دانلود فایل

بزرگترین مرجع دانلود فایل

دانلود فایل

بزرگترین مرجع دانلود فایل

تاثیر استفاده از نانو کود آهن و تنظیم کنندههای رشد گیاهی در محیط کشت MS بر روی گیاه ارکید رقم Orchids catasetum

تاثیر استفاده از نانو کود آهن و تنظیم کنندههای رشد گیاهی در محیط کشت MS بر روی گیاه ارکید رقم Orchids  catasetum

تاثیر استفاده از نانو کود آهن و تنظیم کنندههای رشد گیاهی در محیط کشت MS بر روی گیاه ارکید رقم Orchids catasetum

فهرست مطالب

چکیده1

فصل اول2

مقدمه2

اطلاعات گیاه شناسی3

گرده4

اندام‌های تولید مثلی4

جنس‌های معروف ارکیده6

ازدیاد ارکیده‌ها به روش‌های زیر صورت می‌گیرد7

فصل دوم9

بررسی منابع9

1-1- محیط‌های کشت در ریزازدیادی10

2-1- محیط کشت و مواد تشکیل دهنده آن10

1-2-1- عناصر پرمصرف و کم مصرف11

1-2-3- کربوهیدرات‌ها12

1-2-4 -ویتامین‌ها12

1-2-5- اسیدهای آمینه و سایر افزودنی‌های نیتروژن دار13

1-2-6- مواد جامدکننده یا سیستم حمایت کننده13

1-2-7- تنظیم کننده‌های رشد14

1-2-7-1- سایتوکنین ها15

1-2-7-2 کاربرد اکسین ها در ریزازدیادی16

1-2-8- اثر نانوکودها در گیاهان زینتی18

فصل سوم22

مواد و روش‌ها22

3-1- منبع گیاهی مورد استفاده23

3-2- روش کار23

3-3- محیط کشت24

3-3-1- آماده کردن محیط کشت24

3-3-2- ضدعفونی وسایل مورد نیاز24

3-3-3- آماده سازی هود (لامینار ایرفلو)25

3-3-4- آماده سازی محیط کشت کورم ارکیده25

3-3-5- آماده سازی کورم ارکیده26

3-4- چگونگی اندازه گیری صفت‌ها27

3-5- شرایط گلخانه ای28

3-6- تجزیه و تحلیل داده‌ها28

فصل چهارم29

نتایج و بحث29

ارزیابی صفات در محیط کشت درون شیشه ای29

طول گیاه30

طول ریشه32

تعداد کورم33

تعداد برگ35

تعداد ریشه37

وزن تر38

وزن خشک گیاه39

آزمایش دوم40

طول گیاه40

طول ریشه42

تعداد کورم44

تعداد برگ46

تعداد ریشه48

وزن تر گیاه49

وزن خشک گیاه51

فصل پنجم53

نتیجه گیری کلی53

منابع55

 فهرست جداول

جدول4-1- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر طول گیاه31

جدول 4-2- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر طول گیاه31

جدول4-3- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر طول ریشه32

جدول 4-4- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر طول ریشه33

جدول4-5- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر تعداد کورم34

جدول 4-6- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر تعداد کورم34

جدول4-7- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر تعداد برگ36

جدول 4-8- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر تعداد برگ36

جدول4-9- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر تعداد ریشه37

جدول 4-10- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر تعداد ریشه37

جدول4-11- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر وزن تر38

جدول 4-12- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر وزن تر39

جدول4-13- جدول مقایسه میانگین اثر تیمار نانو کود بر وزن خشک40

جدول 4-14- جدول تجزیه واریانس اثر تیمار نانو کود بر وزن خشک40

جدول4-15- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر طول گیاه41

جدول 4-16- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر طول گیاه42

جدول4-17- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر طول ریشه43

جدول 4-18- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر طول ریشه44

جدول4-19- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد کورم45

جدول 4-20- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد کورم46

جدول4-21- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد برگ47

جدول 4-22- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد برگ47

جدول4-23- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد ریشه49

جدول 4-24- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر تعداد ریشه49

جدول4-25- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر وزن تر51

جدول 4-26- جدول تجزیه واریانس اثر تنظیم کننده‌های رشد بر وزن تر51

جدول4-27- جدول مقایسه میانگین اثر تنظیم کننده‌های رشد بر وزن خشک52

  فهرست نمودار

نمودار4-1- اثر نانوکود بر روی طول گیاه33

نمودار 4-2- اثر نانوکود بر روی طول ریشه34

نمودار 4-3- اثر نانوکود بر روی تعداد کورم35

نمودار 4-4- اثر نانوکود بر روی تعداد برگ36

نمودار 4-5- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی طول گیاه40

نمودار 4-6- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی طول ریشه41

نمودار 4-7- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی تعداد کورم42

نمودار 4-8- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی تعداد برگ44

نمودار 4-9- اثر تنظیم کننده‌های رشد بر روی وزن تر46

 فهرست تصاویر

شکل3-1- ضدعفونی وسایل آزمایشگاهی و محیط کشت در اتوکلاو25

شکل3-2- آماده سازی هود لامینارفلو برای کشت25

شکل3-3- تهیه محیط کشت برای ارکید29

 چکیده

این مطالعه بر پایه دو آزمایش طرح بلوک‌های کاملاً تصادفی بر روی ارکید Orchis catasetum که یک گونه در حال انقراض است انجام شد که آزمایش اول با 1 فاکتور نانو ذرات آهن با 4 سطح (0، 34/0، 69/0و 139/0میلی گرم بر لیتر) در 4 تیمار و 5 تکرار و 20 پلات آزمایشی و آزمایش دوم با 1 فاکتور مخلوطی از دو هورمون نفتالین استیک اسید و بنزیل آدنین با 4 سطح (5/0، 1 و2 میلی گرم بر لیتر) در 4 تیمار و 5 تکرار و 20 پلت آزمایشی انجام شد که در این آزمایش از محیط موراشیک و اسگوک به روش آب­گونه استفاده شد و لازم به ذکر است که هر پلات آزمایشی شامل 4 کورم گیاه Orchids catasetum بوده که در داخل شیشه مربا قرار دادیم.

نتایج نشان داد که اثر سطوح مختلف نانو ذرات آهن بر روی صفات طول گیاه، طول ریشه، تعداد کورم و تعداد برگ در ارکیدOrchis catasetum معنی­دار شد ولی بر روی بقیه صفات غیرمعنی­دار بود. در حالی که اثر تنظیم کننده‌های رشد گیاهی بر روی صفات طول گیاه، طول ریشه، تعداد کورم، تعداد برگ و وزن تر معنی­دار شد ولی بر روی بقیه صفات غیرمعنی­دار بود.

کلمات کلیدی: Orchis catasetum ، تنظیم کننده‌های رشد گیاهی، محیط MS، نانو کود آهن

 فصل اول

مقدمه

 انسان فطرتاً زیبایی­خواه است. دنیای پرزرق و برق امروز رقیب قدرتمندی برای گل­های طبیعی معرفی ننموده و هنوز هم انواع گل‌ها بسته به سلیقه مردم جوامع مختلف مورد توجه و علاقه انسان­ها هستند. بعضی گل­ها دارای محبوبیت جهانی هستند و روزانه میلیون­ها شاخه از آن‌ها تولید و مورد استفاده قرار می‌گیرند مثال شاخص این دسته از گل­ها دو خانواده بزرگ گل رز و گل ارکیده هستند.

گل­های خانواده ارکیده به دلیل تنوع بی نظیرشان در شکل، اندازه، رنگ و خصوصیات منحصر به فردی که دارند مورد علاقه دوستداران گل قرار دارند. در سال­های 551-479 کنفسیوس در نوشتارهای خود به ارکیده اشاره کرده است. او در مورد عطر ارکیده­ها در منزل و استفاده تزئینی چینی­ها از این گل سخن به میان آورده است.یونانی­ها و رمی­ها به ارکیدها بیشتر از دید طبی می‌نگریستند. از سالهای 1370 به بعد به تدریج ارکیده­ها به صورت امروزی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در دهه­های اول 1700 مبلغان مذهبی و دریانوردان ارکیدها را از نقاط مختلف دنیا به انگلستان آوردند و تولید گل بریده ارکیده از سال 1913 در سنگاپور آغاز شد و در حال حاضر تولید و عرضه این گل به صورت انبوه در تمام دنیا انجام می‌پذیرد.

اطلاعات گیاه شناسی

Gynandrales خانواده ارکیده، از راسته Orchidaceae بزرگ‌ترین خانواده نهاندانگان به شمار می‌رود که دارای بیش از 750 جنس و 1750 گونه می‌باشد و از جوانترین خانواده‌های گیاهی محسوب می‌شود.

این خانواده به 5 زیر تیرهتقسیم می‌شود:

cypripedioideae

neotioideae

epidendoideae

vandoideae

orchidoideae

گیاهان این خانواده تک لپه، علفی و پایا هستند که به صورت انگل، ساپروفیت و خاکزی مشاهده می‌شوند. گل­آذین به صورت خوشه یا سنبله و گل‌ها نامنظم هستند. هر گل شامل سه گلبرگ و سه کاسبرگ است که گلبرگ خلفی بزرگ‌تر شده و لابل را بوجود می‌آورد.در هر گل یک یا بندرت دو عدد پرچم زایا وجود دارد که در مقابل لابل قرار گرفته و پرچم‌های دیگر به صورت نازا یا استامینود درآمده و شامل دو کیسه متورم بنام bursicula است که به لبه میانی کلاله متصل می‌گردد.

تخمدان تحتانی، یک خانه­ای و تمکن کناری است که نسبت به محور گل­آذین کاملا به طور وارونه قرار می‌گیرد. خامه متصل به پرچم‌ها بوده و ستونی بنام gynandrune به وجود می‌آورد که منتهی به کلاله سه لبه می‌شود که دو لب کناری قابلیت پذیرش دانه گرده را دارد. لب میانی قطعه نازایی بنام روستلوم rustellum را بوجود می‌آورد.

میوه کپسول در مجاورت محل جفت باز می‌شود. دانه‌ها بسیار ریز و شامل یک جنین مقدماتی هستند که در خارج از آلبومن قرار می‌گیرد. جنین مذبور برای رشد احتیاج به همیاری برخی از قارچ‌های خاکزی دارد که تشکیل میکوریز می‌دهند. ارکیدها خصوصیات منحصر به فردی دارند که باعث تمایز آن‌ها از دیگر خانواده‌ها و قرار گرفتنشان در یک خانواده می‌شود.گل­هایzygomorphic نوعی خاص از گل­های نامنظم به شمار می‌روند که از نوعی تقارن محوری برخوردارند.

گرده

گرده گل­های ارکیده به کیسه‌های مخصوصی بنام pollinia چسبیده است. که حشرات گرده افشان بعداً آن‌ها را پس از گرده افشانی جدا می‌کنند که یکی از وجوه مشخصه شناسایی گل تعداد این کیسه‌ها می‌باشد.

 اندام‌های تولید مثلی

اندام‌های تولید مثل این گل هر دو در ستونی متحد بنام gynandrune قرار دارند. این ستون حاوی یک بساک بارور در قسمت بالایی ستون و سطح مادگی در سطح زیرین ستون می‌باشد.

شاخکrostellum

در سطح زیرین ستون بین بساک پرچم و کلاله وجود دارد. این شاخک دو نقش منحصر بفرد را ایفا می‌کند اول اینکه چون سد و مانعی بین اندام زایای نر و ماده قرار گرفته بنابراین مانع خودباروری است. دوم شاخک غده­ای است که تولید ماده­ای چسبنده می‌کند که حشرات را به سطح این اندام‌ها جلب می‌نماید و به نحوی عمل می‌کند که موقعی که حشره می‌خواهد از گرده استفاده کند این ماده به پشتش می‌چسبد.

بذرها

ارکیدها تعداد بسیار زیادی بذر تولید می‌کنند که بذر آن‌ها فاقد هرگونه اندوسپرم می‌باشند. از این رو در طبیعت برای سبز شدن ارکیدها به صورت انگلی، خاکزی یا terrestrial و اکثر ارکیدهایی که در مناطق حاره می‌رویند از نوع ارکیدهای مستقل دارزی یا کودرست یاepiphyte هستند. ارکیدها دارای دو نوع رشد هستند. فرم ایستاده یاmonopodial و فرم ساقه خزنده یا sympodial . ریشه‌های هوایی در ارکیدها علاوه بر وظایف کلی ریشه‌ها در گیاهان که شامل پابرجایی و تغذیه گیاه است وظایف دیگری نیز دارد مثل ذخیره آب، ذخیره مواد­غذایی، تنفس و فتوسنتز که این خصوصیات ریشه ناشی از وجود velamen یک لایه اسفنجی و سفید رنگ است می‌باشد.

نکته جالب توجهی که در مورد ارکیدها وجود دارد و نشان از تکامل یافته بودن این خانواده گیاهی است گرده افشانی این گیاه است. تمام عوامل موجود در گل که ممکن است جنسی، شیمیایی ( نکتار ) و بویایی باشد فقط برای جلب یک حشره خاص عمل می‌کنند و در هر گونه حشره خاصی عمل گرده افشانی را انجام می‌دهد.

در برخی گونه‌ها لابل گل شبیه حشره ماده می‌شود و گیاه بویی را که شبیه بوی حشره ماده است برای گول زدن حشره نر ترشح می‌کند. حشره نر وقتی داخل گل می‌رود گیر می‌کند و حرکاتی که برای خارج شدن از گل انجام می‌دهد باعث پاشیده شدن pollinia و در نتیجه گرده افشانی گل می‌شود این مکانیسم زیرکانه توسط بعضی گونه‌های ارکید مثل Coryanthes ،Ophrys ،Drakea انجام می‌شود.

جنس‌های معروف ارکیده

1-Cattleya:

حدوداً60 گونه دارد و بومی مناطق استوایی است. دارای رنگ‌های متنوع، مانند سفید، ارغوانی، زرد و برخی دو رنگ هستند. برخی نیز دارای حساسیت فتوپریودیک بوده و در سال 2 بار گل می‌دهند. وبطور کلّی گیاه گلدانی جذابی را می‌سازند.

2- Phalaenopsis:

دارای 55 گونه بوده که بومی مجمع الجزایر مالزی و اقیانوسیه است. گل‌های سفید هیبریدP .amabilis در تمام طول سال در بازار آمریکا یافت می‌شود. این گل‌ها در رنگ صورتی و دیگر رنگ‌ها در طول پاییز و بهار یافت شده و بیشتر برای دسته گل به کار می‌روند.

 3- Dendrobium:

دارای 900 گونه بوده و بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری استرالیا و جزایراقیانوس آرام است. دارای گل‌های با عمر طولانی جهت گل بریدنی است.





مقدمه و تصحیح نسخة خطّی دیوان نجیب الدین اصفهانی

مقدمه و تصحیح نسخة خطّی دیوان نجیب الدین اصفهانی

مقدمه و تصحیح نسخة خطّی دیوان نجیب الدین اصفهانی

فهرست مطالب

عنوان صفحه

 چکیده... 1

مقدمه... 2

1- نجیب‌الدّین رضا اصفهانی.... 3

1-1- آثارِ نجیب... 4

1-1-1- نورالهدایه.. 4

1-1-2- سبع‌المثانی ... 4

1-1-3- خلاصه الحقایق ..... 5

1-1-4- دستور سلیمان ... 5

1-1-5- دیوان غزلیات ... 5

1-2- ارزیابی شعرِ نجیب اصفهانی.. 5

1-2-1- ابیاتِ برجسته بر سیاقِ سبکِ هندی.... 6

1-2-2- آرایه‌های ادبی.... 6

1-2-2-1- تشبیه..... 6

1-2-2-2- استعاره.... 6

1-2-2-3- مجاز................................ 6

1-2-2-4- تناسب............................... 7

1-2-2-5- تمثیل............................... 7

1-2-2-6- ایهام............................... 7

1-2-2-7- واج‌آرایی و تضاد..................... 7

1-2-2-8- اسلوب معادله........................ 7

1-2-2-9- متناقض‌نما (پارادوکس)................ 7

1-2-2-10- تلمیح.............................. 8

1-2-3- موسیقی شعر.............................. 8

1-3- اصطلاحات.................................. 9

1-3-1- اصطلاحاتِ موسیقی........................ 9

1-3-2- اصطلاحاتِ نرد و قمار.................... 9

1-4- ردّ پای شعرِ پیشینیان در شعرِ نجیب............ 9

عنوان صفحه

 

1-4-1- مولانا................................... 10

1-4-2- سعدی.................................... 10

1-4-3- حافظ.................................... 10

1-4-4- بیدل دهلوی.............................. 11

1-4-5- صائب.................................... 11

1-5- نقش مذهب در شعرِ نجیب....................... 12

1-6- ممدوحانِ نجیب در شعرِ او..................... 13

1-6-1- عظیم‌خان................................. 13

1-6-2- شاه میرزا هاشم.......................... 13

1-6-3- مسعود میرزا............................. 13

1-7- معرفی نسخۀ خطی و توضیحاتی پیرامونِ روشِ تصحیح13

1-8- رسم الخط................................... 14

1-9- تصویرِ صفحاتِ آغاز، میانی و انجامِ نسخه....... 15

 

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- پرسش‌های تحقیق................................ 18

1-2- فرضیه‌ها...................................... 18

1-3- بیان مسأله................................... 18

1-4- پیشینۀ تحقیق................................. 18

1-5- اهداف تحقیق.................................. 18

1-6- روش تحقیق.................................... 18

 

فصل دوم: متن تصحیح شده نسخۀ خطی دیوان نجیب­الدین اصفهانی 19

 

فصل سوم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها

1-3- نتیجه‌گیری.................................... 194

2-3- پیشنهادها.................................... 194

فهرست لغات.......................................... 195

فهرست نام کسان...................................... 201

منابع و مآخذ........................................ 206


فهرست نمودارها

عنوان صفحه

 نمودار 1: بسامد بحر رمل دردیوان اشعار نجیب اصفهانی.. 203

نمودار 2: بسامد بحرمضارع دردیوان اشعار نجیب اصفهانی203

نمودار 3: بسامدبحر مجتث دردیوان اشعار نجیب اصفهانی. 204

نمودار 4: بسامد بحر هزج دردیوان اشعار نجیب اصفهانی.. 204

نمودار 5:بسامد بحر رمل،مضارع،مجتث و هزج در دیوان اشعار نجیب اصفهانی205

 کوته نوشتها ( نشانه­های اختصاری)

ب

بیت

ت

ترکیب بند

ص

صلی الله علیه وآله وسلم

عج

عجل الله تعالی فرجه

ع

علیه السلام

غ

غزل

قص

قصیده

ق

قطعه

[]

افزودنی­ها

 چکیده

نجیب الدین رضا اصفهانی، شاعر و صوفی قرن یازدهم است که به نام‌های زرگر اصفهانی، نجیب تبریزی و نجیب تبریزی اصفهانی نیز اشتهار دارد. وی که از مشایخ صوفیۀ ذهبیه است در سال 1047 در اصفهان به دنیا آمده، در جوانی به شیخ محمّدعلی مؤذن خراسانی،عارفِ برجستۀ ذهبیه، دست ارادت داده و بعدها خلیفه و داماد وی گشته است. او در دورۀ سبک هندی (یا اصفهانی) زیسته، امّا در سخن‌سرایی بیشتر به شعرای عارفِ متقدّم نظر دارد.

مثنویِ سبع المثانی، نورالهدایه در بیانِ اصطلاحات صوفیه، خلاصه الحقایق مثنوی در آدابِ سیر و سلوک و تصوف، دستورِ سلیمان در بیانِ اصطلاحاتِ صوفیان و دیوانِ غزلیات از آثار اوست.

نسخۀ خطی دیوانِ او در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. در دیوانِ او رویکرد مذهبی و تعلقاتش به خاندانِ رسالت آشکار است؛ او به صنایع ادبی و صورخیال توجّه داشته و کلام خود را به آرایه‌های ادبی می‌آراید. نجیب اگرچه صوفی بوده است و آثاری در آداب سیر و سلوک و صوفیه دارد؛ امّا این اندیشه در غزل‌های او کمتر نمود یافته است.

 واژه‌های کلیدی:نجیب اصفهانی، قرن یازدهم، نسخه خطی، تصحیح، دیوان.

 مقدمه

آثارِ پیشینیان در قالبِ نسخ خطی از پس قرن‌ها به یادگار مانده‌ است و این بر عهدۀ ماست که آنها را حفظ کنیم و در عین امانت به تصحیح آن اقدام نماییم.

«هدف از دانش و فنّ تصحیح متون، به دست دادن متنی هر چه نزدیکتر به متن اصلی است که از زیرقلم نویسنده ای خارج شده و یا از بیان شاعر یا گوینده ای تراوش یافته، و امروزه مورد پژوهش ماست» (جهانبخش، 1384: 14-13).

با اینکه برخی محققان رابطۀ خوشی با ادبیاتِ دورۀ صفویه ندارند و شاید اساساً ارزشی برای آن قائل نباشند شبهه نیست که از نظر تازگی وغرابتی که اشعار این دوره دارد به کلّی از آثارِ ادبی ادوارِ دیگر متمایز است. لطفعلی بیک آذر در آتشکده و رضاقلی‌خان هدایت در مجمع الفصحا هرجا ذکری از شعرای دورۀ صفویه رفته است به اجمالی هرچه تمامتر برگزار کرده‌اند (رک. مؤتمن، 1339 : 344 و 345). در هر حال دور از هرگونه تعصب شعرِ این دوره حلقه‌ای است از زنجیرۀ ادبی از نخستین روزهای شعر پارسی تا کنون. نبایست با نگاهی که به نقد و بررسی سخنِ سخنسرایانِ سده‌های چهارم و پنجم تا پایان هشتم می‌پردازیم به ارزیابی و سنجش سخن این عصر پرداخت. باید قیاسِ فصاحت را با در نظر داشتن وضع ادبی، اجتماعی و سیاسی آن زمان سنجید. این که از هر صنف شاعرانِ ممتازی در این دوره ظهور کرده‌اند نکته‌ای نیست که از آن بتوان به تسامح گذشت. آگهی تبریزی به سوزن‌گری منسوب بود و ظریفی تبریزی به خرده‌فروشی اوقات می‌گذرانید. فنایی مشهدی علافی می‌کرد و مولانای یمنی در سمنان کفشگر بود. فقیری یخنی‌پزی می‌کرد و وصلی تبریزی از مطربی معیشت می‌نمود. امیری اصفهانی به دکّانِ عطاری می‌نشست و بزمی قزوینی کفشدوز بود (رک.سام میرزا، 1314 : 141 تا 170)

«از مهمترین عواملی که در زمانِ صفویه شعر و شاعری در عوام رخنه کرد این بود که صفویه ترویج مذهبِ شیعه را اساسِ سیاست خویش کرده بود و خود را از جهتِ تقویت مبانی دولت و سلطنت خویش به مدایح شعرا محتاج نمی‌دید. الّا بدان اندازه که شاعر آنها را در نشر و ترویج مبادی مذهب شیعه موثر می‌شمردند»(رک. اسکندر بیک ترکمان، 1334 : 178به نقل از زرین­کوب،1389:254) برخی از پژوهشگران این تغییر مذهب در سلسله صفوی را انقلاب اجتماعی دانسته و تغییر سبک ادبی را معلول این علت می‌دانند (ر.ک : شمیسا، 1382 : 284). این نکته بدین معنا نیست که ادبیّات در دورۀ صفوی صرفاً جنبۀ مذهبی داشته؛ بلکه روابط علّت و معلولی در مسائل اجتماعی و فرهنگیِ پیچیده غالباً غیر مستقیم است. به همین خاطر است که در شعرِ این دوره مشایخی را می‌شناسیم که در سخن‌سرایی دستی دارند و شهرتی. شاعرانی مانند: ملامحسن فیض، میرزا جمال خوانساری، هاشمی کرمانی، ضمیری اصفهانی و میرزا نجیب الدین رضا اصفهانی. در این زمان، غزل‌سرایی عرفانی به تقلید شاعرانِ عارف‌مسلک گذشته و اشعار عرفانی شاعرانِ پیشین مانند سنایی و مولوی و سعدی و حافظ، ادامه دارد.

نجیب الدّین اصفهانی از همین شاعران متشرع است. او شاعری است شیعی که حکمت عرفای شیعی را در شعر خود وارد ساخته است. «نورالهدایه» دربارۀ انواع معرفت، «سبع‌المثانی» مثنویی بر وزن مثنوی معنوی مولوی، «دیوان اشعار» ، مثنوی «خلاصه الحقایق» مشتمل بر مسائلِ فلسفی و عرفانی و مبانی تصوف و آداب سیر و سلوک، از آثارِ این عارف و شاعر می‌باشد.

1- نجیب‌الدّین رضا اصفهانی

میرزا نجیب الدین رضا که با نام زرگر اصفهانی نیز اشتهار دارد، از مشایخ صوفیه ذهبیه در قرن یازدهم و دوازدهم است (عبرت نائینی، 1376، ج 2 : 768). شهرتِ او را به زرگر، رضاقلی‌خان هدایت در ریاض العارفین متذکر شده است و ذیل نام او به شرح احوالش پرداخته است. نگارنده در هیچ جای آثارِ او قرینه‌ای برای این شهرت نیافته و بر این گمان است که شاید این شهرت پس از دوران هدایت (از آن جهت که شاعرِ دیگری با این تخلص داریم و هدایت در مجمع الفصحا به شرح احوال او پرداخته) برای میرزا نجیب الدین رضا رقم خورده باشد. به همین خاطر منشأ این تخلیط را ریاض العارفین هدایت می‌داند. که در این نوعِ ادبی نیز طبع آزمایی کرده است. وی در سال 1047 در اصفهان به دنیا آمد (خاوری، 1362 : 282). «از اماجد مجذوبین و اکابر محبوبین بود و پس از جذبه به سلوک رجوع کرده» (هدایت، 1388 : 149). در اصفهان با شیخ محمدعلی موذن خراسانی ـ از بزرگان عرفا ـ ملاقات کرد و به همراه او به مشهد رفت (همان). در سال 1078 به همراه استاد به اصفهان بازگشت و بعدها خلیفه و داماد او گشت (تمیم‌داری، 1372 : ج 1 : 341). نجیب به نام‌های رضا [و] جوهری، تخلص می‌نموده و خلاصه الحقایق و دیوان غزلیات و سبع المثانی از آثار او بوده» (تبریزی، 1328 : 123). امّا در غزلیات چنانچه نگارنده در آثار او تتبع کرده، وی هرآنجایی که از تخلص استفاده کرده، نامِ نجیب را برگزیده است.

معصوم‌علی‌شاه در ذکر شیخ محمدعلی مؤذن می‌نویسد : «خلیفۀ وی نجیب الدین رضاست که ترجمه‌اش بیاید.»(معصوم‌علی‌شاه، بی‌تا،ج3: 165). در ادامه آمده‌است : «سیّد رضا مردی بزرگوار است و کتاب سبع‌المثانی از اوست و نجیب الدّین را در ریاض العارفین به عنوان زرگر اصفهانی آورده است و ترجمه نموده. وفاتش در سال یک‌صد و هشتاد و پنج نوشته و مخفی نیست که غیر از زرگر اصفهانی است که نامش محمدحسن است. وفاتِ وی را در مجمع الفصحا سال هزار و دویست و هفتاد نوشته است. خلاصه نجیب الدین را تعریف همین بس که مرحوم مظفرعلی‌شاه در کتاب مثنوی بحرالاسرار او را ستوده است و بعضی از آن ابیات تیمناً آورده می‌شود.

صبح یوم السبت شوال الکریم عـارض مشـتاق سـلطان عظـیــم

طلعتی فرخنده چون ماه تـمام چشم جان را جلوه‌گر شد در منام

قـصّـه سـبع‌المثانی مـثنـــوی از کلام شـــه نجــیب المعنــوی

شه نجیب الدین رضا شاه ولی مرشـد راه رضـا سلـطان عـلــی»

(همان : 216)

نجیب اصفهانی در شرحِ احوالِ خود، خویش را امّی معرفی کرده (رک : تمیم‌داری، 1372 : 340) و بر همین اساس است که شرح حال نویسان مانند هدایت در ریاض العارفین و مدرس تبریزی در ریحانه‌الادب و آقابزرگ طهرانی در الذریعه او را بی سواد دانسته‌اند. امّا آنچه از آثارِ او پیداست؛ نکته‌ای جز این است.

درگذشت او را به سال‌های 1080 (هدایت، 1388 : 149) 1085 (معصوم‌علی‌شاه، بی‌تا، ج3 : 216) (خاوری، 1362 : 289) و 1108 (تمیم‌داری، 1372 : 340) بیان کرده‌اند. مرحوم مصلح‌الدین مهدوی وفات او را هم سال 1080 و هم 1075 ذکر کرده است (مهدوی، 1348 : 326 ، 1388 : 617). اگر تاریخِ نگارش آثارِ او ـ چنان‌چه در ادامه بدان خواهیم پرداخت ـ را صحیح بدانیم، تاریخ 1108 برای وفات صحیح‌تر می‌نماید.

مزارِ وی در بقعۀ میرزا رفیعاست. صاحب تذکره القبور می‌نویسد : «قبرش در قسمتِ شمالی آب انباری که فعلاً جزو اراضی فرودگاه است قرار داشت و تا این اواخر موجود بود و نگارنده [(= مهدوی)] آن را دیده بود» (مهدوی، 1348 : 326).

از آنجایی که در برخی تذکره‌ها و کتب تاریخی ـ ادبی نجیب اصفهانی را زرگر اصفهانی نیز معرفی کرده‌اند؛ نباید این شخص را با زرگر اصفهانی شاعرِ سدۀ سیزدهم اشتباه گرفت. احمد کرمی در مقدمۀ دیوان زرگر می‌نویسد: «آقا محمّدحسن زرگر اصفهانی از غزل‌سرایان اواسط قرن سیزدهم هجری است که درگذشت وی را به سال 1270 هجری قمری یاد کرده‌اند» (زرگر اصفهانی، 1362 : 8 ـ 7). ترجمانِ احوالِ شیخ نجیب در کتاب رجال و مشاهیر اصفهان تألیفِ میرسید علی جناب، هم‌چون ریاض‌العارفین ذیل نامِ زرگر اصفهانی مرقوم گشته و بدون ذکر هیچ منبعی، عیناً متن ریاض‌العارفین آمده است. قابل ذکر اینکه مصحّحِ چاپ اخیر از رجال و مشاهیر هم هیچ‌ اشاره‌ای به این نکته نکرده‌ است (رک: جناب اصفهانی، 1385: 273).

 

1-1- آثارِ نجیب

1-1-1- نورالهدایه

«کتاب مستطاب نورالهدایه از تصنیفات عارفِ کامل و فاضلِ واصل شیخ نجیب الدین رضا تبریزی قدس سره معاصر شاه سلیمان صفوی» در سال 1365 (= 1325 خورشیدی) در چاپ‌خانه علمی به چاپ رسیده است. موضوعِ کتاب در تصوف و انواع معرفت است. نویسنده به بیان اصول دین و اصطلاحاتِ صوفیه می‌پردازد. سال تألیف این کتاب را 1087 نگاشته‌اند (تمیم‌داری، 1372 : 342)

 1-1-2- سبع‌المثانی

منظومه‌ای است عرفانی به فارسی بر وزن مثنوی معنوی مولوی که آن را در سال 1094 سروده و مشتمل بر بیست هزار بیت است. وی این کتاب را به عنوان مجلد هفتم مثنوی جلال‌الدین مولوی سروده و تاریخ سرودن آن سال 1094 نگاشته شده است. نجیب الدین در این کتاب آگاهی‌هایی دربارۀ ضدیّت با تصوف در دوره شاه عباس دوم، در سفر مشهد و اصفهان به دست داده است. در برخی حکایت‌ها که به صورت نظم آورده است، وقتِ تغییر دولتِ صفوی را بیان کرده و در واقع نوعی پیش‌گویی برای سقوطِ این دولت است (جعفریان، 1379 : 533). این کتاب در سال 1342ق در مطبعه سعادت شیراز به صورت چاپ سنگی به همراه رساله‌های تحفة عباسی، دیوان شیخ عطار، رسالة نوربخشیه و رساله در معرفت در هامشِ کتاب به چاپ رسیده است. باری دیگر سبع‌المثانی توسط خانقاه احمدی (تهران) در سال 1360 منتشر شده است.

 1-1-3- خلاصه الحقایق

مثنویی است در آداب سیر و سلوک و تصوف. این اثر در سال 1328 توسط میرزا احمد اردبیلی در ضمنِ کفایه المومنین و اوصاف المقربین به چاپ رسیده است.

 1-14- دستور سلیمان

دستور سلیمان رساله‌ای است در اصطلاحاتِ صوفیان که نسخۀ خطی آن در دانشگاه تهران موجود است (رک. منزوی، 1353 : 1038). به غیر از تذکره القبور (مهدوی، 1348 : 327)، عرفان و ادب در عصر صفویه (تمیم‌داری، 1372 : 342) و سبک‌شناسی نثر (شمیسا، 1386 : 232) دیگران به این اثر نجیب اشاره‌ای نکرده‌اند.

 1-1-5- دیوان غزلیات

نسخه خطی دیوان غزلیاتِ نجیب اصفهانی با شمارۀ 390 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است. این نسخه شامل 140 برگ، 14 سطری و قریب به 2000 بیت است. این نسخه فاقد تاریخ کتابت است. علاوه بر این مدرس تبریزی و تمیم‌داری دیوان اشعار وی را که مشتمل بر غزل و قصیده و ترجیع و مراثی است برشمرده‌اند؛ امّا از نسخۀ موجودِ آن اطّلاعی به دست نداده‌اند (مدرس تبریزی، 1328، ج2 : 375) ، (تمیم‌داری، 1372 : 342).

 1-2- ارزیابی شعرِ نجیب اصفهانی

اقبال و هنرِ نجیب اصفهانی در مثنوی‌سرایی بیش از غزل‌سرایی است؛ زیرا در آنجا مفهومی را بیان می‌دارد ولی در غزل‌سرایی بر سرِ موضوع‌های تکراری پیش گفته شده شاعرانِ سده‌های پیشین، دور می‌زند. سبکِ شعری او را بهتر است به حکمِ زمانِ او سبکِ هندی یا اصفهانی دانست. زیرا ابیاتی با سیاقِ سبک هندی که ـ ویژگی‌های «تناسب»، «تمثیل»، «مصراع برجسته» و «اسلوب معادله» و ... در آن مشهود باشدـ در دیوانِ او یافت می‌شود.

 1-2-1- ابیاتِ برجسته بر سیاقِ سبکِ هندی

شربت سیب زنخدان را چه شیرین ساختند

 

صد هزاران جان برای بوسه‌ای اسراف نیست

(غ 147، ب 2)

به دستم نیست یک ناخن ز بس در کار دل کردم

 

که ساییدن پریشان می‌کند دندان سوهان را

 

(غ 81، ب 12)

چراغ اهل عالم جمله بر تقلید می‌سوزد

 

ز روی یکدگر پوشند مردم جامِ غفلت را

(غ 21، ب 7)

از کشمکش نالۀ دل چرخ شود نرم

 

پیروز کند حرکتِ خمیازه کمان را

(غ 24، ب 3)

بی‌ تربیت عقل سخن زور ندارد

 

طوطی ز رخ آینه دانست زبان را

(غ 2، ب 11)

تا ساقی تو جانب انصاف را گرفت

 

برداشت تیغ هوش بریدن می از میان

(قص 3، ب 3)

1-2-2- آرایه‌های ادبی

1-2-2-1- تشبیه

در محفل خیال تو از شام تا سحر

 

مانند شمع سوخته بند قبای ما

(غ11، ب6)

خلق چون صورت دیوار همه مدهوشند

 

دست و پایی نکند صورت مستور اینجا

(غ 46، ب 3)

 1-2-2-2- استعاره

تو مرد ساغر خورشید نیستی بنشین

 

حریف کاسۀ دریای عشق چشم تر است

(غ 117، ب 8)

خورشید استعاره از شراب است؛ نجیب در جای‌جای اشعارش، از خورشید در معنای استعاری شراب و جام ـ چون پیشینیان ـ استفاده کرده است.

 1-2-2-3- مجاز

می‌کند نزدیک سربازی ره دور تو را

 

در حقیقت دارِ معراج است منصور تو را

(غ 22، ب 1)

1-2-2-4- تناسب

خانۀ صیاد را بالین خود دانسته‌ایم

 

ناخن شیر است موی و سینۀ نخجیر ما

(غ17، ب 2)

1-2-2-5- تمثیل

نام بزرگ جستن هرکس نمی‌تواند

 

محمود کم پسر نیست آری سبکتگین را

(غ 64، ب 7)

چندین عبث به پنجۀ زورین خود مناز

 

سنگی شکست شوکت اصحاب پیل را

(غ 15، ب 4)

 1-2-2-6- ایهام تبادر

نفس تازه کن هردم از ذکر جانان

 

که توحید دانه‌ است مرغِ زبان را

(غ 18، ب 3)

آوردن تناسب‌های ذکر و توحید و دانه، دانه‌های تسبیح را به ذهن متبادر می‌کند.

 1-2-2-7- واج‌آرایی و تضاد

هنوز شاهد مشرب نبسته بود مگر

 

که خندۀ نمکین بود با شراب مرا

(غ 12، ب 2)

واج­آرایی حرف«ش» دارد.

 1-2-2-8- اسلوب معادله

خدا کند که بر آید ز سینه دل بیرون

 

که بسته راه نفس دود این کباب مرا

(غ 12، ب 4)

1-2-2-9- متناقض‌نما (پارادوکس)

از سایۀ خورشید مجو وقت که دیدیم

 

هرجا که شود قامت او راست نماز است

(غ 111، ب 2)


1-2-2-10- تلمیح

نام بزرگ جستن هرکس نمی‌تواند

 

محمود کم پسر نیست آری سبکتگین را

(غ 64، ب 7)

بی‌ تربیت عقل سخن زور ندارد

 

طوطی ز رخ آینه دانست زبان را

(غ 2، ب 11)

حافظنیز در این حکایت گوید:

در پس آینه طوطی صفتم داشته‌اند

 

 

 

 

 

 

آنچه استاد ازل گفت بگو می‌گویم

1-2-3- موسیقی شعر

نجیب در استفاده از بحور شعری، از بحور بسیار رایجِ شعرِ پارسی استفاده کرده است (203،204,205). او در استفاده از آرایه‌های بدیعی، شاعری است میانه‌رو. غزل‌های او بیشتر مردّف‌اند و این نکته نوعی تمرکز محتوایی ـ معنایی به شعر وی بخشیده است. البته مردّف بودن غزل‌ها باعث تکرار معانی یکسان در آثارِ اوست. در اکثر غزل‌ها تکرار قافیه دارد که از آن میان می‌توان به مثال‌های زیر اشاره کرد.

بلبل بی‌طالع من دور را گم می‌کند

 

باغبان در گل اگر گیرد پیمانه را

می‌کند خورشید آخر جام خود را صرف من

 

طاقت خوردن ندارد شبنم این پیمانه را

(غ 5، ب 3 و 6)

آشنای من دهد می مردم بیگانه را

 

می‌کند خورشید اول دست و پا ویرانه را...

دل به خلوتگاه حسن لاله گون رنگی نداشت

 

زود بالین می‌کند خورشید و مه ویرانه را

(غ5 ،ب 1 و 8)

در این‌جا نخست، مصوّتِ کوتاه پیش از حرف روی (توجیه) آمده و در مصراعِ بعدی و دیگر مصراع‌های زوج مصوّتِ بلند پیش از حرفِ روی (رِدف) قرار گرفته است.

شاعر گویا نمی‌داند یاء مصدری با یاء نکره قافیه نمی‌شود و شاید هم از روی عمد چنین کرده است.

کجا می‌شدم در پی تاجداری

 

چو نعلین مرا می‌شدی خاکساری

در این شوره‌زاری که پایان ندارد

 

همه روز و شب دانۀ حرص کاری

(قص 26، ب 1و 8)

 1-3- اصطلاحات

نجیب اصفهانی از برخی اصطلاحاتِ موسیقی و بازی‌ها استفاده کرده است؛ این ویژگی را نمی‌توان دلیلی بر آگاهی او از این اصطلاحات دانست؛ زیرا شاید پیروی از سنتِ شاعرانه است.

 1-3-1- اصطلاحاتِ موسیقی

کوه و صحرا از صفیر عشق بی‌آهنگ نیست

 

دارد این قانون مگر از پردۀ دل تارها

(غ 8 ، ب 6)

از بس که پشت چنگِ غم از تو شده‌است راست

 

با صد ستم فغان نکند سینۀ رباب

(قص 1، ب 15)

نی به ناخن کرده‌ای تا نغمه را از بیم تو

 

در کف مضراب اگر افتد نمی‌نالد رباب

(ت یکم)

دریده زمزمه‌ات پردۀ مخالف را

 

کجاست نغمۀ داوود و گفتگوی ندیم

(قص 25، ب 14)

 

1-3-2- اصطلاحاتِ نرد و قمار

از روزگار نرد عقب کس نمی‌برد

 

دائم چو مهره خصل مرادم به ششدر است

(ق 1، ب 26)

فلک بسته بر من در شش جهت را

 

چو نردی که در راه ششدر نشیند

(قص 5، ب 49)

تا به خرج خود کند مجری ز تو هر شاخه گل

 

همچو برگِ گنجفه دارد به خود شاه و وزیر

(ت سوم)

1-4- ردّ پای شعرِ پیشینیان در شعرِ نجیب

نجیب الدّین رضا اصفهانی در شعر بسیار به شاعرانِ متقدم نظیر مولانا و حافظ نظر داشته، او در برخی موارد ترکیباتی از ایشان وام گرفته و در برخی اشعار به استقبالِ ایشان رفته است. در ادامه به نمونه‌هایی اشاره می‌شود.

1-4-1- مولانا

نجیب:

چراغ اهل عالم جمله بر تقلید می‌سوزد

 

ز روی یکدگر نوشند مردم جامِ غفلت را

(غ 21، ب7)

همان سخنِ مولانا در مثنوی است که حکم مَثَل سائر نیز دارد :

مر مرا تقلیدشان بر باد داد

 

ای دو صد لعنت بر این تقلید باد

(مولانا، 1386 : 205)

 

1-4-2- سعدی

نجیب:

به زاهد چند می‌گویی حدیثِ جام و صهبا را

 

نمی‌دانی که صحبت در نگیرد سنگ و مینا را

(غ 20، ب 1)

 سعدی:

ز حد بگذشت مشتاقی و صبر اندر غمت یارا

 

به وصلِ خود دوایی کن دلِ دیوانۀ ما را

(سعدی، 1389 : 378)

1-4-3- حافظ

نجیب:

بر سرِ رای هدف هرگز نیاید تیر ما

 

چند از مطلب بماند آه بی‌تاثیر ما

(غ 17)

حافظ:

دوش از مسجد سوی میخانه آمد پیر ما

 

چیست یارانِ طریقت بعد از این تدبیر ما

(حافظ، 1362 : 36)

نجیب :

   

طوطی ز رخ آینه دانست زبان را

(غ24بیت11)

حافظ :

در پس آینه طوطی صفتم داشته‌اند

 

آنچه استاد ازل گفت بگو، می‌گویم

(حافظ، 1362 : 762)

1-4-4- بیدل دهلوی

نجیب:

چرخ هر دل را به طوری در فغان انداخته

 

همچو من هر لحظه‌ای صد ناتوان انداخته

(ت 3، بندِ 4)

بیدل:

ای به اوجِ قدس فرش آستان انداخته

 

سجده دربارت زمین بر آسمان انداخته

(بیدل، 1386 :2336)

صائب نیز غزلی بر این وزن و قافیه و ردیف دارد:

تا مه روی تو پرتو بر جهان انداخته

 

پیش هر ویرانه گنجِ شایگان انداخته

(صائب، 1387 : 6634)

 

1-4-5- صائب

نجیب اشعارِ بسیاری با قافیه و ردیفی همسان با صائب دارد. این اشعار یا استقبال هردوی ایشان از شاعرانِ متقدم است یا پیروی این دو از یکدگر. از آنجایی که در سخن، استادیِ صائب بر نجیب مسلّم است، باید نجیب را پیرو صائب دانست. دیگر احتمالی که در این باره می‌توان داد، پیروی هردوی این شاعران از غزلِ طرح شده در انجمن‌های ادبی است. به عنوان مثال می‌توان موارد زیر را برشمرد:

نجیب:

از نانِ خلق دامنِ دل شد گران مرا

 

بیمار کرد صحبت این استخوان مرا

(غ 14)

صائب:

از بس گرفت تنگی دل در میان مرا

 

در کام همچو غنچه نگردد زبان مرا

(صائب، 1387 : 728)

نجیب:

تاب هم‌صحبتی مرغ قفس نیست مرا

 

چون هوا میل پیام همه کس نیست مرا

(غ 4)

صائب:

دل مقید به شکرزار قفس نیست مرا

 

رشتۀ حرص به پا همچو مگس نیست مرا

(صائب، 1387 : 523)

 

که هردو غزل با اختلافِ قافیه؛ امّا با حفظ وزن و ردیف، شبیه به قصیدۀ معروف ناصرخسرو است:

آزرده کرد کژدم غربت جگر مرا

 

گویی زبون نیافت ز گیتی مگر مرا

(ناصرخسرو، 1370 : 11)

علاوه بر این نجیب اصفهانی در چند جای از دیوانِ خود مدد از صائب تبریز خواسته.

به نجیب ار مدد صائب تبریز رسد

 

دو سه پیمانه کشد از کف سرخاب اینجا

(غ 53 ،ب آخر)

1-5- نقش مذهب در شعرِ نجیب

همان‌طور که پیش از این اشاره شد، مذهب در شعر این دوره بسیار نمود پیدا می‌کند. نجیب اصفهانی از شاعرانِ متشرع این دوران است؛ او از مشایخِ سلسلۀ ذهبیه است امّا اندیشه‌های فرقه‌ای در غزلیاتش نمودی نیافته است. از قصاید او در منقبتِ اهلِ بیت (علیهم السّلام) می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره کرد.

در مدح حضرت علی (ع) :

هرگز نبود جامۀ ما بارِ آسمان

 

ویرانه احتیاج ندارد به سایه‌بان

نور جبیبن شمعِ خرد مرتضی علی

 

شمشیر حق ولی خدا شاه انس و جان

(قص3،ب1و36)

در مدح امام جعفر صادق (ع) :

گر یار خواهد از دل آوارگان چراغ

 

هر لحظه شمع می‌شوم و هرزمان چراغ

هر موی زان چو شمع نسازم که رسم نیست

 

بردن به سوی قبلۀ روحانیان چراغ

یعنی امام جعفر صادق که رای او

 

پیدا کند ز خانۀ آیینه‌دان چراغ

(قص10، ب1و20و21)

در مدح امام رضا (ع) :

دست هرکس که در میان باشد

 

زیر دست خدایگان باشد

قبضۀ تیغِ حق امام رضا

 

کز کفش دهر در امان باشد

(قص4، ب1و2)

چنان‌که پیش از این بیان شد نجیبِ اصفهانی، مثنویی عرفانی به شیوۀ مثنوی معنوی و آثاری در آداب سیر و سلوک و تصوف و اصطلاحات صوفیان دارد. امّا در غزل او نقشی از عرفان و بیانِ اصطلاحاتِ عرفانی نمی‌یابیم؛ گویا قالبِ غزل را مناسب بیانِ این احوال ندانسته است.

   1-6- ممدوحانِ نجیب در شعرِ او

1-6-1- عظیم‌خان

یعنی دیارِ مهر و محبت عظیم خان

 

کز یاری‌اش به جای سرآید به کار پای

(قص 2، ب 23)

1-6-2- شاه میرزا هاشم

همین در دم دعای شاه مدح میرزا هاشم

 

نصیبم باد تا روزِ جزا در خواب و بیداری

(قص 28، ب آخر)

1-6-3- مسعود میرزا

میرزا مسعود کز پاکیّ گوهر بارها

 

بر زر و سیم جهان آب دهان انداخته

(ت 3، بند 4)

1-7- معرفی نسخۀ خطی و توضیحاتی پیرامونِ روشِ تصحیح

نسخۀ خطی دیوان نجیبِ اصفهانی ـ که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته ـ نسخه‌ای است کامل که به شمارۀ 390 در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی محفوظ است(رک. درایتی، 1389 : ج 5 : 415). این نسخه شاملِ 140 برگ (280 صفحه) است که در هر صفحه به طور میانگین 14 سطر به خط نستعلیق نوشته شده ‌است. نسخۀ خطی دیوان نجیب فاقد جدول‌کشی و تاریخ کتابت است. قالبِ اشعارِ مذکور در این نسخه، غزل، قصیده، قطعه و ترکیب‌بند است که بدون هیچ عنوانی به صورت پی‌درپی آمده، بیتِ پایانی هر شعر (اعم از پایانِ غزل، پایان قصیده و پایان هر بندِ از ترکیب‌بند) به صورت زیر هم آمده است. مصحح نیز این آثار را به پیروی از نظمِ درونی نسخه دنبال هم آورده و عنوانِ هریک را که با شماره مشخص کرده در قلاب پیش از هر شعرِ نوشته است.

اشعار به صورتِ نظمی، الفبایی ـ وزنی کتابت شده؛ یعنی مثلاً هرآنچه حرف رَویِ آن «ر» و وزنِ «فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلات» (بحرِ رمل مثمّن مقصور) است به دنبالِ هم آمده؛ به همین خاطر علاوه بر شمارگان برای هر قطعه شعر، وزنِ عروضی آن هم ذکر گردیده است.

در این اثر سرهم نویسی و جدانویسی کلمات قاعدۀ خاصی ندارد. در این تصحیح از شیوۀ دستورِ نگارش فرهنگستان و همچنین غلط ننویسیم از ابوالحسن نجفی استفاده شده است. مانند :

بیقید (بی‌قید)

 نمونه‌ای از عکسِ صفحاتِ آغاز و انجام نسخه در پایان این مقدمه خواهد آمد.

 1-8- رسم الخط

رسم الخط نسخه دیوان نجیب به شرح زیر است :

  1. «گ» در همه‌جا بدونِ سرکش مانند «ک» است. مانند : کفت (گفت).

 

  1. کلماتی که مختوم به «ه» غیرملفوظ است، در موقع اضافه شدن به «ها»، «ه» آن حذف شده است. مانند : خانها (خانه‌ها)

  اتصال «را» به کلمه قبل از خود. مانند : بیدار دلانرا (بیدار دلان را).

 اتصال «می» استمراری به افعال. مانند : میچکاند (می‌چکاند).

  1. حذف همزه و ه بیان حرکت در است. مانند: رفته است (رفتست).

 

 

  1. اتصال «به» حرفِ اضافه به کلمه بعد از خود. مانند : بدلها (به دل‌ها).

 

 

  1. کاتب در نقطه گذاری بسیار بی‌دقت بوده است. مانند : کارسار (کارساز).

 

 

  1. در نسخه اغلاط املایی وجود داشت، که برخی از آنها را مصحح در پاورقی نشان داده است. مانند : ظبط (ضبط).

 

  1. علامت مد «~» در بیشتر موارد گذاشته نشده است. اسمان (آسمان)

 

  1. «ای» در پایانِ کلمات (مانند : بهره ای) در برخی موارد به شکل «ء» بر روی «ه» و در برخی موارد نوشته نشده است.

 

  1. حرف «ب» بر سر افعال در برخی موارد جدا نوشته شده است. مانند : به ببندی (ببندی)

 

  1. حرف نفی در برخی مواقع از فعل جدا نوشته شده است. مانند : نه بیند (نبیند).

  1-9- تصویرِ صفحاتِ آغاز، میانی و انجامِ نسخه

 فصل اول

کلیات تحقیق

 فصل اول: کلیات تحقیق

1-1-پرسش‌های تحقیق

  • هدف گردآورنده از گردآوری این مجموعه چه بوده است؟
  • آیا چنین شاعری تاکنون به جامعه ادبی معرفی شده است؟
  • ویژگی‌های سبکی او چگونه است؟

 1-2-فرضیه‌ها

  • با تصحیح این دیوان به گنجینه ای از واژگان و تعبیرات شعری دست می یابیم.
  • تصحیح غزلیات نجیب اصفهانی شاعر بزرگ دیگری را به عرصه پژوهش های ادبی معرفی می­کند.
  • ویژگی های سبک دوره صفوی در شعر این شاعر موجود است.

 1-3-بیان مسأله

این پژوهش بر آن است که دیوان نجیب اصفهانی، صوفی و شاعرِ قرن یازدهم را به شیفتگان ادبیات ایران معرفی نماید.

تصحیح دیوان نجیب براساس نسخۀ خطی آن که به شمارۀ 390 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود انجام یافته است که در بخشِ معرفی نسخه به توضیحاتی دربارۀ آن پرداخته‌ام.

با تصحیح این نسخه علاوه بر معرفی نجیب اصفهانی، دیوان غزلیات او به علاقه‌مندان ادبیات معرفی می‌گردد.

 1-4-پیشینۀ تحقیق

با بررسی در فهرست پایان نامه ها،مقالات،فهرست نسخ خطی منزوی،کتابخانه ملی،کتابخانه آستان قدس،کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران،فهرست داده های کتاب فارسی صورت پذیرفته است تا کنون هیچ گونه تصحیح و کار علمی بر روی نسخه خطی دیوان نجیب اصفهانی صورت نگرفته است.با ذکر این مطلب که نسخه مذکور در کتابخانه مجلس با ذکر این شماره 390 موجود می باشد.

1-5-اهداف تحقیق

  • ارائۀ متنی مصحح و منقح از دیوان نجیب اصفهانی.
  • پژوهشی در ادبیات قرنِ یازدهم.

1-6-روش تحقیق

با توجه به شیوۀ انتقادی تصحیح متون، نسخۀ خطی دیوان نجیب اصفهانی تصحیح گشت. به سبب تک نسخه‌ای بودن در برخی موارد تصحیح قیاسی است.

 فصل دوم

متن تصحیح شده نسخۀ خطی دیوان نجیب­الدین اصفهانی

 ]غزل1[

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن

بحر مثمن مخبوناصلم

چو غافلان مــگذر از دل خـــراب اینجا

 

که سرسری نبود خندۀ حباب اینجا

زمانه مرد که تا ســاغری پر از می ‌کرد

 

به هر سری نرسد دیدة پر آب اینجا

در این محیط چه لازم که سرگران باشی

 

تو را که نیست دمی بیش چون حباب اینجا

عجب که دیده به رخسار حشر بازکنی

 

چنین که چشم تو شد مستعدِّ خواب اینجا

چو برق و باد گذشتند بیدلان زین باغ

 

به انتظار که]‌ای[ خانمان خراب اینجا

به‌ سوی مجلس مستان خلد ره نبری

 

تو را که نیست دل گرم چون کباب اینجا

تو را به شعلة خورشید آن جهان کار است

 

مرو چو سایه به دنبال آفتاب اینجا

حساب روز جزا هیچ در نمی‌مانی

 

ز عمر خویش بگیری اگر حساب اینجا

نمی‌دهند به‌دست توزلف و کاکل حور

 

چو رشته تا نخورییک دوپیچ ‌وتاب]اینجا] [1/الف[

سرت به گرد سوار دگر نجیب تراست

 

چو پا مساز به آغوش هر رکاب اینجا

 

]غزل 2[

فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

بحر رمل مثمن محذوف

صحبت گلشن نسازد دیدۀ خون‌بار را

 

بوی گل خار است در پیش نظر بیمار را

خرقه درویش را از پنبه نتوان بازداشت

 

می‌کند پروا ز هر جا دید گل دستار را

شوق بی پروا و گل از بوی بی ‌پروا­تر است

 

باغبان ترسم نبندد رخنة دیوار را

منّت یک قطره آب از کس نمی­باید کشید

 

تا نَمی در کاسه باشد دیدۀ خون‌بار را

چرخ را ویران نگردد خانه از تیر شهاب

 

ای دل شوریده سر کن آه آتش­بار را

در لحاف شبنمی یک‌شب نیارد روز کرد

 

پشت اگر بر کوه باشد صورت دیوار را

از تو گردون کی شود غافل اگر آهسته]ای[

 

بر ندارد دست گوهر رشتۀ هموار را

از ره سیل فنا درویش و شه بیچاره‌اند

 

مرگ یکسان می‌شمارد خفته و بیمار را

در چمن بند قبای مینخواهم باز کرد

 

نخل این سرسبز گلشن تا نبندد بار را

نیستم یک لحظه آزاد از غبار بی‌خودی

 

در بغل گیرم اگر آیینه­[1]سان دیدار را

یک نفس از خار غم آزاد ننشینم نجیب

 

بلبل من غنچۀ گل گر کند منقار را

]غزل 3[

فعولن فعولن فعولن فعولن

بحر متقارب مثمن سالم

بهار است بردار رطل گران را

 

به یک جرعه بشکن خمار جهان ر ا]1/ب[

سخن را به الفاظ رنگین ادا کن

 

رعایت ضرور است تیغ زبان را

چو خم باده از دودمان بزرگ است

 

سبک بر­مدارید رطل گران را

تماشایی آه گلزار خویشم

 

که از سرو دیدن رسد باغبان را

ز خرگاه غفلت اگر سر بر آری

 

توان دید در زیر پا آسمان را

محال است از خار غم بازمانم

 

اگر بر سر گل نهم آشیان را

مکن تکیه بر غفلت هوش دشمن

 

که خواب آفت سر بود پاسبان را

به زنگار تا کی دل صاف ماند

 

ز آینه بردار آیینه[2]­دان را

در این نه صدف صاف شو همچو گوهر

 

که در قید دارد گره ریسمان را

سر بی­­تعین گرانی نداند

 

که منزل محال است ریگ روان را

نجیب آدمی را ضرور است خوردن

 

مکن بسته بر خود ره آب و نان را

 

]غزل4[

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن

بحر رمل مثمن مخبون محذوف

تاب هم­صحبتی مرغ قفس نیست مرا

 

چون هوا میل به بام همه کس نیست مرا

چرخ در چنگل شهباز دهد جولانم

 

در چنین وقت که پرواز مگس نیست مرا

 

[1]-نسخه:آینه­سان

[2]-نسخه:آینه





سرزمین نابینایان

سرزمین نابینایان

سرزمین نابینایان

سرزمین نابینایان

نویسنده‌ ی انگلیسی‌ زبان جی ولز (۱۸۶۶ ـ ۱۹۴۶) ، این داستان کوتاه را نخستین بار در آوریل ۱۹۰۴ (۱۲۸۳ش) در نشریه‌ای منتشر ساخت و سپس در سال ۱۹۱۱، در کتابی تحت عنوان « کشور کوران و چند داستان دیگر » ، بازنشر کرد . « کشور نابینایان » ، یکی از برترین داستان‌ های کوتاه این نویسنده ، و بهترین‌ های ادبیات مرتبط با نابینایی است .

داستان کتاب سرزمین نابینایان این گونه است که : سالیان دراز پیش ، در اثر رانش زمین ، کوهی خیالی در اکوادر فرو می‌ ریزد و دره‌ ای محصور ایجاد می‌ کند که ساکنانش ، از بقیه‌ ی مردمان اطراف جدا می‌ شوند . سال‌ ها می‌ گذرد و این مردمان ، با فراموش کردن مصیبت ناشی از زلزله ، به دور از حیوانات وحشی و بیماری و جنگ ، زندگی خوشی را سپری و آغاز می‌ کنند و از میان همه‌ ی بلایا ، تنها یک بلاست که بر سرشان می‌ آید و آن این که بیماری‌ ای مرموز به میانشان می‌ افتد که کودکانشان را نابینا به دنیا می‌ آورد و سوی چشم جوانانشان را کم می‌ کند .





پاورپوینت درس دوازدهم کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ( چرا فرهنگ و هنر در دوره صفویه شکوفا شد؟)

پاورپوینت درس دوازدهم کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ( چرا فرهنگ و هنر در دوره صفویه شکوفا شد؟)

پاورپوینت درس دوازدهم کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ( چرا فرهنگ و هنر در دوره صفویه شکوفا شد؟)

پاورپوینت درس دوازدهم کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی (چرا فرهنگ و هنر در دوره صفویه شکوفا شد ؟) در 23 اسلاید همراه با تصاویر زیبا و جذاب شامل موضوع درس :تشکیل حکومت صفویه ، شکوفایی فرهنگ و هنر در دوره صفویه ، دلایل شکوفایی فرهنگ و هنر و اصفهان در سفرنامه ها جهت تدریس توسط همکاران در کلاس هوشمند تولید شده است .در ضمن این محتوای آموزشی شامل سئوالات متن درس و جواب آنها نیز می باشد .

این محتوای آموزشی علاوه بر استفاده معلم در کلاس درس ، جهت استفاده در منزل توسط اولیای محترم برای درک بهتر مطالب کتاب مفید می باشد .

معلمان عزیز می توانند برای آموزش درس به درس مطالعات اجتماعی به صورت نمایشی از این پاورپوینت استفاده لازم راببرند.





نمونه فصل 4 پایان نامه با نرم افزار لیزرل

نمونه فصل 4 پایان نامه با نرم افزار لیزرل

نمونه فصل چهار پایان نامه با نرم افزار لیزرل به صورت WORD ارائه شده است. از پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه سراسری که در سال 1396 دفاع کرده استخراج شده و دارای 15 صفحه با فونت بی نازنین است و اطلاعات دو بخش یافته های توصیفی و یافته های استنباطی فصل چهارم به صورت کامل ارائه شده است. 

عنوان پایان نامه: نقش سرمایه فکری و یادگیری سازمانی بر عملکرد شغلی: آزمون اثر میانجی ظرفیت یادگیری سازمانی در بین کارکنان