گاه منحصر به روابط تهران و مسکو نبوده وپیوسته عنصربین المللی در آن تاثیرگذار بوده است. این کتاب به بررسی جایگاه روسیه و تبیین هویت مستقل روسیه می پردازد که مطالعه آن قابل تأمل می باشد . -مارک اسمیت[1].(Smith,2002) در مقاله ای به عنوان روابط ایران ومسکو به این مسئله اشاره می کند که، روسیه سه هدف را در برقراری روابط با ایران دنبال می کند: اول، تلاش برای حضور طولانی در خلیج فارس، دوم ،ایجاد نظام چند قطبی وسوم، نشان دادن یک سیاست خارجی مستقل. به گفته اسمیت، مسکو امیدوار است حضور طولانی مدت خود را در منطقه (خلیج فارس) تثبیت کند. این روابط صرف نظر از این که روابط آمریکا وروسیه توسعه پیدا می کند، دنبال شده است. اسمیت همچنین تأکید می کند، در خلال دهه 1990مسکو روابط با ایران را به عنوان یک عامل کلیدی در تلاش هایش برای ایجاد نظام بین المللی چند قطبی تلقی می کرد. این موضوع یکی از راه های مسکو برای نشان دادن تصمیم خود به پیگیری یک سیاست خارجی مستقل از واشنگتن بود و متقابلاٌ ایران نیز از روسیه به عنوان یک وزنه متقابل در برابر انزوای تحمیلی آمریکا که از سال 1979بر آن تحمیل شده است، می نگرد. -کنت کتزمن[2] (Katzman ,2003). در مقاله ای تحت عنوان، ایران فراهم کننده سلاح های کشتار جمعی، معتقد است، ایران بیشتر به این دلیل که از "جایگزین های محدودی"برخوردارهست، درصدد جلب همکاری با روسیه برآمد ونه الزاماً به این دلیل که بین دوکشور همبستگی استراتزیک و یا ایدئولوژیک وجود داشته است. روابط ایران با روسیه تحت الشعاع ترس همیشگی از قدرت و مقاصد روسیه بوده است. همچنین ایران در تلاش برای خنثی سازی تلاش های امریکا، روابط نزدیکی را با آن دسته از عرصه کنندگان تسلیحات که هم پیمان امریکا نبودند مانند( روسیه ،چین ،کره شمالی ) برقرار نموده است. -جورج فریدمن[3]Freidman,2004)). در مقاله ای با عنوان خاورمیانه و بازی جدید روسیه از نگاهی متفاوت به حضور روسیه در خاورمیانه می پردازد. فرید من با طرح نگرش روس ها نسبت به خارج نزدیک وگسترش حضور ونفوذ آمریکا وغرب به رهبری ناتو در این حیطه معتقد است که: نخبگان روسی کوشیده اند تا با اعمال نفوذ خود در منطقه خاورمیانه ودر جهتی مغایر با حضور آمریکا در این منطقه یک هدف مهم را دنبال نمایند وآن تحدید نفوذ آمریکا می باشد. از آن جا ایران یکی از کشورهای مهم وتأثیر گذار در منطقه خاورمیانه بود و همچنین از مخالفان جدی، حضور آمریکا در منطقه بود. از این رو رابطه با ایران مهم و با اهمیت می باشد. اهداف تحقیق در این پ‍‍ژوهش، در صدد پاسخ دهی به این پرسش هستیم که، چه عواملی باعث می شود روس ها در پرونده هسته ای در پاره ای از موارد طرف ایران را بگیرند. ودر برابر خواسته های غرب مقاومت کنند. و یا این که بعضاٌ در پاره ای دیگر پای قطعنامه های صادره علیه ایران را امضاء می کند. همچنین چرا ایران در صدد حفظ این روابط پرهزینه می باشد؟ در این جا سعی بر این است که، به تبیین ماهیت این تعامل ورفتار روس ها در قبال پرونده هسته ای می پردازیم. و از طرف دیگر از آن جا با توجه به این که موضوع مورد پژوهش، روش تبیینی است و مهمترین هدف نظریات تبیینی هم توضیح وتبیین مسائل وواقعیت هاست. در تبیین حاضر ما دنبال ضمن توضیح دادن رفتار و تعامل روس ها درپروژه هسته ای وهمچنین به دنبال عواقب ونتایج این رابطه ودر صدد ارائه راهکار علمی وتبیین آن می باشیم. لذا روش تجزیه وتحلیل اطلاعات را بر مبنای نوع علی پیگیری می کنیم ودر این راستا تحقیقات پیشین انجام شده وداده های مرتبط با موضوع بررسی خواهیم نمود. روش تحقیق روش تحقیق در این پژوهش تبیینی است. که بر اساس آن به دنبال ایجاد ارتباط بین متغییر مستقل ومتغییر وابسته می باشد.از این رو، در این پ‍‍ژوهش سعی می شود تا براین اساس بین منافع اقتصادی روسیه،و جایگاه روسیه در نظام بین الملل به عنوان متغیر مستقل با پرونده هسته ای به عنوان متغیر وابسته ارتباط برقرار شود. سازماندهی تحقیق تحقیق حاضر درپنج فصل ویک نتیجه گیری تنظیم شده است، ارائه می شود. فصل اول: به طرح کلیات موضوع در چهارچوب علمی مبادرت کرده وبا ارائه سؤال وفرضیه به مفاهیم، تعاریف، وپیشینه پژوهش می پردازد. فصل دوم: چهارچوب نظری برای تحلیل ماهیت این تعامل در نظر گرفته شده است. فصل سوم: رویکرد روسیه در خصوص برنامه هسته ای می پردازیم ومطلوبیت ایران را برای روسیه وسودی که از این رابطه بدست می آورد مورد بررسی قرار می دهیم. در فصل چهارم: جایگاه روسیه در نظام بین الملل ونگاه روسیه به قدرت وجایگاه پرداخته می شود. در فصل پنجم: پرونده هسته ای را مورد بحث وبررسی قرار می دهیم و نهایتاّ این که در فصل آخر: به نتیجه گیری این مبحث وملاحظات وپیشنهادات اختصاص داده می شود. مقدمه نظریه های روابط بین الملل همواره سعی در یافتن علل وشرایطی دارند که کشورها را، گاه به ستیز وگاه نیز به همکاری با یکدیگر رهنمود می سازند. اصولاٌ نظریه ها برای پاسخ گفتن به پرسش های از این دست پیشنهاد می شوندکه: چرا دولت ها با یکدیگر در هماهنگی به سر نمی برند؟ چرا برخی دولت ها به جنگ با یکدیگر مبادرت می ورزند؟ و چرا درنظام بین الملل این همه درگیری وجود دارد؟ (چونوف،132:1388). بنابراین در چهارچوب این نظریه هاست که می توان فهمی نسبتاٌ علمی از پدیده های سیاسی به دست آورد وابعاد گوناگون واقعیت را شناخت و بر اساس آن بتوان تا حدودی چشم انداز آینده آن پدیده را تخمین زد. از طرفی دیگر نظریه ها به این خاطر مهم هستند که، به تحلیل گر کمک می کنند تا جای که امکان دارد ایستارهای ذهنی ومعنویات درونی را در پژوهش کمتر دخالت دهند. در واقع نظریه ها ابزاری برای ساده سازی است که به تحلیل گر کمک می کند تاتصمیم بگیرد از میان میلیونها واقعیت به دنبال کدام یک از آنها باشند، تا آن ها را، بر اساس اهمیت شان آن ها را دست چین کند (بابلیس اسمیت ،1383:86). در فرایند بررسی نظریه های روابط بین الملل به تعاریف متنوع تری نیز، برخورد می کنیم. به عنوان مثال والتز به عنوان یکی از بنیانگذاران نظریه واقع گرایی ساختاری، اعتقاد دارد که: نظریه ها قوانینی را که مشخص کننده ارتباطات احتمالی میان پدیده هاست را توضیح می دهد. طبق این دیدگاه، نظریه ساختمان ذهنی است که طی آن ما واقعیت را انتخاب ودست چین وسپس به تفسیر آن مبادرت می ورزیم (قوام،130:1384). بنابراین مهم ترین کارکرد نظریه های روابط بین الملل تبیین وتوضیح رویدادهای جهانی وپیش بینی آینده آن می باشد. نظریه های مختلف همواره در حال منطبق کردن خود با شرایط، حذف یا افزودن فرض های کمکی جدید برای تبیین حوادث جهان می باشد. در این میان گاه رویدادی بر اساس چندین نظریه قابل تبیین باشد. از همین روست که، عدم استفاده از نظریه ها باعث می شود که رفتارها به صورت پراکنده مطرح شود و اطلاعات اندکی در مورد واقعیت در اختیار ما گذاشته شود. براین اساس در این نوشتار قصد داریم که عوامل مؤثر در رویکرد روسیه در خصوص موضوع هسته ای، با توجه به سؤال وفرضیه در این تحقیق در چهارچوب تئوری واقع گرایی ساختاری بپردازیم. واز آن جا که واقع گرایی ساختاری بر منافع محوری بازیگران، تأکید دارد. از این رو، در این تحقیق به این مسئله پی می بریم که، منافع روسیه وسود سرشاری که از این همکاری بدست می آورد، و همچنین تلاش برای احیاء وبازسازی موقعیت از دست رفته باعث گرایش روسیه،به ایران شده و از طرفی دیگرعلت استفاد از این نظریه، به دلیل قابلیت برتر این نظریه نسبت به سایر نظریه ها در تبیین بهتر این عوامل مؤثر می باشد. از این رو در این فصل به بررسی تئوری واقع گرایی ساختاری وهمچنین تحلیل واقع گرای ساختاری در مورد سلاح های هسته ای وهمکاری های بین المللی را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم. واقع گرایی ساختاری سیاستگذاری وپی گیری اهداف از سوی کشورها در عرصه خارجی همواره متأثر از فرصت ها ومحدویت های محیط خارجی است. و تعیین مصالح، اهداف، سمت گیری ها، راهبردهای کلی، نقش معین برای یک دولت وادراک خطر ویا تهدید همواره در ارتباط ومتأثر از ملزومات محیط خارجی انجام می گیرد(فرانکل،103:1373). محیط خارجی از طریق متغیر های سیستمی[4] مختلف، نهاد هایی را برسیاست خارجی کشورها تحمیل می کند. بنابراین ساختار نظام بین الملل مهمترین متغییر سیستمی است که مرتبت بر قوانین وهنجارهای نظام بین الملل، چگونگی توزیع قدرت، ونحوه تعامل کنش گران مختلف فعال در آن است(سیف زاده ،112:1378). واقع گرایی ساختاری، دیدگاه سیتمی یا نگاه از برون به درون[5] (keohane,1984:25).از نوع تصویر سوم[6] (waltz,1959:76) است که، پدیده های سیاسی و رفتار واحدهای تشکیل دهنده را براساس ویژگی های ساختاری نظام بین الملل توضیح میدهد. در این دیدگاه به جای تأکید بر ویژگی های واحدها باید خصوصیا ت نظام بین الملل را مورد توجه قرار داد (waltz,1979:98). از دید والتز تصاویر اول ودوم که شامل سطح فردی وکشوری می باشد نیروهای جهان سیاست را تشریح می کنند. اما بدون تصویر سوم، ارزیابی اهمیت آنها وپیش بینی نتایج آنها غیر ممکن می گردد. «گرچه واقع گرایی ساختاری والتز تأکید عمده را بر متغیرهای سیستمی می گذارد اما می توان گذار های متناسب با تحلیل سیاست خارجی را نیز از آن استنتاج نمود. در این جا به دو حوزه مرتبط به هم در بحث واقع گرایی ساختاری، در مورد رفتار دولت ها می پردازیم. حوزه اول حوزه فرصت ها[7]ودیگری حوزه ارجحیت ها[8] است. واقع گرایی ساختاری، بیشتر در مورد فرصت ها در چهارچوب ساختار نظام، بحث می کند وکمتر به ارجحیت ها می پردازد. از این رو، اولین فرض صریحی که واقع گرایان ساختاری در مورد ارجحیت های دولت ها مطرح می سازد این است، که آنهادر وهله اول در پی حفظ خویشتن در برابر دیگران هستند. ودر واقع این حدقلی ترین ارجحیت دولت ها محسوب می شود. دومین فرض دولت ها، این است دولت ها در پی افزایش فرصت هایی برای اعمال کردن ارجحیت هاشان هستند. از دیدگاه والتز، توزیع توانمندیها، یکی از مهم ترین مؤلفه های ساختار نظام است وقدرت مادی مهم ترین ابزار نفوذ[9] می باشد که، هم برای حفظ خویش اهمیت دارد. وهم برای درجه ای از فرصت ها که دولت هادر اعمال ارجحیت ها ی خود بدان محتاج اند.بنابراین افزایش یا کاهش در فرصت های کشورها، کسب ارجحیت هارا برای آن ها بیشتر یا کمتر امکان پذیر می سازد. و همان گونه که رابرت جرویس[10] ذکر می کند: توزیع متفاوت توانمند ی های مادی، هم ارجحیت هارا تغییر می دهد وهم مسئله ای هست که به عنوان اثرات سیستم می توان توصیف کرد (Telhami,2007:159-161) . علاوه بر متغیرهای موجود در تصویر اول ودوم که همان گونه که در قسمت های پیشین ذکر شد، عامل سوم یعنی ساختار نظام بین الملل در شکل بندی سیاست خارجی روسیه وگرایش وعدم حمایت آن ها به همکاری در پرونده هسته ای مهم می باشد. به طوری روسیه که قبلاٌ حمایت از کشورهای که باساختار سیستم بین الملل مشکل داشتند را، دردستور کار خود قرار داد. ولی الآن ارجحیت های روسیه در نظام بین الملل تغییر کرده، به طوری که روسیه تلاش می کند به تعریفی جدید در مناسبات خود با امریکا وقدرت های بزرگ برسد. وحمایت نیم بند از این کشورها را زمانی در دستور کار خود قرار می دهدکه با مسئولیت های بین المللیش مغایر نداشته باشد. از نظر واقع گرایی ساختاری، نظام بین الملل میدان مبارزه ای است در آن کشورها به صورت بی رحمانه به دنبال فرصت های می باشند تا بتوانند از یکدیگر بهر برداری وامتیاز بگیرند. در این میدان کشورها درگیر مبارزه ای برای قدرت می باشند و هر کدام از کشورها نه تنها تلاش می کنند که قوی ترین بازیگر سیستم باشند بلکه سعی دارند مطمئن شوند که هیچ قدرت دیگر به آن موقعیت رفیع دست نیابد. روسیه به عنوان یک قدرت بزرگ،به عنوان بخشی از سیستم بین المللی محسوب می شود. طبیعتاٌ قواعد حاکم بر سیستم بین المللی بر رفتار وعملکرد روس ها تأثیر می گذارد. واین که در بسیاری از مواقع از مواضع ایران دفاع می کنند و در مواقع دیگر نه تنها از مواضع ایران حمایت نمی کنند بلکه پای قطعنامه های صادر علیه ایران امضاءمی کنند. وعلی رغم تعهداتی که با ایران به دلیل انعقاد قرارداد دارد، ایران را تهدید به عدم همکاری می کنند ودر سطح بین المللی بر علیه برنامه هسته ای ایران جوسازی می کنند این رفتار را در این چهارچوب قابل درک است. بدین نحو، روس ها با این موضع جدیدشان به گونه ای دارند جایگاه خودشان را در نظم جدید بین المللی باز می کنند. آن ها در إزای عدم حمایت از ایران توانسته اند امتیاز زیادی از امریکا از جمله، نصب سیستم دفاع موشکی آمریکا در لهستان و جمهوری چک را ملغی کنند، امتیازات اقتصادی بگیرند . 1-1قدرت و ساختار نظام بین الملل واقع گرایی ساختاری، عمدتاٌ توجهات خود را به مختصات ساختاری[11]نظام بین المللی دولت ها معطوف می کند، نه به واحد های متشکل آن. ساختار در مرحله اول با تعامل واحد ها شکل می گیرد اما بعد از شکل گرفتن، رفتار دولت ها را تعیین می کند. ساختار براساس ترتیب اجزا ء تعریف می شود. وتغییرات در این ترتیبات است که می تواند به تغییر ساختاری منجر شود. و نه تغییر در سطح واحدها. واقع گرایی ساختاری، مفهوم ساختار سیستمی را توسعه می دهد . که طی آن می توان فهمید که، چگونه ساختار نظام و تنوعات درآن، واحدهای تعاملی و نتایجی را که به بار می آورد تحت تأثیر قرار می دهدwaltz,1979:80)). به عبارت دیگر، ساختار بین المللی از تعاملات دولت ها سر بیرون می آورد. و سپس آن ها را برای انجام اقدامات خاص مادامی که به سوی دیگران می کشاند، تحت تأثیر قرار می دهد. این ساختار است که در یک محیط آشوب زده و فاقد اقتدار مرکزی، روابط سیاسی واحدهای متشکله را تشکل بخشیده، تحت فشار قرار می دهد . به این ترتیب، واقع گرایی ساختاری، سطح تحلیل را ساختار نظام بین الملل قرار می دهد. و معتقد است که; ساختار نظام بین الملل نوع و قواعد بازی را مشخص می کند. و سیاست خارجی دولت ها تحت تاثیر ساختار نظام بین الملل قرار می گیرد. با این تفاسیراست، که ما می توانیم درک کنیم چرا دولت ها، علی رغم تفاوت در نظام های سیاسی وایدئولوژیک رفتارهای مشابهی در سیاست خارجی دارند؟ واقع گرایان ساختاری معتقدند که; بخاطر آنارشیک بودن (غیر سلسله مراتبی بودن و.......) ساختار سیستم بین المللی، دولت ها به عنوان بازیگر خردمند و یکپارچه، یک وظیفه وکارکرد اساسی دارند وآن امنیت(بقا)به عنوان مهمترین بخش منافع ملی به وسیله قدرت خود یعنی اصل خود یاری است. اما از آن جا که قدرت همه دولت ها یکسان نیست، لذا توزیع ناهمسان قدرت به جایگاه های متفاوت قدرت می انجامد. وکسب جایگاهی مهم در درون نظام بین المللی، امری اساسی است. ودولت ها نسبت به این امر حساسیت ویژه ای دارند. و این جایگاه می تواند براساس منابع داخلی(اقتصاد،تکنولوژی،نیروی نظامی وتسلیحات) و یا منابع خارجی (کنترل منابع ونقاط ژئوپلیتیک، متحدان قوی، حوزه های نفوذ ونقش دولت در نهاد های بین المللی)تعریف شود. از نگاه واقع گرایی ساختاری، آن چه که سیاست رقابتی پیگیری "منافع ملی در چهارچوب قدرت"را ایجاد می کند، خود از ساختار هرج ومرج گونه نظام بین الملل بر می خیزد. و از این رو، منظور از متغیر ساختار نه به عنوان رقیبی برای آن، بلکه ژرف تر از آن برای تکمیل آن است. در مورد سیاست خارجی روسیه ، می توان اشاره کرد که الزامات ساختار آنارشیک نظام بین المللی، عرصه رقابتی ایجاد کرده که مقامات کرملین را ناگزیر به تحول سیاست خارجی در راستای بقای روسیه، حفظ منافع ملی روسیه در حوزه های نفوذ (خارج نزدیک،بالکان وخاورمیانه )، ومقابله با یکجانبه گرایی امریکا(با طرح شعار اتحاد استراتژیک با چین وهند و نزدیک شدن به دولت های مستقل ومخالف سیاست های امریکا)نموده است. واقع گرایی ساختاری، تعریفی فرد گرایانه از ساختار نظام بین الملل ارائه می دهد که ویژگی ها وخصوصیات کشورها یا به عبارت دیگر، توزیع توانایی ها وقابلیت آن ها را تقلیل می دهد. این تلقی وتصور از ساختار موجب می گردد تا واقع گرایی ساختاری، نقش وکارکرد ساختار را به صورت محدود کننده انتخاب ها وگزینه های کارگزاران یا کشورهای از پیش موجود ، قلمداد می کنند. یعنی ساختار تنها برای ایفای کارگزاری کشورها محدودیت ساز می باشد. و نقشی در تدوین و تکوین آن ها ایفا نمی کند. براین اساس واقع گرایی ساختاری، یک رویکرد نظامند کشور یا کارگزار محسوب می شود (لینگلیتر،23:1386). با این وجود، واقع گرایی ساختاری کنت والتز یک رویکرد نظام مند از نوع تصویر سوم است که طبق این دیدگاه علت و منبع رفتار کشورها و نتایج بین المللی نظام بین الملل می داند. در واقع همسانی و الگوهای رفتاری در سطح واحدها و سیاست بین الملل را به بهترین نحو می توان از طریق فهم وشناخت ماهیت ساختار و ویژگی های بین الملل توضیح داد. به عبارت دیگر الگوها و قواعد رفتاری حاکم برسطوح ملی و بین المللی را با شناخت وکشف ماهیت آنارشیک نظام بین المللی می توان توضیح داد.(لینگلیتر ،25:1386). از دیدگاه واقع گرایان ساختاری، توزیع قدرت در سطح نظام بین الملل نه تنها تعیین کننده نتایج بین المللی است. بلکه توزیع قدرت عامل تمایز میان واحد های سیاسی می باشد (waltz,1979:5-12). در این جا منظور از قدرت، قابلیت های است که صاحبان قدرت می توانند از آن ها برای تأثیر گذاری بر رفتارها وایستارها تمایلات عمل بازیگران استفاده کنند (Baldwin,1993). از این دیدگاه، قدرت در روابط بین الملل به صورت حاصل جمع جبری صفر می باشد. یعنی قدرت بیشتر برای یک کشور به معنی قدرت کمتر برای کشور دیگر می باشد. فراتر از این، واقع گرایان فرض می کنند هر سیستم بین المللی دارای یک ساختار قدرت واحد است به دنبال این فرض واقع گرایان، خاطر نشان می کنند که قدرت وقابلیت های آن ، قابل تعویض می باشد. بنابراین از قدرت وقابلیت های آن می توان به نحو مؤثری برای دست یابی به موضوعات مختلف استفاده کرد. نقش قدرت در سیاست مانند نقش پول در اقتصاد می باشدkeohane,1989):) . نقش آفرینی بازیگران در عرصه مناسبات بین الملل تابع قدرت ونفوذ آن ها می باشد. یعنی این که هیچ بازیگری قادر به تأمین خواسته های خود در محیط بین الملل نیست ،مگر این که از درجه قدرت ونفوذ برخوردار باشد. رفتار کنش گران در نظام بین الملل به توزیع قدرت موجود بستگی دارد. اما ساختار نظام بین الملل در رفتار دولت ها محدودیت به وجود می آورد. یعنی ساختار از طریق فرایند های غیر مستقیم که دو وجهی می باشد یعنی، از طریق جامعه پذیری[12] کنش گران و رقابت[13] میان آن ها عمل می کند. منظور از جامعه پذیری این است که، دولت ها به تدریج با توجه به پاداش ها و مجازات های که در برابر رفتارهای خود دریافت می کنند رفتار مناسب را درمی یابند. وهمین باعث شباهت در رفتارهای آن ها می شود. رقابت نیز چنین تأثیری دارد به این نحو، دولت ها خود را ناگزیر می بینند که، برای این که قدرت رقابت با سایرین را داشته باشند خود را حفظ کنند، رفتارهای مناسبی اتخاذ کنند که نتیجه این امر شباهت رفتاری خواهد بود (Waltz,1979:76). ازاین منظر، آن چه که طی دهه اخیر در روسیه اتفاق افتاده، حرکت از آرمان گرایی اولیه نسبت به روابط بین الملل به طور کلی و روابط باغرب به طور خاص به سمت واقع گرایی تلقی شده است. در واقع به تعبیر والتز ، ساختار بین المللی به تدریج روسیه را جامعه پذیر ساخت. در این مفهوم جامعه پذیری واجتماعی شدن یعنی انطباق با وضعیت واقعی نظام بین المللی و تحمیل واقعیت های بین المللی بر دولت ها می باشد. روس ها پذیرفته اند که نقش واقعی خود را که از روابط قابلیت های اقتصادی وفنی با دیگر دولت ها ناشی می شود، بازی می کنند((lynch,2002. 2-1تحلیل واقع گرایی ساختاری درمورد سلاح های هسته ای همان گونه که بیان شد، واقع گرایی ساختاری در تحلیل مسائل بین المللی واز جمله موضوع هسته ای، اولویت را به ساختار می دهد. این نظریه ادعا می کند که ماهیت آنارشیک نظام بین المللی یک عامل ثابت در تشویق دولت ها به سلاح وتوانایی های هسته ای می باشد. چون ماهیت نظام بین المللی از نظر ساختاری ثابت است، لذا انگیزه دولت ها برای هسته ای شدن هم تا حد زیادی ثابت می باشد. هرچند متغیر توزیع قدرت درنظام بین الملل (دویا چند قطبی بودن نظام بین الملل ) می تواند انگیزه فوق را تشدید یا تضعیف کند. والتز در کتاب مشترک خود با ساگان با عنوان بحثی در باب گسترش سلاح های هسته ای برای تبیین رفتار هسته ای دولت ها، نظریه نو واقع گرایی را با نظریه بازدارندگی ترکیب می کندwaltz and sagan.1995:50)). تا زمان انتشار این کتاب، کنت والتز برجسته ترین نظریه پرداز واقع گرایی ساختاری، در مورد تأثیر قطب در نظام بین الملل بر اشاعه بحث نکرده بود. به این دلیل که روند اشاعه یا گسترش در دوران دوقطبی جنگ سرد اتفاق افتاده بود. تنها ادعای وی آن بود که نظام بین الملل هسته ای دوقطبی با ثبات تر از نظام بین الملل چند قطبی متعارف است. به نظر والتز، گذر از نظام دوقطبی می تواند سرعت اشاعه را افزایش دهد. چون فروپاشی شوروی برخی اختلاف ها را تضعیف و امکان ایجاد چتر هسته ای را کاهش داده و این امر انگیزه برخی دولت ها را برای هسته ای شدن افزایش می دهد. مثال مورد، شمال شرق آسیا در دوران جنگ سرد که از بین رفتن چتر هسته ای آمریکا در آن منطقه می توانست منجر به ظهور زنجیره ای از فعالیت های هسته ای جهت داشتن سلاح هسته ای شود(waltz and sagan.1995:55 ). وفعالیت های هسته ای کره شمالی تا حدی در این چهارچوب قابل درک است. واقع گرایان ساختاری، در مورد پیامدهای مثبت سلا ح های هسته ای بر ثبات بین المللی با واقع گرایان کلاسیک، اتفاق نظر دارند. و دست یابی دولت ها را به سلاح های هسته ای را عاملی در راستای افزایش ثبات در نظام بین المللی می داند. دلیل این امر کابرد سلا حهای هسته ای در ایجاد بازدارندگی است. چون در جنگ هسته ای چشم اندازی برای پیروزی کامل هیچ یک از طرفین وجود ندارد، لذا بمب اتمی بیشتر از آن که، بی ثبات کننده باشد با ثبات کننده است. و احتمال جنگ به خصوص جنگ هسته ای را کاهش می دهد. ازطرفی، فرض اصلی نظریه بازدارندگی، اصل عقلانیت در رفتار دولت هاست. یعنی رفتار دولت ها در نظام بین الملل عقلایی ومبتنی بر محاسبه سود وزیان فرض می شود. وچون زیان ناشی از به کارگیری سلاح های هسته ای بیش از سود آن هاست، لذا دولتها تمایلی برای استفاده عملی از این سلاح ها ندارند. هرچند واقع گرایی کلاسیک ریشه ناامنی را، دررفتار دولت ها، و واقع گرایی ساختاری در ساختار نظام بین الملل جستجو می کنند.اما با این حال در هر دو رویکرد، انگیزه بقاء و امنیت اصلی ترین انگیزه دولتها برای دست یابی به توانایی هسته ای تعریف می شود. یعنی دلیل اصلی هسته ای شدن کشورها همچنان خارجی است. نکته کلیدی دیگر در بحث واقع گرایی ساختاری این است که، صرف داشتن سلا حهای هسته ای یک کشور، آن را به یک قدرت بزرگ تبدیل نمی کند. و از این رو نباید بیش از حد نگران دست یابی برخی کشورها ی کوچک به سلاحهای هسته ای بود. و این به معنای نفی افزایش قابلیت بازدارندگی یک دولت در مقابل دولت های دیگر در صورت داشتن سلاح هسته ای نیست. نکته اصلی آن است که دست یابی دولت ضعیف(مثل پاکستان ) به قدرت هسته ای الزاماٌ و به صورت خودکار آن را وارد طیف قدرت های بزرگ نمی کند، زیرا برای تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ عناصرمتعددی از قدرت لازم است. که سلا ح هسته ای یکی از آن ها والبته یکی از مهمترین آن ها می باشد. اما با این حال، جان وینر[14]، یکی از نخستین استراتژیست های هسته ای معتقد است که، «فتح کشورهای کوچک دارای سلاح هسته ای بدون هزینه نیست. واگر دولتهای کوچک نظام بین الملل به اندازه کافی بمب تولید کنند. دیگر در سیاست قدرت (نظام بین الملل )پیاده نظام وصفر نخواهد بودViner,1946)). والتز در مقاله صلح، ثبات وسلا ح های هسته ای، در تلاش برای تبیین روی آوردن دولت ها به سلاح هسته ای به هفت مورد اشاره می کند. وی معتعقد است که به دلیل پیچیدگی موضوع اشاعه نمی توان این موضوع را صرفا با یک نظریه تبیین کرد .دلایل هفت گانه عبارتند از: 1-تقلید قدرتهای بزرگ از یکدیگر، وقتی یک قدرت بزرگ، سلاح هسته ای می سازد، قدرتهای بزرگ دیگر تلاش می کنند از این قافله عقب نمانند; 2-ترس از مورد حمله قرار گرفتن از سوی یک قدرت بزرگ و ناتوانی متحد هسته ای یک دولت در حمایت از وی مثل ترس قدرت های اروپایی از ناکافی بودن چتر هسته ای آمریکا بر فراز اروپا در دوران جنگ سرد در صورت حمله هسته ای شوروی; 3-یک دولت بدون متحد هسته ای در صورتی که دشمنان هسته ای داشته باشد، انگیزه زیادی برای کسب سلاح هسته ای دارد ; مثال بارز این مورد، هسته ای شدن پاکستان در پی هسته ای شدن هند می باشد; 4-زندگی یک دولت در یک محیط خصمانه با دشمنانی که سلاح هسته ای متعارف دارند.در این مورد می توان به هسته ای شدن اسرائیل وموقعیت آن در میان اعراب اشاره کرد; 5- برای تعدادی از دولت ها، سلاح هسته ای جایگزینی امن تر و ارزان تر از تسلیحات متعارف یا شرکت در مسابقه تسلیحاتی هزینه بر و ویران گر از نظر اقتصادی است. سلاح های هسته ای با هزینه کمتر استقلال وامنیت را به همراه می آورند; 6-ممکن است برخی از کشورها، سلا ح هسته ای را به دلایل تهاجمی طلب کنند که به خاطر ماهیت ویژه این سلا حها احتمال این امر اندک است; 7-یک دولت با ساختن سلاحهای هسته ای، به تقویت جایگاه خود در نظام بین الملل امیدوار می شود. به عبارت دیگر در این جا مسئله پرستیژ وغرور ملی مطرح می شود (والتز ،154:1386). نگاهی به دلایل هفت گانه والتز نشان می دهد، که تمرکز اصلی او همچنان بر عوامل خارجی بین المللی است. افزودن موضوع پرستیز نیز برگرفته از مباحث جدید در مورد اهمیت قدرت نرم و ازجمله پرستیژدر نظام بین الملل است. بنابراین واقع گرایی ساختاری، بر متغیر احساس نامنی در روی آوردن دولت ها به سلاح هسته ای تاکید می کند. از منظر واقع گرایان ساختاری سلاح هسته ای قدرت نسبی دولت ها را در نظام بین الملل به یک باره افزایش می دهد و تغییر معادلات قدرت به تغییر معادلات میان قدرت های بزرگ با یکدیگر وقدرت های کوچک تر می انجامد. در نتیجه تداوم چنین امری می تواند توزیع قدرت را در نظام بین الملل نیز متحول کند. به دلایل آثار وپیامدهای تخریب گسترده سلاح های هسته ای، بسیاری از استراتژیک ها بخصوص استراتژیک های واقع گرا، این سلاح ها را ابزاری موثر برای بازدارندگی ونه استفاده کردن می دانند. به تعبیر دیگر، تنها کاربرد سلاح های هسته ای در نظام بین الملل به کار نگرفتن ن ها در عمل آآآآآآآاننهسهعسعیععسخ0999887آن ها در عمل و استفاده از آن ها برای جلوگیری از حمله دشمن می باشد. برودی وهمفکرانش در کتاب سلاح های مطلق: قدرت اتمی و نظم جهانی که یک سال نیم پس از انفجار اولین بمب اتمی منتشر شد، این دیدگاه را بسط وگسترش دادند که، قدرت بی نظیر و فوق العاده سلاح های اتمی این امکان را به آن ها می دهد که ابزار مؤثرتری برای بازدارندگی باشند. به گفته آن ها در آن زمان نقش برابری در قدرت بازدارندگی (میان امریکا وشوروی)مهم تر از معاهدات کنترل تسلیحاتی در جلوگیری از وقوع جنگ بود(Booth and Brodie.1991:21).برودی معتقد است: چون درجنگ هسته ای چشم اندازی برای پیروزی کامل هیچ یک از طرفین وجود ندارد، لذا بمب اتمی بیشتر از آن که بی ثبات کننده است. و احتمال جنگ بخصوص جنگ هسته ای را کاهش می دهد( Booth and Brodie.1991:22). با این وجود که واقع گرایان دیدگاه مثبتی در مورد سلاح های هسته ای دارند. اما رویکرد قدرت های بزرگ خصوصاٌ امریکا مغایر با این بحث گسترش و اشاعه می باشد. واین مسئله در بحران عراق وهمچنین تحریم های سنگین امریکاومتحدانش در قالب شورای امنیت، علیه ایران نمود بیشتری دارد. بنابراین، ازمنظر واقع گرایان، برخورد قدرت های بزرگ با موضوع هسته ای ایران به دو بخش به شرح زیر تقسیم می شود: 1-چرا ایران به دنبال داشتن توانایی غنی سازی است؟ 2-.چرا ایران باید از غنی سازی دست بردارد؟ در پاسخ به موضوع اول، دیدگاه غالب بین مقامات وتا حدی کانون های تفکر امریکایی این است که، چون جمهوری اسلامی از نظر امنیتی در معرض تهدیدات مختلف منطقه ای وبین المللی قرار دارد، لذا برای کاستن از این تهدیدات وتضمین بقای خودبه سلاح هسته ای نیاز دارد. این عده به تهدیدات امریکا علیه ایران، شرایط بی ثباتی خاورمیانه، تهدیدات اسرائیل ووضعیت مبهم عراق اشاره می کنند. به عنوان نمونه کتابی که جودیت یافه[15] وچالز لوتس[16] در سال 2005 با عنوان ارزیابی مجدد از پیامدهای یک ایران هسته ای برای دانشگاه دفاع ملی امریکا نوشتند، حاوی چنین رویکردی است. این کتاب که محصول گفت گوی نویسندگان با حدود 100 نفراز کارشناسان مسائل ایران و خلع سلاح است، نتیجه می گیرد: جمهوری اسلامی ایران تصمیمی قطعی برای داشتن سلاح هسته ای اتخاذ کرده است. لذا بخش عمده ای از کتاب مزبور به ارائه رهنمودهایی برای مقابله با پیامدهای هسته ای شدن ایران اختصاص یافته است. نکته جالب توجه این است که، دلایل نویسندگان کتاب در اثبات این که چرا ایران باید به دنبال سلاح هسته ای باشد منطبق با گزار های واقع گرایی می باشد. به نظر آن ها مهم ترین دلایل تلاش ایران برای هسته ای شدن عبارتنداز: 1-رویکرد خصمانه امریکا نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران; 2-تهدید بقای جمهوری اسلامی ایران; 3-احساس انزوای بین المللی ایران; 4-موقعیت برترژئوپلیتیکی ایران درمنطقه; 5-تهدیدات عراق علیه ایران; 6-حمایت گسترده از هسته ای شدن درداخل کشورYaphe and Lutes,2005)). از ششعامل فوق پنج عامل خارجی است که، تفوق دیدگاه واقع گرایی را نشان می دهد. تا پیش از انتشار گزارش ارزیابی ملی اطلاعاتی امریکا در آذر 1386بسیاری از مقامات دولت بوش تصمیم ایران را برای دستیابی به سلاح هسته ای امری قطعی ومفروض گرفته بودند.این نتیجه گیری تا حدی زیادی ناشی از غلبه ذهنیت واقع گرایی در برخورد با موضوع هسته ای ایران از سوی امریکا وتعدادی از کشورهای اروپایی بود . چون هنگامی از این زاویه به موضوع نگریسته می شود،تلاش ایران برای دست یابی به سلاح هسته ای به راحتی پذیرفته می شود. چنین ذهنیتی از سوی سوکولوسکی[17] وکلاوسون[18] در کتاب آمادگی برای مواجهه با یک ایران هسته ای نیز دیده می شود.در این کتاب که در دوازه فصل تنظیم شده وکارشناسان برجسته خلع سلاح نظیر مایکل ایزنشتات،پرکوویچ، توماس دانلی، ریچاردراسل در تألیف آن مشارکت داشته اند، ادعا شده امریکا نمی تواند در دراز مدت مانع هسته ای شدن ایران شود. و لذا باید تلاش کرد با انجام اقداماتی از تبدیل شدن ایران هسته ای به تهدیدی برای منافع ملی آمریکا جلوگیری کند. از نظر آن ها حتی جلوگیری از دست یابی ایران به استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای نیز ضروری است، زیرا در غیر این صورت ایران می تواند هر زمان اراده کندبه سلاح هسته ای دست پیدا کند((Sokolsky and Glawsong,2005:3. دراین کتاب دو تهدید عمده ناشی از هسته ای شدن ایران عبارتنداز: 1-اشاعه هرچه بیشتر سلاح های هسته ای در منطقه; 2-تهدید منافع امریکا منطقه; آن ها پیامدهای منطقه ای شدن ایران را چنین برمی شمارند : 1-انفجار بمب هسته ای توسط اسرائیل و پایان سیاست ابهام هسته ای اسرائیل; 2-تلاش عربستان برای خرید سلاح هسته ای یا واردکردن آن از پاکستان و چین; 3-تلاش مصر برای ساخت نیروگاه هسته ای; 4-تلاش الجزایر برای پیشرفته تر کردن رآکتورهای تحقیقاتی خود; 5-تلاش عراق برای استفاده از دانشمندان هسته ای خود; 6-تلاش سوریه برای غنی سازی اورانیوم; 7-تلاش ترکیه برای بازنگری وضعیت غیر هسته ای خود((Sokolsky and Glawsong,2005:5-6) نتیجه چنین رویکردی این است که، قدرت های بزرگ غربی برای همراه کردن کشورهای همسایه با اهداف خود، تلاش می کنند این تفکر را رواج دهند که هدف ایران از هسته ای شدن تسلط بر کشورهای همسایه و دخالت در امور داخلی آن ها می باشد. اظهارات جورج بوش در سفر به خاورمیانه در زمستان 1386و تروریست نامیدن ایران گویای چنین رویکردی می باشد.لازم به یادآوری استکه، مقامات امریکا در اظهارات متعدد خود، ایران را متهم به تلاش برای دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه و بی ثبات کردن آن ها نمودند. فراتر از این ها، آن ها ایران را تهدیدی برای همه ملت ها درهمه جای دنیا می دانند. دومین نکته این که، در میان قدرت های بزرگ این است که، امریکا بیش از آن ها، نسبت به پیامدهای هسته ای ایران حساسیت دارد. هسته ای شدن ایران را به معنای پایان برتری هسته ای ونظامی اسرائیل در منطقه تلقی می کند. در حالی که چنین حساسیتی دربین سایر قدرت ها کمتر است. سومین نکته این است که، قدرت های غربی تلاش می کنند این تفکر را جابیندازند که ایران برای کسب پرستیژ(عامل هفتم هسته ای شدن از دیدگاه والتز)به دنبال هسته ای شدن است. واز نگاه دیگر در این چهارچوب، می توانیم دغدغه های امنیتی جمهوری اسلامی ایران درمحیطی بحران زا همچون خاورمیانه بفهمیم به این نحو، دولت جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که به سبب قرار گرفتن ایران در یک محیط منطقه ای بسیار ناامن (با توجه به وضعیت بی ثبات عراق وافغانستان، مناسبلت خصمانه با تنها ابرقدرت یعنی آمریکا وهمچنین متحد اصلی منطقه ای آن یعنی اسرائیل ودشمنی آن ها با اصل انقلاب و نظام اسلامی ) به ناچار دست یابی به سلاحی که بتواند قدرت بازدارندگی ایران را افزایش داده واز حمله دشمنان به کشور ، به ویژه آمریکا واسرائیل جلوگیری نماید ضروری است(جاج یوسفی،65:1386). به عبارت دیگر، تلاش ایران برای کسب سلاح هسته ای هرچند به طور عمده، به هدف استفاده صلح آمیز از آن است، اما می تواند در راستای بازدارندگی دشمنانش تلقی گردد. 3-1تحلیل همکاری های بین الملل از منظرواقع گرایی ساختاری اساساٌ یکی از انتقاد های که، به واقع گرایی کلاسیک می شد. عدم توجه به تغییر وتحولات شگرفی که در حوزه اقتصاد و همکاری های بین الملل رخ می داد، بود. و این یکی از عامل مهمی بود که باعث ظهوواقع گرایی ساختاری شد. واقع گرایی ساختاری سعی نموده است که این تحولات را در تبیین مسائل وسیاست های بین الملل لحاظ کنند. از این رو، واقع گرایی ساختاری، برخلاف واقع گرایان کلاسیک نه تنها تمایل چندانی به زور نشان نمی دهند، بلکه "همکاری"هم توجه دارند. به عبارت دیگر، این رویکرد نسبت به همکاری‌های بین واحدهای سیاسی، خوش‌بین‌تر از واقع گرایان هستند، به این معنا که، واقع گرایان ساختاری، علاوه بر توجه به تعارض‌ها و ستیزش‌ها، به همکاری‌های بین واحدهای سیاسی در نظام بین‌الملل نسبت به واقع گرایان کلاسیک عنایت بیشتری دارند. از نظر واقع گرایان ساختاری، همکاری گریز ناپذیر می باشد. چرا که، بازیگران از طریق همکاری از فرصت وسیعی برخوردار می گردندکه، با وجود محدودیت منابع یا دسترسی به منابع دیگر بازیگران، رسیدن به اهداف خود را تسهیل کنند. و همکاری های اقتصادی یکی از عواملی است که دسترسی به منافع ملی را تسهیل می کند. چون قدرت اقتصادی از این روی مطرح است که، بازیگران را قادر به استفاده از ابزار اقتصادی به عنوان اهرمی برای تنبیه وتشویق دیگر بازیگران است. در واقع قدرت اقتصادی هزینه های بین المللی دست یابی به منافع ملی را به شدت کاهش می دهد، چرا که این امکان را نصیب کشورها می سازد که، با برطرف کردن نیازمندی های دیگر بازیگران، همکاری ودر شکلی حداقل مخالفت آنان را با توجه به نیازهای خود شکل دهد (دهشیار،80:1386). Top of Form طبق نظریه واقع گرایی ساختاری، انگیزه اصلی همکاری بین دولت ها این نیست که، به افزایش کارایی متقابل برای رسیدن به رفاه بیشتری دست یابند. در واقع دولت ها می کوشند تا با در نظر گرفتن امتیاز هر چه بیشتر از سایر بازیگران، به جایگاه بالاتری در نردبان قدرت دست یابند . از این رو نوواقع گرایان معتقدندکه، آن چه همکاری را در درجه اول دشوار می سازد دقیقاٌ مسئله توزیع است . این نگرانی در باره منافع وعواید نسبی، معلول این است که عواید اقتصادی در نهایت می تواند به توا نا یی های نظامی تبدیل شود «دولت ها بر اثر علاقه ای که به بقاء واستقلال دارند به شدت در مورد کاهش توانایی های نسبی خود حساسیت دارند »(Grieco,1998:22-39). از این رو، واقع گرایان ساختاری ضمن صحه گذاشتن برعظمت وشگرفی تحولات تکنولوژی وهمکاری های اقتصادی سعی دارندکه، این دگرگونی ها را تغیرات درون سیستمی بدانند نه تغییر سیستمی. چون از آن جا، نظام خود یاری ضامن اعتبار نظریه نوواقع گرایی است و ماهیت بین الملل آنارشی می باشد، بنابراین تغییرات سیستمی رخ نمی دهد. (چگینی زاده ،131:1386).در چهارچوب واقع گرایی ساختاری، تلاش و هدف دولت ها در عرصه بین المللی تقویت توانمندی های اقتصادی و نظامی می باشد. چون این توانمندی هاست که موقعیت دولت ها را در نظام بین الملل تثبیت می کند وبازیگران تنها ودر صورتی می توانند برروی نتایج بین المللی تاثیر گذار باشند که دارای درجه ای از قدرت ونفوذ باشند. به بیان دیگر هدف بنیادین بازیگران در عرصه مناسبات بین المللی امنیت هستی شناسی یا بقاء[19]می باشد واین در سایه توانمندی های سیاسی واقتصادی می باشد. که در صورت بهره مند بودن از این توانمندی ها موتور تحول در عرصه مناسبات بین الملل باشند.از نقطه نظر واقع گرایی ساختاری، نقش آفرینی بازیگران بین المللی به مقدار زیادی تابع قابلیت ها وتوانایی های گوناگون از جمله حجم نیروی نظامی آن ها می باشد. به سخن دیگر نیروی نظامی، مهمترین ابزار برای دست یابی به اهداف مطلوب دولتها در صحنه بین الملل می باشد. و این حجم وتعداد نیروی نظامی خود معلول عوامل اقتصادی ومنفعت مالی است. چون علاوه براین، که استفاده از ظرفیت های اقتصادی نه تنها، باعث بالا رفتن ضریب امنیتی کشورها می شود، بلکه استفاده از ظرفیت های اقتصادی و نظامی این امکان را برای کشورها فراهم می کند که، از آن به عنوان اهرمی برای تنبیه وتشویق دیگران بازیگران استفاده نمایند. استفاده از این ظرفیت ها وتوانمندی بالای کشورها، این فرصت را نصیب دولت ها می کند که برای تحقق منافع ملی خود موانع ومشکلات را با حربه تنبیه وتشویق از پیش روی خود بردارند (دهشیار ،137:1386). بنابراین در متن این گفتمان این موضوع، چرا دولت ها با یکدیگر همکاری می کنند،اساساٌمسئله دشوار وپیچیده نیست. با این وجوددولت ها، ممکن است در نظام آنارشیک بین المللی از همگرایی وهمکاری اقتصادی سود ببرند، امادر نهایت عواید اقتصادی تحت شعاع منافع سیاسی قرار می گیرد (مشیر زاده،165:1384). دولت ها همواره از چگونگی توزیع عواید ناشی از همکاری نگرانند واز آن می ترسند که دیگران بیشتر از آن ها از همکاری سود ببرد. بنابراین آنچه اهمیت دارد دستاورد های نسبی[20] است نه دستاورد های مطلق[21] چون اگر به زیان آن ها باشد مانع از همکاری یا تداوم آن خواهد شد .پس آنارشی در میزان همکاری وحوزهای آن محدودیت ایجاد می کند. مسلماٌ با وجود این که، هدف همه بازیگران در نظام بین الملل ، امنیت هستی شناسی یا بقاءمی باشد. این هدف محقق نمی شود مگر این که دولت ها بهره مند از توانایی های گوناگون باشند. بنابراین نوواقع گرایان با مشاهده تغییرات حادث شده در نظام بین الملل مانند رشد روز افزون اهمیت تجارت واقتصاد در نظام بین الملل ومنافع اقتصادی وتکنولوژی سعی نمودند ضمن حفظ مفاهیم اصلی وبنیادین نوواقع گرایی ، با تغییرات حادث شده در نظام بین الملل نرمش وسازش بیشتری نشان دهند . به اعتقاد نو واقع گرایان، این که واقع گرایی به نهاد توجه ندارند یک باور غلط می باشد. زیرا مسأله اصلی برای نوواقع گراها مطرح است، تاثیر نهاد به شکل مستقل می باشد. بنابراین نو واقع گرایان نهاد برای پیشبرد اهداف و ایجاد همکاری وتعامل میان دولت ها قبول دارند ولی نقش مستقلی برای آن قائل نیستند. چون به باور این نظریه پردازان از آن جا که قدرت های بزرگ عامل وموتور تحولات در عرصه بین الملل محسوب می شوند، نقش آفرینی قدرت ها بدون داشتن ابزارها از جمله نهاد محقق نمی شود . به عنوان مثال گیلپین که، به عنوان نو واقع گرایان بررسی های اقتصادی را مد نظر قرار داده است با این وجود دولت ها را مهمترین وتعیین کننده ترین بازیگران در زمینه های همکاری وگسترش مبادلات تلقی می کند. او با توجه به این که به نقش ایده ها وعوامل فرهنگی وهمچنین اراده انسانی در متحول کردن عرصه جهانی واقف است. اما اذعان می کند که دولت ها اصلی ترین ومهم ترین بازیگر در صحنه جهانی می باشد. از نظر وی، علی رغم نقش تعیین کننده سیاست وتصمیمات سیاسی ای که در درون ساختار دولت ها، شکل می گیرد. مهم ترین عرصه بروز و ظهور این تصمیمات عرصه اقتصاد بین الملل است. به همین دلیل کانون توجه او چگونگی ادامه حیات نظام لیبرال اقتصاد بین الملل وتعاملات رایج در آن است. اما این نظام را حاصل دولت –ملت ها وقدرت های برتر می داند (سلیمی ،133:1386). واقع گرایان ساختاری براین اعتقاد هستندکه، درست است دولت ها تنها کنش گران نظام بین الملل نیستند. اما مهمترین محسوب می شوند. وتعامل میان منافع ملی آن هاست که نقش آفرینی سایر بازیگران را تعیین می کند و به مانند فراملی گرایان به شکل گرفتن روابط فراملی میان کنش گران جدید توجه دارند و از این منظر، نقش کنش گران غیر دولتی در این چهارچوب مهم می باشد.طبق این دیدگاه، بازیگران غیر دولتی نمی توانند تأثیر تعیین کننده و مستقیم بر نظام بین الملل داشته باشد. بلکه تأثیرگذاری آن ها غیر مستقیم می باشد. شواهدی دال براین که، این کنش گران بتوانند در جایگزینی دولت- ملت به عنوان کنش گراصلی در سیاست بین الملل بسیار موفق می باشد وجود ندارد. اما رژیم ها باعث ایجاد منافع گوناگون برای دولت ها می شوند و در این راستا، قدرت را یکی از ویژگی ها و مختصات عمده شکل گیری و بقای رژیم ها تلقی می کنند. بنابراین کارکرد مهم کنش گران غیر دولتی به عنوان یک اهرم در دست دولت ها برای گسترش در حوزه های اقتصاد می باشد. تحولات جدید در روابط بین الملل مبانی جهان شناختی واقع گرایی وروابط بین الملل را دگرگون کرده و نویسندگان نوواقع گرایی سعی می کنند ، ضمن حفظ مفروضه های نوواقع گرایی یعنی تاکید بر ساختار نظام بین الملل، تحولات عظیمی که واقع گرایی سنتی نسبت به آن بی توجه بود را مورد بررسی قرار دهند. و برای نهاد ها و بازیگران غیر دولتی و همچنین همکاری های اقتصادی نقش واهمیت قائل هستند. از آن جا نقش آفرینی بازیگران در صحنه بین الملل و تعامل با دیگر واحد های سیاسی تابع قدرت ونفوذ آن ها می باشد. یعنی این که هیچ بازیگری قادر به تأمین خواسته های خود در محیط بین الملل نیست، مگر این که از درجه قدرت ونفوذ برخوردار باشد. از این رو یکی از مؤلفه های تشکیل دهنده قدرت ونفوذ دولت ها ظرفیت اقتصادی می باشد. چون ظرفیت اقتصادی از این رو مطرح است که، تنها کشورهای از این امکان برخوردار هستندکه در صحنه جهانی در راه تحقق منافع ملی به موفقیت دست یابند. که قادر به استفاد از ابزار های اقتصادی به عنوان اهرمی برای تنبیه وتشویق دیگر بازیگران باشند. با این اوصاف این گونه می توان نتیجه گیری کرد که، تحقق منافع ملی ودستیابی به قدرت اقتصادی نیز دولت ها را برآن وامی دارد که با یک دیگر همکاری داشته باشند و سود سرشار این همکاری را در راستای افزایش قدرت ونفوذ خود به کار گیرند جمع بندی در چهارچوب نظریه واقع گرایی ساختاری، اگرانگیزه روس ها را دربحث همکاری درخصوص پرونده هسته ای را مورد تجزیه وتحلیل قرار دهیم، متوجه خواهیم شدکه، با فروپاشی شوروی وتغییر ساختار نظام بین الملل از دوقطبی به یک قطبی، آرایش قدرت های سیاسی در جهان تغییر یافت .و روسیه آن جایگاه خود که به عنوان یک کشور تاثیر گذار در مسائل بین الملل از دست داد. بنابراین احساس بیشتری به همکاری وتعامل با دیگر کشور ها مخصوصا کشورهای که با آمریکا خصومت داشتند (مثل کوبا، کره شمالی ،ایران، عراق دوره صدام) را در دستور کار خود قرار داد. از طرفی روس ها بعد از فروپاشی ابرقدرت شوروی به شدت دچار یک" تحقیر در سطح بین المللی "شدند. بنابراین با تعامل با دولت های مسئله دار تلاش برای احیاء جایگاه خود در دوره جدید یکی از مؤلفه های اصلی سیاست خارجی روسیه در هزاره سوم به شمار می رود. به عبارت دیگر بعد از 1990جایگاه خود را درهرم قدرت از دست داد و به تبع آن قادر نبود به ایفای نقش بازیگر درجه اول بپردازد. از این رونقش آفرینی روس ها در پرونده هسته ای هم منافع اقتصادی فوق العاده ای برای روس ها دارد وهم تلاشی است برای احیای نقش روسیه در مناسبات جهانی . روسیه در برخورد با پرونده هسته ای ایران، بیشتر از آموزهای واقع گرایی بهره می گیرد. به عبارت دیگر تاکید روسیه بر نقش نهاد ها وسازمان ها بیشتر از آن که همانند اتحادیه اروپا، ناشی از رویکرد سیاست خارجی این کشور با شد، ناشی از منافع آن ها می باشد. مقدمه در شرایط عدم همکاری شرکت های غربی ومخالفت امریکا واروپا با ادامه کار نیروگاه هسته ای بوشهر و در پرتو" دگرگونی در سیاست خارجی روسیه"، قرارداد اتمام پروژه نیروگاه هسته ای بوشهر میان دوکشور ایرن وروسیه به امضاءرسید.مبلغ این قرارداد، 700میلیون دلاری که در سال 1995/1374بود، که در نتیجه آن شرایط مناسبی را برای فعالیت های اقتصادی در روسیه به همراه آورد. این اقدام، در روسیه با مخالفت های جدی مواجه شد. مخالفین داخلی در روسیه، این همکاری را با منافع روسیه در مغایرت می دانستند. وکمک به ایران را در این زمینه تهدیدی برای روسیه از جانب امریکا قلمداد می کردند. ولی موافقان بر کنترل بودن برنامه هسته ای ایران از سوی آژانس بین المللی انر‍ژی هسته ای تاکید می کردند (کولایی،218:1386). بنابراین همکاری های روسیه در این زمینه نه تنها مزایای اقتصادی بلکه سیاسی –امنیتی نیز در بر داشته که اوراسیاگرایان برآن تمرکز داشته اند. بلکه برای روسیه این همکاری فرصتی بود تا از همکاری باآژانس در زمینه ارتقای کنترل ایمنی در این فعالیت ها بهره گیرد.از طرفی ، انفجار نیروگاه هسته ای چرنوبیل در 1375/1986وضربه شدید آن به فعالیت های هسته ای روسیه (شوروی )، عقب ماندگی های را در این زمینه آشکار ساخته بود. از این رو، همکاری با ایران می توانست این خلاءرا جبران کند.بنابراین، پس از فروپاشی، صنایع روسیه به دلیل شرایط بین المللی با رکود ویران کننده ای روبه روشدند. واغلب بازارهای بالقوه آن ها از حیطه نفوذ این کشور خارج گردیدند. از سوی دیگر، کشورهای که احتمالاٌهمچنان می توانستند بازاری برای صنایع روسیه باشند نیز به دلیل مشکلات اقتصادی یا زیر بنایی قادر به تأمین هزینه های سیاسی واقتصادی انعقاد قراردادهای سنگین هسته ای نبودند.به همین دلیل، انعقاد قراردادساخت نیروگاه هسته ای بوشهر برای روسیه از اهمیت مضاعفی برخوردار بود.از آن جا که یکی از متغیرهای این پژوهش منافع اقتصادی می باشد در این جا به بررسی مطلوبیت اقتصادی ایران برای روسیه می پردازیم Mark smith-[1] -Kenneth Katzman1 4-George Freid man [4] -Variable system [5] -outside-in [6] - third image [7]-Opportunity [8]-Prefernce [9] -Influence [10] -Robert Jervis [11]- Structure [12]- Socialization [13]- Competition [14] -John Viner [15]-Judith S,Yaphe [16] -Charles D,Lutes [17] -Henry,Sokolski [18] -Patrick,Glawsong 1- Securing their own survival [20] - Relative gain [21] - absolute gain دریافت فایل عوامل موثردرایجاددراتخاذسیاست روسیه درخصوص پرونده هسته ای ایران...

پرسشنامه هنجارهای اجتماعی نوجوانان

پرسشنامه هنجارهای اجتماعی نوجوانان این پرسشنامه دارای 30 سوال بوده و هدف سنجش میزان رعایت هنجارهای اجتماعی نوجوانان از ابعاد مختلف (خانواده، مدرسه، جامعه) است. تعداد سوالات: 30 تعداد صفحات: 3 شامل: پرسشنامه + نمره گذاری + مولفه + روایی و پایایی نوع فایل: WORD دریافت فایل پرسشنامه هنجارهای اجتماعی نوجوانان

پرسشنامه نگرش به یادگیری علوم اکپینر و همکاران (2009)

پرسشنامه نگرش به یادگیری علوم اکپینر و همکاران (2009) پرسشنامه استاندارد نگرش به یادگیری علوم اکپینر و همکاران شامل ۲۱ سوال است. تعداد سوالات: 21 تعداد صفحات: 2 شامل: پرسشنامه + نمره گذاری + مولفه + روایی و پایایی نوع فایل: WORD دریافت فایل پرسشنامه نگرش به یادگیری علوم اکپینر و همکاران (2009)