دانلود فایل
بزرگترین مرجع دانلود فایلدانلود فایل
بزرگترین مرجع دانلود فایلبازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلوی
 بازتاب اسطورۀ قهرمانی در داستان گرشاسب بر پایۀ اوستا و متون پهلویچکیده گرشاسب، قهرمان اسطوره ای، اژدها اوژن اوستایی،پسر سام و قهرمان رستاخیزی، در منابع فارسی زرتشتی، شاهکار های قهرمانی بسیاری با او در ارتباط است. شرح ماجراهای او در متون پهلوی و اوستا گردآوری شده است. این پژوهش اسطوره ی گرشاسب را طبق کهن نمونه ی قهرمانی ، بررسی می کند که پژوهشگران در زندگی اغلب قهرمانان اسطوره ای مشخص کرده اند. هدف اصلی این رساله ارائه تحلیلی نو از داده ها و داستان های گرشاسب برای تعریف قهرمان اسطوره ای بر پایه ی اوستا و متون پهلوی است. چهره ای که از او در اوستا می بینیم ، قابل مقایسه با نمونه هایی از ایزدان جنگاور و هند و اروپایی است. منابع دینی پهلوی به ویژه متون رستاخیزی و آخر زمانی جایگاه گرشاسب را در ساختار دینی مزدیسنا می نمایاند. او درجهان حماسی ایرانی آوازه ای ندارد و روایات پراکنده ی مربوط به او نیز در منابع گوناگون تفاوت ها و گاه تناقضات در خور درنگی دارند. این رساله می کوشد تا توجیهاتی را دست کم برای بخشی از این پراکندگی ها پیشنهاد کند. در نهایت خواهیم دید که بزهکاری های قهرمان به شوربختی و بدنامی گرشاسب در هر دو جهان منجر می شود. نتیجه ی کلی بررسی این بزه ها این است که جنگاوران در ارتکاب بزه ناگزیرند. کلید واژه ها: کهن نمونه، گرشاسب، قهرمان، اسطوره ی قهرمانی، بن مایه. فهرست مطالب پیشگفتار... ح فصل اول: کلیات پژوهش... 1 1-1: پیشینه ی تحقیق.. 2 1-2: سوال تحقیق... 7 1-3: فرضیه ی تحقیق. 7 1-4: روش تحقیق..... 7 1-5: تعریف اسطوره... 8 1-6: ویژگی اسطوره های ایرانی.... 23 فصل دوم................................... 31 اسطوره جهانیقهرمان.......................... 32 2-1 : پیشینه ی تاریخی......................... 33 2-2: قهرمان اسطوره ای(کهن نمونه).............. 39 2-3: کهن نمونه ی تولد......................... 40 2-4: کهن نمونه ی رهسپاری...................... 43 2-5: تعریف قهرمان............................. 46 2-6: اسطوره ی قهرمانی گرشاسب.................. 47 فصل سوم: گرشاسب دراوستا................... 50 3-1:ریشه شناختی............................... 53 3-2: متون و بن مایه های قهرمانی............... 56 3-2-1: بزه ها................................. 69 3-2-3: نتیجه گیری: طرد جنگجو.................. 72 3-3: همالان و گرشاسب........................... 75 3-3-1: ارزوشمنه(arvzO Samana)................... 76 3-3-2:ائو گفیه(aEuO gafiia)...................... 76 3-3-3::سناویذکه(snAwiDka)...................... 77 3-3-4:سِرَور(srawera) ............................ 82 3-3-4:خناثیتی(XnąθaItī)......................... 86 3-3-5: گرگ کپوت(kaput)......................... 91 3-3-7:گندروه(gandarvwa)........................ 94 3-3-8: مرغ کمک(kamak) ......................... 100 3-3-9:وایو(wAyu).............................................................. 102 3-4: نتیجه گیری............................ 103 فصل چهارم: گرشاسب در متون پهلوی........... 110 4-1: نقش رستاخیزی ........................... 115 4-2: اژی دهاک و آخر زمان...................... 126 4-3:پیوست: گرشاسب در منابع دوره ی اسلامی...... 139 نتیجه گیری................................ 153 کتابنامه.................................. 158 فصل اول کلیات پژوهش 1-1:پیشینه ی تحقیق اسطوره ی گرشاسب تاکنون از دیدگاه های مختلفی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. از منظر ساختار های سه گانه(طبق نظریات ژرژدومزیل)، گناه گرشاسب، اژدها کشی، دیو اوژنی و ... در ساختار اسطوره ی کلاسیک قهرمانی، به جرات می توان گفت اولین باری است که گرشاسب از این دیدگاه بررسی می شود. این بررسی مطابق نظریه های مهم اسطوره ی قهرمانی(HeroicMyth) به ویژه نظریات جوزف کمبل است. . «لرد راگلان» در کتاب جنجال برانگیزش به نام قهرمان در سال 1936، یک طرح کلی داستانی برای قصه ها و اسطوره های که با پهلوانان اساطیری و کهن سر و کار داشتند، ارایه کرد.پر واضح است که اسطوره های قهرمانی میان تمام ملت ها و فرهنگ های مختلف اشتراکات ویژه ای دارد .کاربرد نقد اسطوره ای برای متون وآثار کهن کمتر مورد پژوهش و ارزیابی قرار گرفته است؛ معمولا ابزار نقد اسطوره ای برای اسطوره های کلاسیک و مدرن غرب به کار رفته است. اسطوره ی گرشاسب را همراه با حاشیه های داستانی مربوط به آن، چند تن مورد بررسی قرار داده اند. به نقل از سرکاراتی گرشاسب یک شخصیت اسطوره ای هند و ایرانی است. این موضوع را فردریش فون اشپیگل(Spiegel) در کتاب خود به نام «دوران آریایی و اوضاع آن» متذکر شده است.(Spiegel, 1977: 274-75) از اوایل سدۀ بیستم میلادی به بعد، ایرانشناسانی چون مارکوارت (Markwart)، بنونیست (Benvenist)، کارنوی(Carnoy)نظریه یکسان بودن رستم و گرشاسب را مطرح کرده اند.مارکوارت دانشمند ایران شناس آلمانی در سال 1985، که از شناسایی کرساسپه)(kvrvsAspa یا گرشاسب عاجز می ماند، گرشاسب را لقبی برای رستم می داند، اما کریستین سن دانمارکی در کتاب کیانیان خود این ادعای او را با ارائه دلایل مستند و علمی رد می کند، ولی او نیز موفق نمی شود تا گرشاسب را در اساطیر هندی شناسایی کند. او با بازسازی معادل اوستایی نام رستم به صورت Raoda-staxma اظهار کرد که این واژه در اصل لقب ساده ی گرشاسب بوده است و نیز بر این باور است که گرشاسب و رستم نه تنها در اعمال پهلوانی خود یکسان اند بلکه از دیدگاه دینی نیز همانند یکدیگرند. این یکسان انگاری هارا پژوهشگران دیگری چون هرتسفلد، هوسینگ وموله نیز تایید کرده اند. هرتسفلد، با توسعه ی نظر مارکوارت به این نتیجه رسید که داستان های گرشاسب از دیر باز در زرنگ و رخج رایج بوده- یعنی داستان های مرسوم آن اقلیم بوده-که در سده ی اول .م تحت تاثیر شکوه گّندفر-فرمانروای مقتدر سیستان-تحول یافته با روایات تاریخی آن دوران در هم آمیخته و داستان های رستم را به وجود آورده است.نیز ویکاندر در کتاب وایوی خود و موله در مقاله ی «گرشاسب و سگساران»، رستم را در مقام جایگزین حماسی گرشاسب اسطوره ای فرض کرده اند. استاد سرکاراتی با ارائه دلایل متعدد، این نظرها را نادرست دانسته و اظهار نظر کرده است که مشترکات توصیفی مارکوارت و هرتسفلد کلی و موهوم اند ونتیجه گرفته است که رستم صورت حماسی و داستانی گرشاسب نمی تواند باشد. البته درِ گفتگو درباره ی نظریه ی مارکوارت تا پیدا شدن مدارک و شواهد تازه هم چنان باز می ماند. نمی توان به طور دقیق گفت که سامبدلحماسیگرشاسپاساطیریاستاما بجاستاگربسیاریازباورهای اسطورهایمربوطبهویراازآنگرشاسپبدانیمکهدرسنّتحماسیایرانبهسامانتقالیافتهاست.چنانکهمثلاًاژدهاکشیگرشاسپدراوستادرادبیّاتحماسیمابه نبردسامبااژدریدرکّشّفرود- چنانکهدرشاهنامهآمده- تغییرشکلدادهاست و یا پیکارگرشاسپبادیویموسومبهگندروَ در اوستا، درشاهنامهبهصورت نبردسامبادیویدردریایچیندرآمدهاست. اما دکتر سرکاراتی اشاره می کند که گرشاسب اوستا با سیستان ارتباطی ندارد. مشروح ترین نسخه مدرن اسطوره گرشاسب، یارشاطر (1983)می باشد. Eduljeeدر سال 1983 مجموعه ای جامع از متون همراه با ترجمه و توضیحات (جامع تر از وِست)، (1882) فراهم کرد. اشپیگل (1891: 194-95. )دارمسستر( 1877،. 213-18 ، 1892 ، 626-28. )کریستین سن (1932 ، صص. 99-106) ، بویس( 1975 ، صص. 100-104 )، و ویلیامز ، اد. ، (1990 (II )،( صص 161-68) به تحلیل موضوعات مرتبط به اسطوره ی گرشاسب پرداخته اند. در مشابهت های میان فریدون و اسطوره ی گرشاسب ، ویکاندر (1938) در تلاش برای پیوند گرشاسب با "گروه مردان جوان آریایی " است (ویکاندر،1941: 70-161) همچنین بویس در این زمینه نقدی دارد. (بویس، 1975: 10-102) استادفقید٬نیبرگ٬متنآوانویسیشدهروایات پهلوی را٬باترجمهفرانسویآنهاو توضیحات٬درسال 1933 در مقاله ای به نام « افسانه ی گرشاسب» در یادنامهپاوریمنتشرکردهاست. سرکاراتی نیز در مقاله ی با عنوان «بازشناسی بقایای افسانه ی گرشاسب درمنظومه های حماسی ایران» که در نامه ی فرهنگستان منتشر شده است، نقد اسطوره ای بسیارکاملی از آن به دست می دهد و آن را در زمره ی اسطوره های قهرمانی هند و ایرانی بررسی می کند. نکته ی بسیار مهمی که سرکاراتی به آن اشاره می کند این است که گرشاسب« چهرهایاستازچهرههایاساطیرهندوایرانیکهنامشوقدیمتریناخبارپراکندهدربارهکارکردهایش٬همدرنامهاوستاوهمدرمنظومههایحماسیهندباستانآمدهاست»( سرکاراتی، 1376: 5) |
بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری
 بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری
فهرست مطالب صفحه عنوان فصل اول- کلیات 1-5 پیشینه تحقیق 8 1-6 اهداف تحقیق. 8 1-7 فرضیه های تحقیق 8 1-8 جامعه آماری تحقیق 8 1-9 حدود قلمرو تحقیق 9 1-10 روش تحقیق 9 فصل دوم- مبانی نظری تحقیق 2-2 تأثیر قرآن بر فرهنگ بشری. 11 2-3 بهره های زبان و ادبیات فارسی از قرآن. 12 2- 4 زمینه ها و پیشینه ی اثرپذیری شاعران ونویسندگان از قرآن 12 2-5 شیوه ها و گونه های اثرپذیری از قرآن. 13 فصل سوم- مروری بر زندگی و آثار خواجه عبدالله انصاری 3-1 نگاهی اجمالی به اوضاع سیاسی و فرهنگی هرات.. 16 3-2 جایگاه خواجه عبدالله انصاری در ادب فارسی. 18 3-2-2 تبارنامه، نام و القاب خواجه عبدالله.. 19 3-2-3 دوران کودکی خواجه عبدالله21 3-2-4 دوران نوجوانی خواجه عبدالله22 3-2-5 دوره جوانی و به سوی کمال. 23 3-2-7 سال های موفّقیّت و پیشرفت.. 25 3-2-9 واپسین سال های زندگی خواجه26 3-3 آثار و تألیفات خواجه عبدالله.. 27 3-4 مشرب فکری خواجه عبدالله.. 29 3-5 مذهب دینی و تعصّب خواجه عبدالله.. 30 3-9 استادان خواجه عبدالله.. 34 3-11 تفسیر پژوهی خواجه عبدالله. 38 3-12 شعر و ادب خواجه عبدالله.. 40 فصل چهارم- بازتاب مفاهیم وآیات قرآن در مناجات نامه 4-1مقدمه43 4-2 بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در مناجات های خواجه عبدالله.. 44 فصل پنجم- نتیجه گیری و پیشنهادها 5-1 نتیجه گیری. 130 منابع و مآخذ132 چکیده انگلیسی. 135 چکیده قرآن کریم در طول تاریخ موثق ترین سخن اعتقادی برای مسلمانان بوده است. از این جهت مفسّرین و محدّثین در حفظ و تداوم میراث آن کوشیده اند. شعرا و نویسندگان نیز به دلیل استوار ساختن و فصاحت کلام خویش از آن بهره جسته اند . پژوهش حاضر تلاشی است که به بررسی سبکی مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری – پیر هرات – و استخراج آیاتی از قرآن می پردازد که خواجه عبدالله در مناجات هایش به طور مستقیم وغیر مستقیم به کار برده است تا روح عرفانی رازها و زیبایی های این اثر بیشتر هویدا شود . در آغاز ، در باب بستری که چنین آثاری در آن پدید آمده سخن می رود . زندگی، احوال و آثار خواجه عبدالله انصاری ، مشرب فکری اش و اوضاع سیاسی و اجتماعی هرات مورد بحث قرار می گیرد .و سخن تا بدانجا پیش می رود که مناجات نامه خواجه عبدالله مانند سایر آثارش مشحون از مضامین عرفانی و مفاهیم قرآنی است که با نظمی ملیح و نثری فصیح در هم آمیخته است و آهنگ خوش کلام و معانی بلند عرفانی را در قالب نثری مسجّع بیان داشته و حقّ قلم را در ارایه ی یک نیایش زیبا ادا نموده است ، این امر باعث پیدایی و نگارش آثاری چون گلستان سعدی و بهارستان جامی گردیده است . در پایان نامه ی حاضر با استناد به قرآن و روش کتابخانه ای انجام شده بیش از صد مناجات خواجه که متأثر ازآیات قرآنی بوده مورد بررسی قرار گرفته و یافته های آن به صورت توصیفی ارائه گردیده است . کلیدواژه ها : قرآن ،مفاهیم قرآنی،خواجه عبدالله انصاری، مناجات نامه فصل اولکلیات 1-1 مقدّمه قرن چهار و نیمه ی اول قرن پنجم از مهم ترین دوره ی ادوار تمدّن اسلامی قابل توجّه و مطالعه است . این عصر که باید آن را عصر طلایی تمدّن اسلامی ایران دانست دوره ی استحصال ایرانیان از کوشش های متمادی خود در دو قرن گذشته برای بازیافتن استقلال کامل و بهر ه برداری از کوشش های علمی و ادبی برای داشتن علما و ادبای درجه اول و دوره ی شگفتی نظم و نثر فارسی است. در اواخر این دوره ی درخشان علم و ادب و آزادی افکار بود که مقدمات غلبه ی حکومت های غیر ایرانی نژاد فراهم آمد و دوران جدیدی در کشور ما که به دوره ی غلبه ی سیاسی دینی معروف ست ، آغاز شد . در همین دوران دنباله تعلیمات تصوّف اسلامی که در آغاز امر نوعی از زهد و پشمینه پوشی و ترک دنیاوی بود و سپس به صورت مکتبی است نحوه ی تفکر در شناخت حقایق عالم وجود و شهود عینی هستی مطلق در آمد ، ادامه داشت و مردان بزرگی از میان صوفیان در خراسان و دیگر نواحی ایران برخواستند. خواجه عبدالله انصاری یکی از بزرگ مردانی بود که در این دوران توانست با بهره گیری از عرفان اسلامی که دقیقاً مبتنی بر آیات و روایات دینی بود در ادبیات و نثرهایش بهره بجوید و با خلق آثار پر مضامین عرفانی سهمی چشم گیر در زبان ادبیات فارسی داشته باشد . پژوهشی حاضر تلاشی است ناچیز برای استخراج آیاتی از قرآن مجید که پیر روشن ضمیر ما در کتاب مناجاتنامه خود به صورت غیر مستقیم به کار برده است تا روح عرفانی ، رازها و زیبایی های این اثر بیشتر هویدا گردد و در 5 فصل تدوین شده است . در فصل اول به کلیلت تحقیق اشاره شده و در آن با طرح سئوالاتی هدف اصلی تحقیق بیان و در بخش فرضیه های تحقیق به سئوالات پاسخ داده شده است . بخش دوم شامل مبانی نظری تحقیق است و در بخش سوم به دوران زندگی ، آثار و تالیفات مشرب فکری ، دینی ، استادان و سفرهای خواجه عبدالله انصاری پرداخته شده است . بخش چهارم که اصلی ترین قسمت پژوهش می باشد حاوی مطالبی در خصوص بازتاب مفاهیم آیات قرآنی در کتاب مناجات نامه است و بخش پنجم شامل نتیجه گیری پژوهش انجام شده می باشد . متن مورد استفاده در پژوهش بر اساس کتاب دو جلدی مجموعه رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری دکتر محمد سرور مولایی می باشد و شماره های ارجاع داده شده بر اساس همین نسخه ارائه گردیده است . شایان ذکر است معانی آیات بر اساس کتاب تفسیر عرفانی قرآن مجید خواجه عبدالله انصاری به کوشش حبیب الله آموزگار صورت پذیرفته است . این عارف وارسته و آزاده از چهره های درخشان سازنده هویّت و معنویت زبان دینی و پارسی به شمار است . از نمونه های اندیشه ساز که هماره ی تاریخ در کنار سازندگان هویّت فرهنگی که زبان پارسی را به اوج اعلای خود رسانده اند ، خواهد درخشید . او از سرمایه های تاریخ اندیشه ایرانی است . از بزرگترین دلسوزان و آموزگاران نیک نهاد ، پاکی درون و برون ، انسان دوستی و آزادگی و شرافت و کرامت انسانی است . هر بند از سخنان او – هر چند کوتاه و موجز و مختصر – دفتری از اندیشه و تفکّر به روی انسان می گشاید . از نمونه های خلّاقیّت های هنری ، ادبی ، دینی و آیینی در زبان پارسی و تاریخ تصوّف و عرفان ایرانی – اسلامی است . مقام او در عرفان و تصوّف ، مقامی والا و قابل اعتناست. او از تأثیرگذاران تجربه های عرفانی و سنّت های ادبی ، عرفانی ، هنری و فرهنگ پارسی – اسلامی است . او از میراث داران سده های عرفانی پیشین است که به صورت زهد ، عشق و ملامت تبلیغ می شده است . پرتو معنویّت او تا بدان حد است که برخی سخنان او ورد زبان ها و زینت بخش سخنان سخنوران و دعای مستمندان است . گفتار او آرام بخش روان و روشنی ضمیر و تسلّای خاطر علاقه مندان است . آموزه های عرفانی او همواره بر آزادگی ، انسان دوستی ، خوش بینی و پاکی روح و روان آدمی بوده است. پژوهش حاضر تلاشی است ناچیز، برای استخراج آیاتی از قرآن مجید که پیر روشن ضمیر در کتاب مناجات نامه خود به صورت مستقیم یا به صورت غیر مستقیم به کار برده است تا روح عرفانی ، رازها و زیبایی های این اثر بیشتر هویدا گردد و در 5 فصل تدوین شده است . در فصل نخست به کلیات تحقیق اشاره شده و در آن با طرح سوالاتی هدف اصلی تحقیق بیان و در بخش فرضیه های تحقیق به سوالات پاسخ داده شده است. فصل دوم که شامل مبانی نظری تحقیق است به تعاریف و توضیحاتی از لابلای آثار ادبی و عرفانی اشاره شده است. در فصل سوم به سیر زندگی و آشنایی با آثار و احوال و تحوّلات حاکم بر زمان و مکان و فضای زندگی نابغه ی زبان پارسی و عرفان ایرانی و اسلامی سفر ها، پیران خواجه، مشرب فکری، استادانی که در ترقّی روحی و اخلاقی و سیر و سلوک عرفانی بدو یاری رسانده اند، پرداخته شده است. آثار و تألیفات بسیاری که خود تألیف نموده ، یا شاگردانش از منبرهایی که رفته جمع آوری کرده و یادداشت برداشته اند. در فصل چهارم ، که اصلی ترین قسمت پژوهش به شمار می رود ، کوشش شده است تا به مطالبی در خصوص بازتاب مفاهیم آیات قرآنی و جلوه های عرفانی در جای جای کتاب مناجات نامه و تأثیرهای خواجه از اسماء وصفات الهی، مفاهیم و مضامین عرفانی و اخلاقی اشاراتی شود . در فصل پنجم که شامل نتیجه گیری پژوهش انجام شده می باشد، متن مورد استفاده در پژوهش ،بر اساس کتاب مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری ،تصحیح از شهاب الدّین خرّمشاهی وکتاب دو جلدی مجموعه ی رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری ، تحقیق ، تصحیح و تعلیقات دکتر محمّد سرور مولایی می باشد . شماره های ارجاع داده شده بر اساس همین نسخه هاارائه گردیده است . شایان ذکر است که معانی آیات بر اساس کتاب تفسیر عرفانی قرآن مجید خواجه عبدالله انصاری به کوشش حبیب الله آموزگار صورت پذیرفته است . 1- بیان مسأله اثر هر نویسنده باز تاب اندیشه های اوست که ریشه در فرهنگ و تمدن و مشرب فکری او دارد . گذشت روزگار و بالندگی زبان و ادبیات فارسی و پیوند آن با اسلام و کتاب آسمانی قرآن ، موجبات ظهور نویسندگانی فراهم گردید که درونمایه ی آثارشان معارف الهی و مفاهیم قرآنی بوده است : « حضور معانی و آیات قرآنی که به صورت پنهانی و آشکار در صنایع ادبی پس از اسلام می تواند مبیّن این امر باشد که الفت و قرابت قرآن و ادبیات سر منشاً مضامینی بوده است که جهت بخش بسیاری از سبک های دوره ای گردیده است » . ( حلبی : 1389 ، 13 – 12 ) زیرا استفاده از آیات مفاهیم قرآنی علاوه براینکه بر جزالت و فصاحت کلام می افزاید ، آرایش لفظی و معنوی را نیز به دنبال دارد . بنابراین شعرا و نویسندگان به شیوه های مختلفی از آیات و مفاهیم قرآنی تاثیر پذیرفته اند . خواجه عبدالله انصاری از اکابر دوران فقهای زمان و مفسران بزرگ قرآن در قرن پنجم هجری دارای آثار متعددی از جمله صد میدان، انوار التحقیق منازل السائرین و..... می باشد . کتاب بی مثال مناجات نامه ی اوعرصه ی جولان مفاهیم بلند قرآنی است که جمله ای از این کتاب دلنشین و کلام آتشین می تواند در اعماق وجود انسان نفوذ کند و او را از ورطه ی نابودی بیرون کشد . لذا با توجه به این که کتاب مناجات نامه مملو و مشهون از مفاهیم قرآنی است که به صورت آشکارا و پنهان در کلام خواجه به کار رفته است . مطالعه زیبا شناسی قرآن می تواند نشان دهنده زیبایی اثر مناجات نامه باشد . اینک به نمونه ای از تاثیرپذیری گزارشی و الهامی از قرآن در مناجات نامه این پیر روشن ضمیر می پردازیم: |
بهینه سازی روش ریز ازدیادی دوپایه بومی پاکوتاه کننده سیب (زینتی و مربایی)
 بهینه سازی روش ریز ازدیادی دوپایه بومی پاکوتاه کننده سیب (زینتی و مربایی)مرداد 93 فهرست مطالب عنوان مطالب صفحه چکیده1 فصل اول(کلیات)2 1-1 مقدمه3 1-1- تاریخچه.6 1-2- مشخصات گیاه شناسی سیب ..7 1-3- ارزش غذایی ....8 1-4- شرایط آب و هوایی ........................................................................................................................................................9 1-5- شرایط خاک ..................................................................................................................................................................10 1-6- تکثیر ..............................................................................................................................................................................10 1-6-1- ازدیاد جنسی .............................................................................................................................................................10 1-6-2- پایه های غیر بذری ...................................................................................................................................................10 1-7- روش های کوتاه کردن پایه ها ......................................................................................................................................11 1-7-1- پیوند واسطه .............................................................................................................................................................11 1-7-2- تعویض قسمتی از پوست ........................................................................................................................................11 1-8- تربیت درختان پا کوتاه ..................................................................................................................................................11 1-9- پایه های سیب ..............................................................................................................................................................12 1-10- واریته های مختلف سیب ...........................................................................................................................................14 1-10-1- واریته های سیب ایرانی .........................................................................................................................................14 1-10-2- واریته های سیب خارجی ......................................................................................................................................14 1-11- آفات و بیماری های سیب .........................................................................................................................................15 1-12- کشت بافت گیاهی .....................................................................................................................................................16 1-13- کاربرد کشت بافت گیاهی ..........................................................................................................................................17 1-14- بیان مسئله (منظور تحقیق) .........................................................................................................................................17 1-15- ضرورت انجام این تحقیق ..........................................................................................................................................18 1-16- اهداف عمده ی این تحقیق ........................................................................................................................................18 1-17- فرضیه های تحقیق .....................................................................................................................................................18 1-18- پرسش اصلی تحقیق ...................................................................................................................................................19 فصل دوم بررسی منابع ..........................................................................................................................................................20 2-1- ریز ازدیادی ...................................................................................................................................................................21 2-2- ریزازدیادی درختان میوه ................................................................................................................................................21 2-3- زمان تهیه ریز نمونه ها ............... ..................................................................................................................................22 2-4- ضدعفونی سطحی ریزنمونه ....... ..................................................................................................................................22 2-5- مواد ضد عفونی کننده سطحی .................................................... .................................................................................23 2-6- قهوه ای شدن بافت های گیاهی .................................................. .................................................................................26 2-7- استقرار ریزنمونه ها ............ ..........................................................................................................................................28 2-8- شاخه زایی ............... ....................................................................................................................................................29 2-9- ریشه زایی .....................................................................................................................................................................35 2-10- سازگاری .....................................................................................................................................................................37 فصل سوم مواد و روشها ............................. .........................................................................................................................39 3-1- محل انجام آزمایش .......................... ............................................................................................................................40 3-2- مواد گیاهی .............................. ....................................................................................................................................40 3-3- ضد عفونی ریز نمونه ها ............. .................................................................................................................................41 3-4- محیط های کشت ..................... ...................................................................................................................................42 3-5- تهیه محیط کشتQL ............... ...................................................................................................................................43 3-6- مرحله استقرار ..................... .........................................................................................................................................46 3-6-1- کاربرد 4 محیط کشت پایه به صورت کامل و 2/1 برای بدست آوردن بهترین محیط کشت پایه در مرحله استقرار......................................................................................................................................................................................46 3-6-2- کاربرد غلظت های مختلف بنزیل آمینو پورین در ترکیب با ایندول بوتیریک اسید در مرحله استقرار.. ...................46 3-7- مرحله پرآوری ................ .............................................................................................................................................47 3-7-1- اثر 3 نوع محیط پایه مختلف QL, MS, WPM بر شاخه زایی دو رقم سیب زینتی و مربایی ...........................47 3-7-2- کاربرد غلظت های مختلف بنزیل آمینو پورین در ترکیب با ایندول بوتیریک اسید در مرحله شاخه زایی ..............47 3-7-3- کاربرد غلظت های مختلف زآتین در مرحله شاخه زایی دو رقم سیب بومی مربایی و زینتی .................................47 3-7-4- کاربرد غلظت های مختلف جیبرلیک اسید در مرحله شاخه زایی.............................................................................48 3-7-5- کاربرد 2 هیدرات کربن مختلفدر مرحله شاخه زایی.............................................................................................48 3-8- مرحله ریشه زایی ............. ............................................................................................................................................49 3-8-1- کاربرد تنظیم کننده های رشد ایندول بوتیریک اسید و نفتالین استیک اسید بر ریشه زایی نوشاخه ها .....................49 3-8-2- مقایسه توان ریشه زایی ریزنمونه های با واکشت های مختلف بعد از مرحله اسقرار ..............................................49 3-9- انتقال و سازگاری ................. ........................................................................................................................................50 3-10- تجزیه آماری ..................... .........................................................................................................................................50 فصل چهارم نتایج ......................... ............................................................................ ............................................ .. .........51 4-1- مرحله استقرار ....................... .......................................................................................................................................52 4-1-1- بررسی اثر کاربرد 4 محیط کشت پایه به صورت کامل و 2/1 در مرحله استقرار .....................................................52 4-1-2- اثر کاربرد غلظت های مختلف بنزیل آمینو پورین در ترکیب با ایندول بوتیریک اسید در مرحله استقرار.................57 4-2- مرحله پرآوری ........... ..................................................................................................................................................63 4-2-1- اثر سه نوع محیط پایه (QL, MS, WPM) بر شاخهزایی دو رقم سیب زینتی و مربایی ......................................63 4-2-2- بررسی اثر تیمارهای هورمونی بنزیل آمینو پورین در ترکیب با ایندول بوتیریک اسید در مرحله شاخهزایی............68. 4-2-3- اثر کاربرد غلظت های مختلف زآتین در مرحله شاخه زایی .......... .........................................................................77 4-2-4- اثر کاربرد غلظت های مختلف جیبرلیک اسید در مرحله شاخه زایی .......................................................................79 4-2-5- اثر کاربرد دو منبع مختلف قنددر محیط کشت در مرحله شاخهزایی........................................................................81 4-3- مرحله ریشهزایی ......................... .................................................................................................................................83 4-3-1- بررسی اثرغلظتهای مختلف IBA در ترکیب با NAA بر روی ریشهزایی ..........................................................83 4-3-2- مقایسه ریشهزایی ریزقلمههای حاصل از چند بار واکشت (ریزنمونه یکساله) و یک بار واکشت (ریزنمونه جدید)90 4-4- انتقال و سازگاری...........................................................................................................................................................93 فصل پنجم بحث .......... .........................................................................................................................................................96 5-1- مرحله استقرار ........ ......................................................................................................................................................97 5-2- مرحله پرآوری .......... .................................................................................................................................................100 5-3- مرحله ریشهزایی .......... ..............................................................................................................................................104 5-4- انتقال و سازگاری.........................................................................................................................................................106 نتیجه گیری ................. .........................................................................................................................................................108 پیشنهادات ................ ...........................................................................................................................................................108 منابع ................................ .....................................................................................................................................................109 فهرست جداول شماره صفحه جدول 3-1 ترکیبات و عناصر محیط کشت MS, WPM, QL, DKW ...........................................................................43 جدول 4-1- تجزیه واریانس اثرات 4 نوع محیط کشت پایه به صورت کامل و 2/1 در مرحله استقرار دو رقم سیب بومی مربایی و زینتی .... ...................................................................................................................................................................52 جدول 4-2- تجزیه واریانس اثرات زمان، رقم، نوع محیط کشت و اثرات متقابل آنها بر صفات تیپ رشدی، تعداد شاخه، طول شاخه، تعداد برگ و شاخص کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه،4 و 8 هفته بعد از کشت ....................................................59 جدول 4-3- تجزیه واریانس اثرات زمان، رقم، نوع محیط کشت و اثرات متقابل آنها بر صفات تیپ رشدی، تعداد شاخه، طول شاخه، تعداد برگ و شاخص کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه، 4 و 8 هفته بعد از کشت ..................................................64 جدول 4-4 – تجزیه واریانس اثرات زمان، رقم، تیمارهای هورمونهایIBA و BAP و اثر متقابل آنها بر صفات مختلف..... ............. ...................................................................................................................................................................................69 جدول 4-5- تجزیه واریانس کاربرد غلظت های مختلف زآتین در مرحله شاخه زایی دو رقم سیب بومی مربایی و زینتی..77 جدول 4-6- تجزیه واریانس اثر غلظت های مختلف جیبرلیک اسید در مرحله شاخهزایی دو رقم سیب بومی مربایی و زینتی.. ........ ........................................................................................................................................................................................79 جدول4-7- تجزیه واریانس اثر دو قند مختلفدر مرحله شاخهزایی دو رقم سیب بومی مربایی و زینتی ............................81 جدول 4-8- بررسی اثرغلظتهای مختلف IBA در ترکیب با NAA بر روی ریشهزایی دو رقم سیب ..............................83 جدول 4-9- تجزیه واریانس مقایسه ریشهزایی رقم سیب مربایی با استفاده از ریزنمونههای چند بار واکشت شده (ریزنمونه یکساله) و ریزنمونههای بعد از مرحله اسقرار (ریزنمونه جدید)در رقم مربایی ..... ................................................................90 فهرست شکل ها شماره صفحه شکل 3-1- درختان مادری پایه های سیب مربایی (چپ) و زینتی (راست) در ایستگاه تحقیقات باغبانی کمالشهر (اردیبهشت 92)............. ............................................................................................................................................................................40 شکل 3-2- نحوه جداکردن برگ ها وآماده کردن ریزنمونه ها در آزمایشگاه .. .....................................................................41 شکل 3-3- مراحل ضد عفونی ....... .....................................................................................................................................42 شکل 4-1-نمایی از نوع آلودگی ریزنمونه ها در مرحله استقرار الف- آلودگی قارچی و ب- باکتریایی رقم زینتی به ترتیب 1 و 2 هفته پس از کشت .......................................................................................................................................................... 53 شکل 4-2- مقایسه اثر محیط کشت پایه بر رشد و نمو ریزنمونه های سیب رقم مربایی در مرحله استقرار الف) محیط کشت پایه QL ب) محیط کشت پایه MS .......................................................................................................................................55 شکل4-3- مقایسه اثر IBA و BAPبر رشد و نمو ریزنمونه ها در مرحله استقرار الف) محیط کشت حاوی 5/0 میلیگرم در لیتر BAP به علاوه 1/0 میلیگرم در لیتر IBA . ب) محیط کشت حاوی 2 میلیگرم در لیتر BAP به علاوه 01/0 میلیگرم در لیتر IBA .......................... .........................................................................................................................................60 شکل 4-4- مقایسه دو غلظت 1 (ب) و 2 (الف) میلی گرم در لیتر BAP به همراه 1/0 میلیگرم در لیتر IBA بر رشد و پرآوری رقم سیب مربایی در مرحله پرآوری ........................................................................................................................72 شکل 4-5- رشد و نمو ریزنمونه ها در مرحله شاخه زایی سیب رقم زینتی (الف) و سیب رقم مربایی (ب) .....................73 شکل4-6- نمایی از شاخه زایی رقم سیب مربایی در محیط کشت حاوی 1 میلیگرم در لیترBAP به همراه 01/0 میلیگرم در لیتر IBA پس از گذشت 8 هفته.........................................................................................................................................74 شکل 4-7- نمایی از شاخه زایی رقم سیب مربایی در محیط کشت حاوی 2 میلیگرم در لیترBAP به همراه 1/0 میلیگرم در لیتر IBA...........................................................................................................................................................................75 شکل 4-8- نمایی از شاخه زایی رقم زینتی(الف) و رقم مربایی (ب) در محیط کشت حاوی 5/0 میلیگرم در لیترBAP به همراه 1/0 میلیگرم در لیتر IBA پس از گذشت 4 هفته.. ......................................................................................................76 شکل 4-9- اثر زآتین در رقم زینتی بر رشد و نمو ریزنمونه ها در محیط کشت حاوی 2 میلی گرم در لیتر زآتین الف)و محیط کشت فاقد زآتین ب) ....................................................................................................................................................78 شکل 4-10- مقایسه رقم بر الف) تعدادبرگ در سیب رقم مربایی ب)و تعدادبرگ در سیب رقم زینتی..............................80 شکل4-11-اثر دو کربوهیدرات ساکارز (الف) و سوربیتول (ب)در رقم زینتی بر رشد و نمو ریزنمونه ها82 شکل 4-12- مقایسه ریشه زایی رقم مربایی در دو تیمار هورمونی: الف) محیط کشت حاوی 4 میلی گرم در لیتر IBA و 25/0 میلی گرم در لیتر NAA و ب) محیط کشت حاوی 1 میلی گرم در لیتر IBA و 25/0 میلی گرم در لیتر NAA .................................................................................................................................................................................................89 شکل 4-13- مقایسه ریشهزایی ریزنمونههای چند بار واکشت شده (الف) و ریزنمونههای بعد از مرحله اسقرار (ب) در رقم مربایی در محیط حاوی 4 میلی گرم در لیتر IBA و 25/0 میلی گرم در لیتر NAA .................................................................92 4-14- مراحل انتقال و سازگاری الف) خارج کردن گیاهچه از محیط کشت، ب) شستشو، ج) انتقال به خاک، د) گذاشتن پوشش شفاف، ه و و) انتقال به فیتوتورون ...............................................................................................................................93 شکل 4-15- مراحل انتقال و سازگاری الف) ایجاده روزنه در بالای پوشش برای تهویه هوا، ب) برداشتن پوشش، ج) انتقال به گلدان بزرکتر .......................................................................................................................................................................94 شکل 4-16- نمایی از رشد گیاهچه سیب مربایی(الف) و گیاهچه سیب زینتی (ب) پس از انتقال به گلدان بزرگ تر..............................................................................................................................................................................................94 شکل 4-17- نمای از پوسدگی (الف) و آلودگی کنه(ب) در گیاهچه ها در مرحله سازگاری ..............................................95 شکل 4-18- مقایسه رشد گیاهچه ها در قفسه با نورحدود 6000 لوکس (الف)، قفسه با نور حدود 2000 لوکس (ب) و گیاهچه های مربوطه از نمای نزدیکتر ج)................................................................................................................................95 فهرست نمودارها شماره صفحه نمودار 4-1- مقایسه میانگین اثر رقم برای صفات الف) درصد آلودگی ریزنمونه ب) درصد زنده مانی ریزنمونهج) کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه .................... ........................................................................................................................................54 نمودار 4-2- مقایسه میانگین اثر محیط کشت های مختلف برای صفات درصد آلودگی ریزنمونه (الف)، درصد زنده مانی ریزنمونه (ب)، کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه (ج)، ارتفاع ریزنمونه (د) و تعداد برگ (ه) ......................................................54 نمودار 4-3- مقایسه میانگین اثر متقابل محیط کشتهای مختلف و نوع رقم برای صفات الف) درصد آلودگی ریزنمونه ب) درصد زندهمانی ریزنمونه ........ ...............................................................................................................................................56 نمودار 4-4- مقایسه میانگین اثر متقابل رقم و BAP برای صفت الف) درصد زنده مانی ریزنمونه ب) درصد ابتلا به آلودگی ریزنمونه ...................................................................................................................................................................................58 نمودار 4-5- مقایسه میانگین اثر متقابل IBA و BAP بر درصد زنده مانی ریزنمونه (الف) و درصد آلودگی ریزنمونه (ب............................................................................................................................................................................................59 نمودار 4-6- مقایسه میانگین اثر رقم بر الف) درصد زنده مانی ریزنمونه ب) درصد آلودگی ریزنمونه ج) تعداد جوانه در هر ریزنمونه....................................................................................................................................................................................61 نمودار 4-7- مقایسه میانگین اثر متقابل رقم، IBA و BAP بر الف) درصد زنده مانی ریزنمونه ب) درصد آلودگی ریزنمونه .................................................................................................................................................................................................64 نمودار 4-8- مقایسه میانگین اثر نوع رقم و مدت زمان قرارگیری ریزنمونهها در محیط کشت بر روی صفات رشد ریزنمونه الف) تعداد برگ ب) کیفیت ظاهری رشد ..............................................................................................................................64 نمودار 4-9- مقایسه میانگین اثر متقابل محیط کشتهای مختلف و مدت زمان قرارگیری ریزنمونهها در محیط کشت بر روی صفات رشد ریزنمونه الف) تیپ رشدی ریزنمونه ب) طول شاخه ج) تعداد برگ د) تعداد برگ د) کیفیت ظاهری رشد ..................... ...........................................................................................................................................................................65 نمودار 4-10- مقایسه میانگین اثر متقابل محیط کشتهای مختلف و نوع رقم بر روی صفات رشد ریزنمونه الف) تیپ رشدی ریزنمونه ب) طول شاخه ج) کیفیت ظاهری رشد .......................................................................................................66 نمودار 4-11- مقایسه میانگین اثر سه گانه مدت زمان کشت ریزنمونه، نوع رقم و نوع محیط کشت بر روی کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه ..........................................................................................................................................................................67 نمودار 4-12- مقایسه میانگین اثر ساده مدت زمان کشت ریزنمونه بر روی صفات رشد ریزنمونه الف) تیپ رشدی ریزنمونه ب) طول شاخه ج) تعداد برگ د) کیفیت ظاهری رشد ..........................................................................................................70 نمودار 4-13- مقایسه میانگین اثر نوع رقم بر روی صفات رشد ریزنمونه الف) میانگین تعداد شاخه تولید شده در هر ریزنمونه ب) میانگین تعداد برگ در هر ریزنمونه ج) کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه ..............................................................71 نمودار 4-14- مقایسه میانگین اثر ساده تیمار هورمونی مختلف بر روی تعداد شاخه تولید شده در هر ریزنمونه ..................72 نمودار 4-15- مقایسه میانگین اثر متقابل نوع رقم و مدت زمان کشت ریزنمونه بر روی تعداد شاخه تولید شده در هر ریزنمونه ...... ..........................................................................................................................................................................73 نمودار-4-16- مقایسه میانگین اثر متقابل تیمارهای هورمونی و زمان بر شاخص کیفیت ظاهری رشد در هر ریزنمونه.........74 نمودار 4-17- مقایسه میانگین اثر متقابل تیمارهای هورمونی و رقم بر تعداد شاخه تولید شده در هر ریزنمونه....................75 نمودار 4-18- مقایسه میانگین اثر متقابل تیمارهای مختلف هورمونی، نوع رقم و مدت زمان کشت ریزنمونه بر تعداد شاخه در هر ریزنمونه .......................................................................................................................................................................76 نمودار 4-19- مقایسه میانگین اثر متقابل نوع رقم و غلظت زآتین: الف) تعداد برگ در هر ریزنمونه، ب) کیفیت ظاهری رشد.................................................................................................................................................................................................78 نمودار 4-20- مقایسه میانگین اثر نوع رقم و هورمون GA3 الف) بیشترین تعداد برگ ب) بهترین کیفیت ظاهری رشد برای رقم مربایی ..............................................................................................................................................................................80 نمودار 4-21- مقایسه میانگین اثر نوع رقم و کربوهیدرات الف) بیشترین تعداد برگ ب) بهترین کیفیت ظاهری رشد برای رقم مربایی ................. ............................................................................................................................................................82 نمودار 4- 22- میانگین اثر رقم بر روی طول ریشههای تشکیل شده .....................................................................................84 نمودار 4- 23- مقایسه میانگین اثر IBA بر روی الف) درصد ریشهزایی ب) کیفیت ظاهری رشد .....................................85 نمودار 4- 24- مقایسه میانگین اثر NAA بر روی درصد ریشهزایی ریزنمونه ...................................................................86 نمودار 4- 25- مقایسه میانگین اثر متقابل IBA و NAA بر روی الف) درصد ریشهزایی و ب) کیفیت ظاهری رشد .......87 نمودار 4- 26- مقایسه میانگین اثر متقابل رقم، IBA وNAA بر روی الف) درصد ریشهزایی و ب) کیفیت ظاهری رشد .................................................................................................................................................................................................88 نمودار 4-27- مقایسه میانگین ریشهزایی رقم سیب مربایی با استفاده از ریزنمونههای چند بار واکشت شده (ریزنمونه یکساله) و ریزنمونههای بعد از مرحله اسقرار (ریزنمونه جدید). الف) تعداد ریشه تشکیل شده ب) ادرصد ریشهزایی ج) کیفیت ظاهری رشد ............... .................................................................................................................................................91 چکیده این مطالعه به منظور بهینه سازی روش ریزازدیادی دوپایه بومی پاکوتاه کننده سیب (زینتی و مربایی) و بهبود مرحله استقرار و شاخه زایی آنها انجام شد. ابتدا از سر شاخه های سالم و فعال درختان مادری این پایه ها در طول فصل رشد نمونه گرفته شد. پس از تهیه ریزنمونهها (جوانه های جانبی و انتهای از سرشاخه های سالم، جوان و بالغ) و ضدعفونی سطحی آنها با استفاده ازهیپوکلرید سدیم و توین20، نانوسیلور، روی محیط‌های DKW، QL،WPMو MSحاوی مقادیر مختلف سیتوکنین ها و اکسین ها، در شرایط درون شیشه‌ای مستقر شدند. پس از طی مرحله استقرار و انتخاب بهترین محیط کشت پایه، ریز‌شاخه‌ها برای بهینه‌سازی مراحل پرآوری شاخه و سپس ریشهزایی مورد استفاده قرار گرفتند. در این تحقیق تأثیر تیمارهای مختلف بر استقرار، پرآوری و ریشه زایی شاخساره ها،تاثیر چهار محیط کشت پایه برای بدست آوردن بهترینمحیط کشت پایه در مرحله استقرار دو رقم مربایی و زینتی مورد بررسی قرار گرفت. در آزمایش دیگر اثر سه محیط پایه QL, MS, WPM برای بدست آوردن بهترینمحیط کشت پایه در مرحله شاخه زایی و همچنین کاربرد غلظتهای مختلفBAPدر ترکیب باIBA در مرحله شاخهزایی بررسی شد. همچنین دو نوع منبع قندی ساکارز و سوربیتول، اثرغلظتهای مختلف IBA در ترکیب با NAA بر ریشهزایی ریزنمونههای چند بار واکشت شده (ریزنمونه یکساله) و ریزنمونههای بعد از مرحله اسقرار (ریزنمونه جدید) در رقم مربایی مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که در مرحله استقرار بهترین پارامترهای رشدی در محیط کشت پایه QL بدست آمد. در مرحله پرآوری بهترین تیپ رشدی و بیشترین طول شاخه برای ریزنمونههای کشت شده در محیط کشت پایه WPM بدست آمد. بیشترین تعداد شاخه در دو محیط کشت حاوی 5/0 میلیگرم در لیترBAP به همراه 1/0 یا 01/0 میلیگرم در لیتر IBA برای رقم زینتی حاصل شد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که بیشترین تعداد برگ و بهترین کیفیت ظاهری رشددر محیط کشت حاوی 30 گرم در لیتر ساکارز در مقایسه با سوربیتول برای رقم مربایی بدست آمد. کاربرد 4 میلیگرم در لیتر IBA به همراه 25/0 میلیگرم در لیتر NAA بیشترین درصد ریشهزایی و طول ریشه را برای رقم سیب مربایی به دنبال داشت. بیشترین درصد تشکیل ریشه، بیشترین تعداد ریشه تولید شده در هر ریزنمونه و همچنین بهترین شاخص کیفیت ظاهری رشد ریزنمونه برای ریزنمونههای چند بار واکشت شده (یکساله) مشاهده گردید. واژه های کلیدی: سیب (Malus × domestica. Borkh) ریزازدیادی، استقرار، پرآوری شاخه، ریشه زایی فصل اول کلیات مقدمه بشر از هزاران سال قبل در تلاش برای بدست آوردن غذا و سرپناه بوده و در این مدت برای برای انتخاب بهترین گیاهان مطابق با خواسته های خود تلاش زیادی نمودند است که میوه، سبزی و صیفی نیز بخشی از نیازهای غذای را تشکیل داده است(ایزدپناه، 1380). پیش بینی می شود در سال 2015 میلادی جمعیت دنیا به 8 میلیارد نفر و در پایان نیمه اول قرن حاضر به 10 میلیارد نفر افزون گردد. در صورت تحقق این پیش بینی باید تولید مواد غذایی در سال 2015 میلادی به دو برابر میزان کنونی افزایش یابد (میرمحمدی میبدی، 1382). تلاش متخصصین کشاورزی در دهه های اخیر، باعث افزایش توانایی بشر در تولید مواد غذایی شده است، به طوری که در دو دهه اخیر آمار و ارقام گویای افزایش تولد مواد غذایی بوده است (میرمحمدی میبدی، 1382). تکنیک های سنتی به نژادی گیاهان، پیشرفت های قابل توجهی را در اصلاح ارقام با پتانسیل بالای تولید به وجود آورده اند ولی این تکنیک ها قادر نیستند میزان تولید میوه ها و سبزی ها را نسبت به افزایش تقاضا برای این محصولات در کشورهای در حال توسعه بالا ببرند. لذا نیاز ضروری به استفاده از بیوتکنولوژی برای سرعت دادن به توسعه برنامه های اجرایی احساس می شود (ایزدپناه، 1380). بیوتکنولوژی یک جنبه جدیدی از بیولوژی و علوم کشاورزی است که ابزار و راهکار های جدیدی را برای حل مشکلات تولید غذا در دنیا مهیا می سازد. تکنولوژی های جدید حاصله در راستای افزایش کارایی نهاده های تولیدی (نظیر آب، خاک، نیروی انسانی، انرژی، بذر و نهال) بود و باید در راستای بکارگیری حداقل نهاده ها با بالاترین کارایی تولید استفاده شود( ایزدپناه، 1380). در سالهای اخیر کشت های متراکم درختان میوه در دنیا توسعه یافته که به جای کاشت چند صد اصل درخت در هکتار، هزران اصله نهال در هکتار را می توان کشت کرد. علاوه بر آن اخیرا باغبانی منازل[1] نیز مورد توجه قرار گرفته و در کشورهای پیشرفته، توسعه یافته است. برای دستیابی به این هدف، استفاده از پایه های کوتاه کننده در درختان میوه در سالیان گذشته مورد توجه قرار گرفته است. امکان احداث باغات یکدست با استفاده از نهال های بذری امکان پذیر نبوده لذا پایه های تولیدی باید به روش های رویشی تکثیر شوند و مورد استفاده قرار گیرند. در واقع مدیریت صحیح باغ باعث افزایش عملکرد در واحد سطح، داشت و برداشت مکانیزه باغ ها می شود. در نهایت استفاده از پایه های مقاوم در باغ به تناسب شرایط اقلیمی و محیطی مستلزم تکثیر پایه های مقاوم، پاکوتاه و رویشی خواهد بود (ایزد پناه، 1380). به منظور تولید انبوه نهال های مورد نیاز، به کارگیری روش های آزمایشگاهی (کشت بافت) در دنیا رواج یافته است و سالیانه در کشورهای توسعه یافته و بعضی از کشورهای در حال توسعه مانند ترکیه، مصر، هند و غیره چندین میلیون نهال و نشاء تولید می شود .در این رابطه تکثیر پایه های کوتاه کننده سیب به روش کشت بافت، برای تولید نهال های یکسان، ارزان و پاکوتاه ضرورت دارد و در صورت کار بر روی پایه های مورد استفاده در باغبانی منازل، از طریق استفاده از تکنیک های کشت بافت می توان به در ختان پاکوتاهی دست یافت که در عین زینتی بودن و باردهی خوب در آپارتمان ها نیز قابل استفاده و پرورش خواهند بود (کهریزی و همکاران، 1386). اساس نظری تکنولوژی کشت بافت با ایده گوتلیب هابرلند در مورد پرتوانی (تولید یک موجود از یک سلول) در اوایل قرن بیستم شروع گردید. هابرلند اظهار داشت که تکنیک های جداسازی و کشت بافت های گیاهی باید توسعه یابند که اگر محیط کشت و تغذیه سلول های کشت شده دستورزی گردد، این سلول ها مراحل رشد و نمو طبیعی گیاهی را طی چند سال تکرار خواهند نمود. وی پیش بینی کرد که کشت بافت سلول های جنینی گیاهی می تواند موفق باشد. بنابراین وی مفهوم پرتوانی را ارائه کرد. تجارب پیشرفته او قبل و بعد از 1902 باعث شد که هابرلند به شکلی قابل توجیه به عنوان پدر کشت بافت شناخته شود. او فکر میکرد اگر تمام مواد غذایی مورد نیاز در اختیار سلول قرار گیرد می تواند به گیاهی کامل تبدیل شود. اولین کشت بافت موفق توسط وایت[2] در سال 1934 انجام شد او اولین کشت کالوس موفق هویج و توتون را تا سال 1939 گزارش داد در واقع پیشرفت های بعد از هابرلند که جزئیات زیادتری را در مورد کشت بافت گیاه بدست آورد به وسیله وایت (1963) و رزدان[3] و بوژانی (1983) بدست آمد (کهریزی و همکاران، 1386). ریزازدیادی به عنوان یکی از روش های نوین افزایش انبوه گیاهان بویژه پایه های درختان میوه در چند دهه اخیر بیشتر مورد توجه بوده است. پایه های رویشی تولیدی غالبا عاری از آلودگی، دارای خلوص ژنتیکی و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه هستند که برای تولید و احداث باغات یکدست و متراکم استفاده می شوند. از آنجایی که اساس احداث باغهای مکانیزه بر تولید نهال های رویشی و یکسان استوار است لذا بررسی روش های تکثیر رویشی مناسب بخصوص ریزازدیادی برای تولید انبوه پایه ها حائز اهمیت است (دژم پور، 1386). تکثیر رویشی از پرکاربردترین تکنولوژی های کشت بافت است از سه طریق انجام می گیرد: 1)کشت جوانه انتهایی و جانبی که به میزان زیادی ریخته ارثی گیاه حفظ می شود. 2) تولید جوانه های نابجا به طور مستقیم یا غیر مستقیم. 3) جنین زایی سوماتیکی مستقیم یا غیرمستقیم که پتانسیل تولید بیشترین تعداد گیاه را دارد ولی در تعداد کمی از گونه های گیاهی قابل اجرااست. به طور کلی در شرایط کشت درون شیشه ای[4] این امکان وجود دارد که عملیات تکثیر را در تمام طول سال و به طور دائم انجام داد (هارتمن[5] و کستر[6] ، 1990). 1-Home garden 1- Vait 2- Rezdan 1-In vitro 2- Hartman 3- Kester |
اقدام پژوهی دبیرزیست شناسی چگونه توانستم توانایی دانش آموزان را در حفظ اصطلاحات زیست شناسی افزایش دهم؟
 اقدام پژوهی دبیرزیست شناسی چگونه توانستم توانایی دانش آموزان را در حفظ اصطلاحات زیست شناسی افزایش دهم؟اقدام پژوهی دبیرزیست شناسی چگونه توانستم توانایی دانش آموزان را در حفظ اصطلاحات زیست شناسی افزایش دهم؟در قالب ورد و قابل ویرایش در 21صفحه بهترین نمونه در فضای مجازی توصیف وضع موجود :من ، ….. به همراه دو تن از همکاران ، … و …. دبیران زیست شناسی شهرستان … هستیم که با حدود پانزده سال سابقه کار به ترتیب در مدرسه های دخترانه ی … ( ناحیه سه ) ، … ( ناحیه یک ) و ….( ناحیه یک) مشغول به خدمت می باشیم .دبیرستان …[1] دارای نه کلاس است ، چهار کلاس اول ، دوم ریاضی ، تجربی و انسانی هر کدام با یک کلاس و سوم تجربی و ریاضی هر کدام یک کلاس . .همه کلاس ها به غیر از دوم ریاضی و انسانی و سوم ریاضی درس زیست شناسی دارند .دبیرستان شبانه روزی…در روستای دره واقع در منطقه سیاخ دارنگون شانزده کلاس دارد که در هفت کلاس آن ( پایه های اول ، دوم و سوم تجربی و پیش دانشگاهی )زیست شناسی تدریس می شود .مدرسه … ، دبیرستانی چهارده کلاسه است که هشت کلاس آن در کلیه پایه های اول ، دوم ، سوم تجربی و پیش دانشگاهی درس زیست شناسی دارند و خانم … مدرس یک کلاس اول و یک کلاس دوم تجربی آن هستند.میانگین تعداد دانش آموزان این مدرسه ها در پایه اول هر کلاس سی نفر و در پایه دوم و سوم بیست نفر و میانگین نمره ی درس زیست شناسی در دبیرستان علوی شانزده و در دبیرستان های فاطمه الزهرا و حجاب، پانزده می باشد .درس زیست شناسی یک درس پایه و اساسی دبیرستان به خصوص در رشته ی تجربی است که زیر بنای رشته های دانشگاهی ( و به دنبال آن مشاغلی ) همچون کشاورزی و زیرگروه های آن ، پزشکی و زیرگروه های آن مانند مامایی ، پرستاری ، تغذیه ، علوم آزمایشگاهی ، ژنتیک و . . . است .دانش آموزان پایه ی اول در ابتدای ورود به دبیرستان با این درس که تعداد بسیار زیادی اصطلاح نا آشنا ، تخصصی و غیر فارسی را در متن خود جای داده است ، مواجه می شوند. این امر برای کسانی که رشته ی تجربی را انتخاب می کنند به شکل گسترده تری ادامه می یابد و آنان را برای به خاطر سپردن و صحیح نویسی در امتحان با مشکل روبرو می کند .در آزمون ها همان قدر که مفاهیم در نظر گرفته می شود ، محفوظات هم مورد سوال است و پاسخ صحیح ندادن به آنها می تواند موجب اضطراب دانش آموز و ضعف پاسخگویی به تمام سوالات آزمون شود .اشتباه نوشتن کلمات تخصصی در برگه امتحانی دانش آموز، موجب کاهش نمره ی او خواهد شد و چون : « مدرسه ها و به تعبیر درست تر ، نظام آموزشی ما در حال حاضر یادگیری را با نمره تفسیر می کند ، همان گونه که پایان آموزش به مدرک گرایی ختم می شود نمره اهمیت فوق العاده ای در نظام آموزشی بیشتر کشور ها دارد و توصیه ها ی ساده به معلمان ، دانش آموزان و والدین برای نادیده گرفتن آن راه به جایی نخواهد برد » [2] . حاصل کاهش نمره ی دانش آموز هم برای خود او تنش زاست و هم باعث کاهش بازده عملکرد دبیر مربوطه از نظر سیستم آموزشی می گردد .از طرف دیگر « نوشته های پر از غلط املایی ، اثر خاص را در ذهن مخاطب بر جا می گذارد این که املا تا چه اندازه می تواند در پیشبرد اهداف درسی و غایت های پرورشی ما را یاری برساند نکته ای است که می توان آن را با " مهارت روان خوانی " یا فارسی مقایسه کرد » .[3]به خاطر سپردن اصطلاحات مشکل زیست شناسی هر چند از نظر " بلوم " [4] در پائین ترین طبقه ی سطح یادگیری یعنی دانش قرار می گیرد ، اما از آنجا که فهم متون زیست شناسی و انتقال صحیح و دقیق مطالب نیاز به حفظ همان اصطلاحات دارد این مطلب به ظاهر کم اهمیت ، اهمیت می یابد .از آنجایی که این مشکل در بیشتر مدرسه ها فراگیر است ، تصمیم گرفتیم به طور گروهی در سه مدرسه ی جداگانه در نواحی مختلف برای دانش آموزان دوم و سوم تجربی با توانایی های متفاوت [5] پژوهش خود را اجرا کنیم .هم چنین این پژوهش را که نوعی ارزشیابی بود ، به صورت گروهی طرح کردیم زیرا « مجموعه ای از ارزشیابی ها که به دست گروهی از افراد انجام گیرد ، به مراتب از آن نوع ارزشیابی که به دست یک نفر انجام شود کم اشتباه تر است » .[6]گرد آوری اطلاعات ( شواهد 1 ) :ما در طول سال های خدمت خود بارها با کلمات عجیبی که زاییده ی ذهن دانش آموز است و به جای اصطلاحات اصلی توسط دانش آموز نوشته شده بود ، برخورد کرده و دریافته بودیم که آن ها کلمات زیست شناسی را به سختی و به اشتباه حفظ می کنند . چند نمونه از این اشتباهات را به عنوان نمونه آورده ایم .به طور مثال یکی از دانش آموزان کلاس دوم تجربی اصطلاح " آدنوزین تری فسفات " را اتمسفر تری فسفر ، دیگری " سانترومر" را سانتی متر و یکی دیگر "کروموزوم" را کروموزون نوشته بود . (پیوست یک)این اشتباهات گاهی چنان در ذهن افراد عمیق می شود که حتی در زبان محاوره ای آنها نیز به کار می رود و زمانی چهره نامطلوب خود را نشان می دهد که فردی تحصیل کرده با داشتن پست و مقام چشم گیر ، آن را به کار برد . [7][1] - این دبیرستان از سال 1386 به دبیرستان خاص تغییر یافت .[2] - محمد امین ( 1386)[3] - کفایتی ( 1386 )- [4]Bloom[5] - مدرسه خاص علوی ، مدرسه دولتی حجاب ، مدرسه شبانه روزی فاطمه الزهرا در روستای دره[6] - حبیبی پور ، با توانی ( 1385)[7] - به عنوان نمونه اصطلاح کروموزون توسط یکی از روسا ، در همایشی که برای فرهنگیان برگزار شده بود مورد استفاده قرار گرفت ....منابع :www.sid.irwww.noormags.comاقدام پژوهی دبیرزیست شناسی چگونه توانستم توانایی دانش آموزان را در حفظ اصطلاحات زیست شناسی افزایش دهم؟در قالب ورد و قابل ویرایش در 21صفحه بهترین نمونه در فضای مجازی در این قسمت خرید و دانلود کنید. |
