دانلود فایل
بزرگترین مرجع دانلود فایلدانلود فایل
بزرگترین مرجع دانلود فایلتعیین ترکیبات شیمیائی و خصوصیات فیزیکی چین دوم یونجه استان آذربایجان غربی
 تعیین ترکیبات شیمیائی و خصوصیات فیزیکی چین دوم یونجه استان آذربایجان غربیفهرست مطالب صفحه
چکیده پایان نامه: بهمنظورتعیین ترکیبات شیمیایی و خصوصیات فیزیکی چین دومعلوفه یونجه استان آذربایجان غربی، تعداد 72نمونهبراساسنمونه‌برداریطبقه‌بندیشدهتصادفیباتوجهبهمیزانبارش 3 اقلیم(تیمار) شامل: 1)حوضه شمال دریاچه ارومیه با بارش 250-400 میلی‌متر، 2) حوضهغربدریاچهارومیهبابارش300-800میلی‌متر و 3)حوضهجنوبدریاچهارومیه با بارش 300-600میلی‌متروازهراقلیم8 منطقهو از هر منطقه 3 روستا بصورت تصادفی انتخاب شد. سپس نمونه های 3 روستا از هر منطقه کاملا با یکدیگر مخلوط و درنهایت24نمونهبرای علوفه یونجهبدستآمد که به آزمایشگاه ارسال شد. آنالیزصورت گرفته برای نمونه ها شامل:(ماده خشک، پروتئین خام، چربی خام، خاکستر، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و اسیدی) برای ترکیبات شیمیایی و (اندازه ذرات، عامل موثر فیزیکی، فیبر موثر فیزیکی، دانسیته توده ای، ظرفیت نگهداری آب، جرم حجمی لحظه ای وماده خشک محلول) برای خصوصیات فیزیکی بود. نتایج آنالیز ترکیبات شیمیایی نشاندادکه بینتیمارهایآزمایشیچین دومیونجه در استان آذربایجان غربی تفاوت معنیداری وجود نداشت (05/0p<)، به استثنای ماده خشک که بین تیمار 1 با 2 و 3 تفاوت معنی‌دار مشاهده شد (05/0p<). بیشترین میزان پروتئین و چربی خام مربوط به منطقه 2 و بیشترین میزان ماده خشک، خاکستر و الیاف نامحلول در شوینده خنثی و اسیدی مربوط به منطقه 1 بود. همچنین نتایج آنالیز خصوصیات فیزیکی نشان داد که بین تیمارهای آزمایشی از لحاظ ظرفیت نگهداری آب، فیبر موثر فیزیکی و جرم حجمی لحظه ایتفاوت معنیداری وجود نداشت(05/0p<). از لحاظ دانسیته توده ای بین تیمار 1 و 2، از لحاظ اندازه ذرات بین 3 تیمار و از لحاظ عامل موثر فیزیکی و ماده خشک محلول بین تیمار 1 با تیمار 2 و 3 تفاوت معنی‌دار مشاهده شد(05/0p<). نتایج نشان داد که بیشترین میزان اندازه ذرات،عامل موثر فیزیکی و فیبر موثر فیزیکی مربوط به منطقه 1، بیشترین میزان دانسیته توده ای و جرم حجمی لحظه ای مربوط به منطقه 2 و بیشترین میزان ظرفیت نگهداری آب و ماده خشک محلول مربوط به منطقه 3 بود. واژگان کلیدی: استانآذربایجان غربی، ترکیباتشیمیایی، خصوصیات فیزیکی، یونجه. فهرست جداول
1 مقدمه بنظر میرسد پرورش دام و طیور به روش علمی و اقتصادی و حرکت در مسیر توسعه تولیدات دامی بر چهار عامل عمده زیر وابسته است: - بهبود مدیریت - بهبود تغذیه - اصلاح نژاد دام - بهبود بهداشت دام و جایگاه در این بین تغذیه صحیح مهمترین عامل تعیین کننده در تولید فرآورده‌های دامی و پیشرفت صنعت دامپروری بوده که خود علاوه بر تشخیص احتیاجات دام مستلزم شناخت از ترکیبات منابع خوراکی از نظر مواد مغذی و معدنی میباشد. موفقیت سرمایه‌گذاری در امر تولیدات دامی به مقدار زیادی تابع خوراک دادن و تغذیه مناسب میباشد. عدم شناخت درست در این زمینه، کاهش تولیدات دامی را به دنبال داشته و هر ساله سبب زیان‌های هنگفت اقتصادی میگردد. بنابراین به منظور استفادة بهینه از منابع خوراک دام و طیور باید از کیفیت آنها اطلاع درست و کافی حاصل نمود. تحقیقات در این زمینه بسیار اندک و به میزان کمی صورت گرفته است و در نتیجه جداول اندکی وجود دارد. همچنین ایران کشوری با شرایط اقلیمی و اکولوژیکی مختلف است لذا انتظار می‌رود که ترکیبات مواد خوراکی در مناطق مختلف بسیار متغییر باشد. عوامل متعددی مانند جنس، گونه یا واریته گیاه، قسمت‌های مختلف گیاه مانند برگ، ساقه و دانه، مرحله رشد در زمان برداشت، حاصلخیزی و خصوصیات خاک، اقلیم و شرایط آب و هوایی، تغییرات در مراحل نگهداری، فرآوری، و یا انبار کردن، وجود ترکیبات ضد کیفیت مواد و عوامل خارجی بر روی ترکیبات مواد مغذی و معدنی خوراکها تاثیر می‌گذارند. تعیین میزان مواد مغذی و معدنی موجود در منابع خوراکی دام با توجه به شرایط خاص هر منطقه و استان میتواند به تدوین و تهیه جداول استاندارد غذایی منجر و همچنین با استفاده از این جداول نسبت به تهیه جیره‌های متناسب و ارزان اقدام نمود و در صورت لزوم مکمل‌های مناسب را برای هر منطقه تهیه و توصیه کرده و از به هدر رفتن پتانسیل حیوانی و کاهش تولید جلوگیری بعمل آورد. تجزیه شیمیایی و تعیین خصوصیات فیزیکی یکی از روشهای کاربردی و مطمئن برای ارزیابی خوراک و نقطه شروع شناخت ارزش غذایی آن ماده خوراکی میباشد چرا که پس از تعیین ترکیبات خوراک و ویژگی های آن میتوان براساس احتیاجات دام شروع به تهیه جیره‌های متعادل نمود. از اطلاعات بدست آمده از تجزیه شیمیایی خوراکها میتوان جهت برنامههای اصلاح نباتات علوفه‌ای، به زراعی، تنظیم جیره‌های غذایی دام و طیور، تشخیص مشکلات و بیماری‌های مربوط به تغذیه و فراهم کردن زمینه منطقی جهت قیمت‌گذاری منصفانه بخصوص در مناطقی که خرید و فروش خوراک دام بطور عمده انجام میگیرد، بهرهبرداری نمود. بسیاری از کشورهای در حال توسعه با مشکلاتی در تأمین غذای کافی برای حیوانات پرورشی مواجه هستند. قیمت مواد خوراکی مورد استفاده در تغذیه حیوانات بالا بوده و در سال‌های اخیر قیمت مواد خوراکی که اساس تغذیه حیوانات را تشکیل میدهند، افزایش یافته است. در کشور ما نیز تأمین خوراک دام یکی از مشکلات عمده تولیدکنندگان محصولات دامی است. در طی سال‌های گذشته در ایران صنایع و کارخانجات تبدیلی کشاورزی در حال ایجاد و گسترش بودهاند. تأمین مواد مغذی برای حیوان، از طریق مواد خوراکی فراهم میگردد. خوراکها از نظر کیفیت (فیزیکی و مغذی) و تنوع بسیار متفاوت هستند، حتی ارزش غذایی یک ماده خوراکی بخصوص از منطقه‌ای به منطقه دیگر بسیار متغیر میباشد. وجود تفاوت و تغییرات دامنه‌دار در ترکیبات مغذی و ارزش غذایی خوراکها از یک طرف و لزوم بهبود بازدهی غذایی (در پی برنامههای اصلاحی افزایش تولید در حیوانات مزرعه ای) از طرف دیگر نیاز به تعادل و توازن مناسبتری در میزان و نسبت مواد مغذی جیره‌های دامها را میطلبد،چرا که در این شرایط تغذیه دامها دیگر نبایستی فقط به جنبه کمی خوراک دادن محدود گردد. بلکه توجه به ابعاد کیفی خوراک ها و خوراک دادن امری ضروری میباشد. برای تأمین احتیاجات غذایی حیوانات مزرعه‌ای در درجه اول نیاز به شناخت احتیاجات مغذی حیوان (در وضعیت‌های مختلف نگهداری، تولید و غیره) میباشد و در درجه بعد نیاز به شناخت مواد خوراکی و ترکیبات مغذی موجود در آنها خواهد بود. در این صورت است که امکان تأمین جیره‌های متعادل فراهم خواهد شد، لذا توجه به افزایش راندمان تولید حیوانات مزرعه‌ای زمینه‌های پژوهشی و تحقیق در امر شناخت و تعیین احتیاجات غذایی دامها و نیز شناخت خوراکها و ارزش غذایی آنها را فراهم ساخت. از اواسط قرن اخیر، در پی افزایش نقش تغذیه در اقتصاد دامپروری، شناسایی ارزش غذایی خوراک ها، تعیین احتیاجات غذایی حیوانات مزرعه‌ای و جنبه‌های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی تغذیه و بخصوص ارتباط غذا و تولید انرژی در بدن حیوان، توجه متخصصین علوم دامی (بخصوص متخصصین تغذیه دام و طیور) و حتی بعضی از سازمان‌های بین المللی را به خود معطوف داشته است که منجر به انجام تحقیقات بیشماری در این باره شده است.با توجه به اختلاف ترکیبات شیمیایی و ارزش غذایی منابع خوراک در اقلیم های مختلف که تحت تأثیر شرایط آب و هوایی، واریته گیاه، نوع و بافت خاک و … تغییر میکند، لذا ضرورت جمع‌آوری، دسته‌بندی و پالایش دادههای موجود در کشور در رابطه با ارزش غذایی منابع خوراک دام و طیور مورد توجه قرار گرفته تا به عنوان اولین جداول ارزش غذایی منابع خوراک دام و طیور ایران تدوین و ارائه گردد. از حدود 20 سال قبل عملاً تعیین ارزش غذایی منابع خوراک دام و طیور در مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور شروع شده اما به علت کم بودن تعداد دادهها، تدوین این جداول امکانپذیر نبوده است. در سال‌های اخیر با توجه به احساس نیاز در کشور و تعداد نسبتا زیاد داده های تولید شده، تهیه و تدوین جداول مربوطه در دستور کار تحقیقات علوم دامی کشور قرار گرفته است. در نتیجه اهداف کلی این طرح را میتوان بصورت ذیل عنوان داشت: 1- شناخت مواد خوراکی و کم و کیف ترکیبات شیمیای وخصوصیات فیزیکی آنها و تهیه جداول استاندارد خوراک های داخلی. 2- استفاده از جداول استاندارد خوراک داخلی در متعادل ساختن جیره‌های غذایی و بهره‌گیری بهتر با توجه به تطبیق داشتن استانداردها با منابع مصرفی خوراکها. 3- توصیه برنامههای تولیدی خوراک دام بخصوص در هر منطقه با توجه به ارزش ترکیبات شیمیایی، پتانسیل مساعد منطقه و پارامترهای الگوی کشت. 4-ارائه برنامههای توسعه‌ای در تولید خوراک دام جهت سیاست‌گذاری ها و برنامهریزی های دولت. 2 بررسی منابع 1-2- نقش تغذیه نقش تغذیه در موجودات زنده بر هیچ کس پوشیده نیست. هر موجود جاندار دارای ویژگی دریافت انرژی از محیط اطراف خود و تغییر و تبدیل و مصرف انرژی میباشد. چگونگی دریافت انرژی و مواد مغذی مورد نیاز جهت مصرف انرژی و ادامه حیات موضوع علم تغذیه میباشد. علم تغذیه ترکیبی از دانش بیوشیمی و فیزیولوژی در جهت بررسی ویژگیهای مواد خوراکی و چگونگی استفاده از آنها توسط دستگاه گوارش موجود زنده میباشد. تغذیهفرآیندی است که در طی آن سلول‌های بدن حیوان قابلیت استفاده از مواد شیمیایی مورد نیاز خود را جهت انجام مطلوب واکنش‌های متابولیکی و شیمیایی برای رشد، نگهداری[1]، کار و تولید دریافت مینماید. شناخت روابط بین مواد موجود در خوراکها و نیاز سلول‌های موجود زنده قبل از استفاده عملی و خوراک دادن، ضروری میباشد. در آغاز بررسی علم تغذیه نیاز به شناخت کلیه این روابط از نظر بیوشیمی و فیزیولوژی دارد. بطور کلی مواد مغذی تشکیل دهندۀ خوراک هستند و خوراک یا غذا ماده‌ای است که موجود زنده قادر به خوردن آن و سپس انجام مراحل هضم و جذب بر روی آن باشد. در اغلب غذاها یا خوراک ها، کلیه مواد شیمیایی موجود در آن جهت موجود زنده قابل استفاده نیستند و مقداری از آن از طریق دستگاه گوارش دفع میگردد. در علوم دامی با توجه به هدف از پرورش دامها که ایجاد منابع غذایی با کیفیت جهت انسان میباشد و دیدگاه‌های اقتصادی نیز در آن حائز اهمیت می‌باشند،ضرورت شناخت فرآیندهای غذایی آشکار میباشد.در پرورش حیوانات اهلی قسمت اعظم هزینه تولید مربوط به هزینه تغذیه میباشد که در برخی از شاخههای دامپروری تا 80 درصداز کل هزینه پرورش دام را هزینه تغذیه شامل میشود. بنابراین در شرایط متعارف مدیریت، تغذیه بالاترین اهمیت اقتصادی را در پرورش دام به خود اختصاص می‌دهد. هدف ما در بخش دامپروری تکمیل مواد موجود در خوراک جهت پاسخگویی دقیق به مجموع احتیاجات غذایی بدن دام میباشد. امروزه علاوه بر خوراکهای طبیعی جهت تکمیل جیره‌ها، به آنها مواد مصنوعی افزودنی مانند ویتامین‌ها، نمک و اسیدهای آمینه مصنوعی نیز اضافه میشود اما هیچکس نمیتواند اطمینان داشته باشد که خوراکی کاملاً مطابق با نیاز حیوان تهیه نموده است، بنابراین تلاش جهت نزدیک کردن هرچه بیشتر ترکیب خوراک به نیاز دام میباشد. ویژگی یک متخصص تغذیه موفق، شناخت دقیق مواد خوراکی و اثرات متقابل بین مواد خوراکی و نیز شناخت دقیق ساختار فیزیولوژیک و آناتومیک دستگاه گوارش دام میباشد. پس از شناخت مواد خوراکی و نحوۀ پاسخ دام به مادۀ خوراکی، متخصص تغذیه باید قادر باشد خوراکی با کاملترین ترکیب و با حداقل هزینه جهت تولید با کیفیت و اقتصادی، تهیه نماید. در سال 2030 میزان تقاضا برای مواد غذایی در جهان احتمالاً نزدیک به دو برابر سطح فعلی خواهد رسید. این در حالی است که میزان اراضی جدید جهت توسعه سطح زیر کشت بسیار محدود است با توجه به هزینههای پایین تولید علوفه‌ها از طریق به کارگیری اراضی آیش، دیمزارهای کم بازده و اصلاح و احیاء مراتع مرده هزینههای تولید را به میزان قابل توجهی کاهش داد. از سویی مهمترین عامل محدود- کننده در بخش دام و طیور، کمبود منابع علوفه و عدم امکان توسعه تولید علوفه در کشور میباشد (ترک نژاد، 1378). به علت اینکه مواد مغذی ضروری برای حیوان از طریق منابع مختلف تأمین میشود و ارزش‌گذاری هر منبع خوراکی در درجه اول به قابلیت هضم و ترکیب شیمیایی آن وابسته میباشد،لذا جهت بهبود سیستم تغذیه ای دام در هر منطقه، شناخت خصوصیات کمی و کیفی مواد خوراکی در ارتباط با ارزش تغذیه‌ای خوراک مصرفی و همچنین تامین احتیاجات حیوان برای اهداف مختلف پرورشی امری انکار ناپذیر میباشد. بنابراین برای تغذیه صحیح و مدیریت تغذیه‌ای کارآمد در وهله اول بایستی ترکیب شیمیایی و اجزای مواد مغذی خوراک را شناخت، و در وهله دوم قابلیت هضم و یا میزان استفاده از مواد مغذی خوراک را مشخص کرد. چون استفاده از مقادیر قابلیت هضم یا ارزش غذایی خوراک در جیره نویسی فاکتور بسیار مهمی بوده و این فاکتور علاوه بر این که با مصرف اختیاری خوراک در ارتباط میباشد، ارتباط بین میزان مواد مغذی و انرژی در دسترس نشخوار کنندگان را نیز مشخص می کند (جوان، 1383). 2-2- اهمیت شناسائی مواد مغذی در تغذیه حیوانی با افزایش روز افزون مایحتاج جوامع انسانی و از جمله ایران، نیاز به افزایش تولیدات دامی امری اجتناب ناپذیر است. پاسخگویی به این نیازها در گرو توسعه دامپروری میباشد، در شرایط کنونی ایران، جمعیت دامی نسبتاً زیادی وجود دارد و با توجه به این شرایط، افزایش جمعیت دامی به هیچ وجه منطقی نمی‌باشد، چرا که با افزایش تعداد دام، فشار بر منابع خوراکی تشدید میگردد و بازده تولید و حتی مقدار کل تولید کاهش خواهد یافت. لذا برای دستیابی به تولید بالاتر چاره‌ای جز افزایش میزان بازده تولید باقی نخواهد ماند. وقتی به جمعیت و بازده تولیدات دامی بعضی از کشورهای پیشرفته توجه شود، این موضوع بیشتر مورد توجه قرار می گیرد بعنوان مثال، مجموع گله‌های گاو در آلمان غربی در 1990، 6/14 میلیون رأس با تولید شیر 6/24 میلیون تن بوده است در حالیکه مجموع جمعیت گاو در ایران در همان سال اندکی بیش از7 میلیون رأس با تولید شیر حدود 4/3 میلیون تن بوده است(مزینی، 1369). بازده بیولوژیکی و تغذیه‌ای از اهداف اصلی پرورش حیوانات مزرعه‌ای بشمار می‌رود به نحویکه با مصرف مواد خوراکی (بخصوص موادیکه قابل مصرف مستقیم انسان نیست) در تغذیه حیوان بیشترین تولید ممکن بدست آید. لذا شناخت خوراکها و تأمین احتیاجات غذایی حیوان بوسیله آنها از اصلی ترین فعالیتهای دامپروری محسوب میگردد. امروزه کمبود منابع خوراکی (انرژی‌زا و پروتئینی) به عنوان مهمترین عامل محدود کننده در توسعه دامپروری، بسیاری از کشورها و از جمله ایران، به شمار می‌رود اما اختلالات تغذیه‌ای و عدم تعادل بین مواد مغذی در خوراک مصرفی دامها نیز نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای دارد. نه تنها بالا بودن یک یا چند عنصر در منابع علوفه ای یک منطقه ممکن است به میزان زیادی در پایین نگهداشتن تولید دخیل باشد لیکن از کم و کیف آن اطلاعاتی در دسترس نباشد. برای پی بردن به چنین پدیده‌هایی نیاز به شناخت ارزش غذایی و ترکیبات مغذی انواع خوراک ها میباشد، به نحوی که هر دو جنبه کیفی و کمی خوراک را شامل گردد. لذا ارزشیابی مواد خوراکی قابل استفاده در تغذیه حیوانی، به عنوان یک رشته اساسی، نقش بسیار مهم در توسعه دامپروری دارد چرا که با وجود چنین اطلاعاتی، امکان تهیه و تنظیم جیره‌های غذایی مناسب تر و همچنین استفاده بهینه از منابع بالقوه و فرآورده‌های فرعی کشاورزی در تولید فرآورده‌های حیوانی فراهم خواهد شد .(Bradford, 1989) خوراک های دام و طیور، از نظر کیفیت، ناهمگن ترین محصولات کشاورزی محسوب میگردد. گستردگی تنوع در این منابع خوراکی بر این ناهمگنی می‌افزاید. قدر مسلم چنین تغییرات وسیعی در کیفیت و ترکیبات مغذی خوراک ها، شناسایی و ارزشیابی آنها را مشکل‌تر و پیچیده ترمی‌سازد. از طرفی به دلیل تأثیر شدید عوامل محیطی و اقلیمی و مدیریتی بر کیفیت و ارزش غذایی مواد خوراکی اهمیت شناسایی آنها بطور منطقه‌ای بیشتر خواهد بود.(Rivardin and Blaire, 1991) ارزش نهایی و واقعی یک ماده خوراکی یا یک جیره زمانی مشخص میشود که نتیجه آن در تغذیه عملی بر روی حیوان آشکار میگردد ولی در عین حال، تحت شرایط عملی تحقیقاتی، آزمایشگاهی بیولوژیکی بر روی حیوان در سطح وسیع امکانپذیر نخواهد بود لذا نیاز به روشهای ارزشیابی سریع‌تر و ارزان‌تری میباشد .(NRC, 2001) در این ارتباط با روشهای حسی و تجربی از جمله: مرحله برداشت علوفه، بو، رنگ، مقدار خوش خوراکی و تمایل حیوان به خوردن، مقدار پس مانده خوراک در آخور و غیره تا حدودی میتواند اطلاعاتی را در امر کیفیت ماده خوراکی بدست آورد ولی داشتن چنین اطلاعاتی به تنهایی نمیتواند ملاک ارزشیابی کامل خوراک باشد، زیرا مقادیر مواد مغذی مختلف را مشخص نخواهد کرد، لذا برای شناخت و تعیین تراکم مواد مغذی لازم است عملیات تجزیه بر روی مواد خوراکی انجام بگیرد. بنابراین با توجه به دامنه وسیع تغییرات در مواد مغذی خوراکها، حتی در یک ماده خوراکی خاص از نقطه‌ای به نقطه دیگر بدون تجزیه و تعیین غلظت مواد مغذی در آنها امکان کاربرد دقیق و بازدهی غذایی مطلوب در تغذیه دام فراهم نخواهد بود (NRC, 2001). 3-2- تاریخچه شناسایی خوراک ها و مواد مغذی آنها به نظر میرسد که توجه به ارزش گیاهان علوفه‌ای همزمان با اهلی کردن حیوانات بوده است. در پی نیاز روز افزون بشر به فرآورده‌های حیوانی در روند تحولات سیستم زندگی انسان، اهمیت اقتصادی نباتات علوفه‌ای و مواد خوراکی مورد استفاده حیوانی بارزتر شده است و این امر روند افزایش به خود گرفته است، به نحویکه امروزه بخش مهمی از زراعت دنیا به کشت و کار علوفه اختصاص یافته است و به برنامههای بهبود و توسعه مراتع و تولید فرآورده‌های دامی در مرتع توجه بسیار زیادی مبذول میگردد(اصفهانی،1368). در یونان قدیم تصور می شد که تمام مواد از 4 عنصر اصلی آب، هوا، خاک و آتش تشکیل شده است و تفاوت در اشکال مختلف اشیاء را ناشی از نسبت‌های متفاوت عناصر چهارگانه می دانستند (Given, 1989). تا زمان پیدایش شیمی تجزیه هیچگونه فعالیتی در امر تجزیه و تعیین ترکیبات شیمیائی خوراکهای انسان و حیوان صورت نگرفته بود. در اوایل قرن نوزدهم میلادی که دانش شیمی مواد خوراکی به پیشرفت‌هایی نایل آمد، امکان طبقه‌بندی مواد خوراکی براساس ترکیبات شیمیایی آنها فراهم آمد(اصفهانی، 1368). 4-2- جداول ارزش غذایی علوفه‌ها اولین جداول ارزش غذایی علوفه‌ها توسط Thaer (1809) تهیه گردید که در آن علوفه‌های خشک را براساس میزان قابلیت حل در اسید و یا قلیا طبقه بندی نمود. این طبقه بندی را میتوان چیزی شبیه طبقه بندی رایج کنونی علوفه‌ها براساس الیاف خام دانست (Harris, 1968). بعدها جدول دیگری تحت عنوان «معادل های علوفه ای» توسطBoussingault (1834) منتشر گردید که خوراک ها را براساس مقدار ازت مقایسه می‌کرد. [1]-Maintenance |
اثر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین
 اثر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچینفهرستمطالب عنوانصفحه 2-2- تاریخچه اهلی کردن بلدرچین ژاپنی10 2-4- ویژگیهای عمومی بلدرچین11 2-5- اندازه و طول عمر بلدرچین12 2-6- افزودنی‌های غذایی غیر مغذی12 2-8- بررسی‌های انجام شده در زمینه استفاده بیش از حد دارو15 2-9- مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها در پرورش صنعتی دام و طیور16 2-11- باقی مانده‌های دارویی در محصولات دامی خطر جدی سلامت انسان18 2-12- تاریخچه استفاده از گیاهان دارویی18 2-12-1- نقش‌های گیاهان دارویی و بر خورد با آنها19 2-13-مواد موجود در گیاهان دارویی20 2-14-3- مصارف طبی و سنتی سیاه‌دانه25 2-15- کلیاتی در مورد سیستم ایمنی28 2-15-1- لزوم تقویت سیستم ایمنی30 2-16-نقش سیاه‌دانه در سیستم ایمنی30 2-17- مطالعات انجام شده روی سیاه‌دانه31 3-3-خرید مواد خوراکی و تنظیم جیره‌ها36 3-4- بلدرچین‌های مورد آزمایش37 3-5- اقدامات انجام شده در روز ورود بلدرچین‌های یک روزه37 3-6-1-برنامهنوری، دماورطوبتسالن38 3-7- فراسنجه‌های اندازه گیری شده38 3-7-5-اندازه گیری فاکتورهای خونی40 3-7-5-1- اندازهگیری متابولیت‌های سرم41 3-7-5-2-اندازهگیری غلظت هموگلوبین خون42 3-7-5-4- شمارش گلبول‌های قرمز خون43 3-7-6 - روش انجام تیتر آنتی بادی SRBC43 3-8- مدل آماری و تجزیه و تحلیل آماری دادهها44 4-2- پارامترهای بیوشیمیایی اندازه گیری شده سرم خون و فاکتورهای خونی51 4-3- بازده و وزن نسبی اجزای لاشه (28 روزگی)54 4-4- بازده و وزن نسبی اجزای لاشه (42 روزگی)55 5-2- پارامترهای بیوشیمیایی اندازه گیری شده سرم خون و فاکتورهای خونی61 5-2-3- آلبومین و پروتئین تام62 5-2-4- گلبول‌های قرمز، هموگلوبین، هماتوکریت63 5-3- بازده و وزن نسبی اجزای لاشه64 فهرست جدول‌ها عنوان صفحه جدول 2-1 : مشخصاتعمومیوتولیدیبلدرچینژاپنی.......................................................................................12 جدول 3-1 : ترکیب جیره غذایی مورد استفاده در آزمایش .....................................................................................36 جدول3-2: ترکیب سیاه‌دانه مورد استفاده در آزمایش...........................................................................................37 جدول 4-1: اثرسطوحمختلف سیاه‌دانهجیرهبلدرچینبر( مصرفغذا، افزایش وزن، ضریب تبدیل)در دوره‌های پرورشی مختلف....................................................................................................................................... 50 جدول 4-2 : اثرسطوحمختلفسیاه‌دانهجیرهبلدرچینبر فاکتورهای خونی و بیوشیمیایی سرم در 42روزگی ................................................................................................................................................................54 جدول 4-3 : اثرسطوحمختلف سیاه‌دانهجیرهبلدرچینبر ( بازده لاشه، اندام‌های ایمنی و داخلی در 28 روزگی)..............................................................................................................................................................55 جدول 4-4 : اثرسطوحمختلف سیاه‌دانهجیرهبلدرچینبر( بازده لاشه، اندام‌های ایمنی و داخلی در 42روزگی)...............................................................................................................................................................57 جدول 4-5 : اثرسطوحمختلفسیاه‌دانهبرSRBC هفته‌های مختلف بر بلدرچین..............................................57 فهرست شکل‌ها عنوان صفحه شکل 2-1- ردهبندیبلدرچین........................ 9 شکل 2- 2 : تصویر شما تیک گیاه دارویی سیاه‌دانه و بذر سیاه‌دانه25 فهرست نمودارها عنوان صفحه نمودار 4-1 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر مصرف خوراک در 21- 0 روزگی............................................. 46 نمودار 4-2 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در 21- 0 روزگی ........................................... 47 نمودار 4-3 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در 42- 22 روزگی .......................................... 47 نمودار 4-4 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر افزایش وزن در 42- 0 روزگی ........................................... 48 نمودار 4-5 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در 21- 0 روزگی........................................ 49 نمودار 4-6 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در 42- 22 روزگی....................................... 49 نمودار 4-7 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جیره بلدرچین بر ضریب تبدیل غذا در 42- 0 روزگی........................................ 50 نمودار 4-8 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر کلسترول خون بلدرچین در 42 روزگی.................................................. 52 نمودار 4-9 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر تری گلسرید خون بلدرچین در 42 روزگی............................................. 52 نمودار 4-10 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر LDL خون بلدرچین در 42 روزگی.................................................. 53 نمودار 4-11 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر گلبول‌های قرمز خون بلدرچین در 42 روزگی........................................... 53 نمودار 4-12: اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر SRBC در بلدرچین در 42 روزگی...................................56
چکیدههدف از انجام این پژوهشبررسیتأثیرسطوحمختلف بذر سیاه‌دانهبرعملکرد رشد، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین بود. بدین منظور 240 قطعهبلدرچینیکروزهدر 4 تیمار و 4 تکرارو 15قطعهبلدرچیندرهرتکراردر قالبطرحکاملاًتصادفیتوزیع شدند. گروههای آزمایشی شامل تیمار شاهد(جیره پایه+0% سیاه‌دانه)، تیمار یک (جیره پایه+5/0% سیاه‌دانه)، تیمار دو (جیره پایه+1% سیاه‌دانه)، تیمار سه (جیره پایه+5/1% سیاه‌دانه) و پس از آنالیز سیاه‌دانه جیره مطابق باNRCسال1994 تنظیم شد. طول دورهآزمایش 6 هفتهبود. مصرفخوراک، افزایشوزن و ضریبتبدیلخوراکدر پایان هر هفته اندازه گیری شد. و در پایان دوره برای اندازه گیری فاکتورهای خونیازهرتکراردوبلدرچین برای خون گیریانتخابگردید، برای اندازه گیری پاسخ ایمنی علیهSRBC روزهای 14 و 28 خون گوسفندی به صورت عضلانی تزریق گردید 7 و 14 روز پس از تزریق خون گیری از دو بلدرچین انجام شد درروزهای 28 و 42 ازهر تیمار 2 قطعهبلدرچینبرایاندازهگیری بازده لاشه و اندام‌های ایمنی انتخاب شد. 21 - 0روزگیتیمار 3 نسبتبهسایر تیمارها مصرف خوراک بیشتری داشت و تفاوتمعنیداریرا نشان داد (05/0 ≥p)،تیمار 2 بیشترین افزایش وزن و بهترین ضریب تبدیل را نسبت به سایر تیمارها نشان داد (05/0 ≥p)، تیمار شاهد بیشترین میزان LDL، کلسترول و تری گلسرید را داشت (05/0 ≥p)،تیمارهای 2و 3 به طور معنی داری بیشترین میزان گلبول‌های قرمز را نسبت به تیمار شاهد داشتند (05/0 ≥p)، درصد بورس نسبت به وزن زنده در 42 روزگی تیمار شاهد نسبت به سایر تیمارها تفاوتمعنیداریداشت (05/0 ≥p)، تیمار 3 در نسبت بیضه در نرها نسبت به سایر تیمارها تفاوتمعنیداریداشت (05/0 ≥p)، میزان پاسخ ایمنی علیه SRBC در هفته ششم تیمار 2 با سایر تیمارها تفاوتمعنیداریداشت (05/0 ≥p)، تفاوت بین تیمارها از لحاظ (HDL،VLDL، آلبومین، پروتئین کل، هموگلوبین، هماتوکریت، بازده لاشه، سینه، ران‌ها، کبد، طحال، سنگدان، قلب، چربی بطنی) تفاوتمعنیدارینبود (05/0 ≥p). واژه‌های کلیدی:سیاه‌دانه، عملکردتولیدی، فاکتورهای خونی، ایمنی، بازده لاشه، بلدرچین فصل اول: مقدمــهدسترسی مطمئن به منابع غذایی مورد نیاز جوامع بشری به صورت یک ضرورت اجتناب ناپذیر در آمده است. وضعیت تولید مواد غذایی در دنیای امروز به خصوص در کشورهای در حال توسعه یکی از مسائل مهم اقتصادی به شمار می‌رود و بر اساس برخی پیش بینی‌ها این مسئله در آینده نزدیک ممکن است مشکلات اجتماعی را به همراه داشته باشد. افزایش روز افزون جمعیت دنیا به ویژه در کشورهای فقیر مهمترین دلیل این امر میباشد (6). بیشتر کشورهای در حال توسعه غذای مورد نیاز جمعیت خود را به سختی تأمین میکنند و بخش عظیمی از جمعیت انسانی جهان از سوء تغذیه رنج می‌برند (57). نیازبهپروتئینازمسائلپیشرویتغذیهانسان می‌باشدواهمیتآندررشدوسلامتکاملاًروشن میباشد. باافزایشجمعیتجهان، نیازبشربهموادپروتئینیروزبهروزافزایشیافتهاست. اینمسئلهسببشدهکهبسیاریازحیواناتراکهگوشتآن‌هابرایمصرفانسانمناسباست، بهصورتاهلیدرآوردهوباپرورشصنعتیآن‌هابخشیازاحتیاجاتپروتئینیانسانبرطرفگردد، امروزهباتوجهبهافزایشروزافزونجمعیتولزومتأمینموادغذایی، بهبودراندمانتولیدسبب میشود تاسطحتغذیهمردمجهانبه تدریجبهبودیابد (7). صنعتطیورنقشعمده‌ای دراینتوسعهوبهبودخواهدداشت. بنابراینیکیازاهدافاصلیدراینصنعت، بهبودراندمانتولیدباحداقلهزینهاست. ازآنجاکهبخشتغذیهدراینصنعتقسمتاعظمهزینه‌هارابهخوداختصاص می‌دهد، لذاتلاشدرجهتبهبودکار آیی، استفادهازموادمغذیدرجیرهامریضروریوقابلتوجه میباشد (11). دانشمنداندراکثرنقاطجهانفعالیت‌هایمستمریراجهترفعایننیازهاآغازکرده‌اند. ازجملهاینفعالیت‌هاکهاز سال‌هاپیششروعشدهاستاهلیکردن، پرورشواصلاحبعضیازگونه‌های پرندگانوحشیمی‌باشد. به عنوانمثالتوسعهصنعتبلدرچیندراستونیااززمانورودتخمبلدرچینبهآنجادرسال 1976 آغازگشتورویخصوصیاتمورفولوژیکیبلدرچینوتحقیقدرموردگله‌هایپرتولیدومقاومدراینکشوربررسیومطالعهگردید (2). دراینارتباطپرورشبلدرچیندراوایلقرنبیستمتوسطدامپرورانازاهمیتخاصیبرخوردارشد. ازآنجاکهسلامتی، پویاییوشکوفاییاستعدادهایافرادهرجامعه، درگروتغذیهصحیحوکافی، بهویژهبخشپروتئینحیوانیافرادآنجامعهاست. لذابرایتأمینپروتئینحیوانیتوسعههرچهبیشتردامپروری، بهویژهصنعتپرورشطیوروسایرپرندگانازجملهبلدرچینضرورتانکارناپذیریپیدامی‌کند (3). مطالعهرویبلدرچینبهعنوانیکپرندهبهدلایلمتعددیمی‌تواندجنبهبنیادییاکاربردیپیداکند. هماکنونازبلدرچینبهعنوانحیوانآزمایشگاهیدرسطحگستردهاستفادهمی‌شود. ومزایایفراواندیگرینیزسبباهمیتپرورشبلدرچینشدهاست. بلدرچینباداشتنخصوصیاتمناسبجثهکوچک، رشدسریع، بلوغزودرس، تولیدبالایتخم، فاصلهکوتاهتخمگذاریحدود٢٠ساعت، فاصلهکوتاهایجادنسل، نیاز کمبهمحیطپرورشیازنظرمساحت، نیازبهغذایکم، مقاومتبهشوریجیرهتاحد٣درصدنمکدورهانکوباسیونکوتاه، مقاومتبهبسیاریازبیماری‌های متداولجوجه‌های گوشتی، کیفیتبالایگوشتوتخم، قیمتبالایتولیدات، هزینهکمموادغذاییودرمان، وبازگشتسریعسرمایهو ... بهعنوانپرنده‌ای باارزشاقتصادیشناختهشدهوهماکنوندربسیاریازکشورهایجهانپرورشدادهمی‌شود. وتحقیقاتگسترده‌ای بر روی آن درحالانجاممی‌باشد (80). اولینبارپرورشصنعتیاینپرندهدراستانتهراندرمحلماهیسرایکرجتوسطدکترمعتمدانجامشد. سپسدکتررادیمیبدیدریزداقدامبهپرورشبلدرچینبه صورتصنعتینمود. بهدنبالآندرشهر‌های مختلفکشورازجملهتبریز، مشهد، قم، کرجودیگرنواحیپرورشبلدرچیندرواحد‌ها‌ی صنعتیکوچکوبزرگرواجیافت (2).وجودویژگی‌های مناسبسببشدهتابلدرچینبهعنوانیکپرندهمطلوبنزدکشاورزانوپرورشدهندگانتلقیشدهوعلا قمند انزیادیبهپرورشصنعتیاینپرندهرویآورند (2). پرورشبلدرچینامروزهجایگاهخاصیدرصنعتپرورشطیورپیداکردهاستوباتوجهبهتقاضایمردم، پرورشآنروبهگسترشاست. بلدرچینوجوجه‌هایگوشتیجزءپرندگانیهستندکهازرشدسریعیبرخوردارند. اینپرندگاندرطیدورهپرورشباعواملاسترس‌زایمختلفیمواجه می‌شوندوایناسترس‌هاباعثتغییردرهورمون‌ها، کاهشخوراکمصرفی، تغییردرمتابولیسمموادمغذیوتضعیفسیستمایمنی میشود. از راهکارهای توفیق در صنعت پرورش طیور تغذیه مناسب است که از جهات مختلف مورد توجه بوده، از جمله میتوان به ارتباط تغذیه با رشد و ارتقاء ایمنی اشاره نمود (80). در این راستا شرایط تغذیه‌ای، اعمال ایمونولوژی و پاسخ به عوامل عفونی را در میزبان تحت تأثیر قرار می‌دهد و بر عکس، بیماری‌های عفونی حاد یا مزمن نیز اثر زیان باری بر شرایط تغذیه‌ای خواهد گذاشت. در مورد کنترل، پیشگیری مهم‌تر از درمان است. زیرا اولاً درمان در جایگاه‌های بزرگ مشکل بوده و ثانیاً هزینههای آن زیاد است. در حالی که پیشگیری بیماری‌ها آسان‌تر و هزینه آن کمتر است. از این رو باید تدابیری اتخاذ نمود که به جای درمان، مسئله پیشگیری از بیماری‌ها را مد نظر قرار داد. برای پیشگیری از بروز بیماری‌ها و بالا بردن مقاومت، روشهای متعددی وجود دارد از جمله واکسیناسیون، استفاده از آنتی بیوتیک ها و غیره که هر یک از این روشها علی رغم ارتقاء عملکرد سیستم ایمنی معایبی مانند ایجاد مقاومت میکروارگانیسم ها نسبت به آنتی بیو تیک ها دارند و مدت زمان مصرف آنتی بیوتیک ها و فاصله آخرین مرحله استفاده از آنها تا زمانی که طیور به کشتار گاه منتقل میشوند، می‌بایست مورد بررسی قرار گیرد و حتی در صورت رعایت همه موارد، احتمال بروز عوارض جانبی ناشی از باقی ماندن این مواد در لاشه و در بدن افرادی که از این محصولات خصوصاً به مقدار زیاد در رژیم غذایی خود استفاده میکنند، وجود دارد. در نتیجه نگرانی‌های ناشی از اثرات نامطلوب مصرف زیاد آنتی بیوتیک ها در تغذیه طیور روز به روز در حال گسترش است (46). در دهه‌های اخیر جهت بالا بردن بازده تولیدی دام و طیور از ترکیباتی به عنوان افزودنی‌های غذایی و محرک رشد که در دسترسی مواد مغذی جیره و بهبود رشد استفاده شده است، که از جمله این ترکیبات آنتی بیوتیک های محرک رشد بوده که به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند ولی با توجه به اثرات مضر استفاده از آنتی بیوتیک های و محدود بودن استفاده از آنها، متخصصین تغذیه دام و طیور در پی جایگزینی برای این ترکیبات هستند. از سال 2006 در اروپا کاربرد هر نوع آنتی بیوتیکی به عنوان محرک رشد در جیره دام و طیور ممنوع گردید (91). حذف آنتی بیوتیک ها از جیره دام و طیور به عنوان محرک رشد به دلایل مختلفی بود که مهمترین آنها ایجاد میکروارگانیسم های مقاوم به آنتی بیوتیک ها، مخفی شدن عفونت‌های موجود، مسمومیت دارویی و بقایای آنتی بیوتیکی در محصولات میباشد (7). با توقف استفاده از آنتی بیوتیک ها، افزایش بیماری و کاهش تولید به کرات در جوجه‌های گوشتی مشاهده شد (38). همچنین چنانچه یک ترکیب ضد میکروبی برای مدت طولانی استفاده شود، برخی از باکتری‌ها نسبت به آن مقاوم خواهند شد و لذا در بدن پرنده تکثیر می‌یابند. به همین دلیل محرک‌های رشد با منشأ غذایی در طی زمان طولانی کم اثرتر می شوند. ممکن است آنتی بیوتیک های مختلف به طور همزمان و یا به صورت متناوب در جیره پرندگان استفاده شوند. همچنین به علت نگرانی‌ها از انتقال عامل مقاومت از یک میکروب به میکروب دیگر نگران کننده است به دلیل وجود نگرانی‌ها در مورد عوارض جانبی داروهای شیمیایی و کاهش اثرات آنها در مدت زمان طولانی و همچنین کارایی بیشتر داروهای مشتق شده از گیاهان دارویی در درمان بیماری‌ها نسبت به داروهای شیمیایی باعث افزایش میل به استفاده از گیاهان دارویی به عنوان جایگزین مناسب در درمان بیماری‌ها شده است (10). نتایج پژوهشهای اخیر نشان می‌دهد مصرف جایگزین آنتی بیوتیک ها از جمله گیاهان دارویی، پروبیوتیک ها و اسیدهای ارگانیک میتواند باعث بهبود عملکرد طیور از جمله بهبود مصرف خوراک، افزایش وزن، ضریب تبدیل و کاهش شمار باکتری‌های مضر دستگاه گوارش شود. کارائی این جایگزین‌ها قابل رقابت و مقایسه با آنتی بیوتیک های محرک رشد میباشد (69). گیاهان داروئی ترکیبات گیاهی میباشد که به واسطه فعالیت ضد میکروبیشان شناخته شدهاند. داروهای گیاهی به عنوان درمان جایگزین با عوارض کمتر و خواص متعدد و در برخی موارد به عنوان تنها درمان موثر در درمان بیماری‌ها مورد استفاده قرار میگیرد. از جمله این گیاهان، گیاه سیاه‌دانه است که تاریخچه غنی طبی و مذهبی دارد.سیاه‌دانه از زمان‌های قدیم به عنوان یک گیاه دارویی و ادویه‌ی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این گیاه بومی اروپای جنوبی، آفریقای شمالی و آسیاست؛ و در ایران سیاه‌دانه در نقاط مختلف به عمل میآید. بذر گیاه سیاه‌دانه که به سیاه‌دانه معروف است توسط مصرهای باستانی و پزشکان یونانی برای درمان سردرد، اسم، آلرژی و سیستم ایمنی مورد استفاده قرار می‌گرفته است (56). این گیاه یکی از قدیمی‌ترین گیاهان اهلی شناخته شده است که دانه‌های آن در مقبره تو تن خامون[1] یافت شده است و دانه این گیاه به عنوان چاشنی و در طب سنتی در طول تاریخ و در فرهنگ‌های مختلف استفاده می‌شده است (31). از این گیاه به طور گسترده در طب سنتی استفاده شده (85)؛ و حاوی مواد شیمیایی مفید و دارای ارزش درمانی بالا است (32). دانه گیاه سیاه‌دانه توسط مصری‌های باستان و پزشکان یونانی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد استفاده قرار گرفته شده است (81). پزشکی مسلمان دانه‌های سیاه‌دانه را به عنوان یک دارو برای سرما خوردگی و بسیاری از بیماری‌های دیگر در نظر گرفته است. به عنوان مثال در یکی از کتاب‌های مسلمانان گفته شده است که سیاه‌دانه درمان هر دردی به جز مرگ میباشد(31). در ایران از دانه‌ی این گیاه به عنوان چاشنی در نان، ماست، ترشی و پنیر استفاده میشود (47). مواد مختلفی از دانه سیاه‌دانه استخراج شده است (41). تایموکینون[2]، تایموهیدروکینون[3]، تیمول[4] و کارواکرول[5] از مواد مؤثره مهم در عصاره آبی دانه این گیاه می‌باشند (71) که جزء گروه مهمی از متابولیک های ثانویه یعنی ترپن ها[6] می‌باشند (32). تایموکینون از ترکیبات اصلی بذر گیاه سیاه‌دانه است و اثرات درمانی بسیار زیادی به این ماده نسبت داده شده است (29). در سال‌های اخیر دانه‌های گیاه سیاه‌دانه مورد تحقیقات وسیع فارماکولوژیک بوده است. این مطالعات دامنه وسیعی از اثرات مانند ضد باکتری (43)، ضد تومور (39)، ضد التهاب (53)، مسکن (61)، کاهنده قند خون (27)، شل کننده عضلات صاف، سیتوتوکسیک و محرک ایمنی (30) را نشان می‌دهد. خواص گیاه دارویی سیاه‌دانه به علت ترکیبات و مواد تشکیل دهنده آن میباشد مطالعات نشان می‌دهد که سیاه‌دانه موجب بهبود مصرف خوراک، عملکرد رشد و سیستم ایمنی میشود (84)؟ بنابراین هدفازاینپژوهشبررسیتأثیرسطوحمختلف بذر سیاه‌دانه برعملکرد رشد، خصوصیاتوبازدهلاشه، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنیدر بلدرچینژاپنی میباشد. [1]-Tutankhamon 1-Thymoquinone [3]- Thymohydroquinone [4]-Thymol [5]- Carvacrol [6] -Terpens |
اثر سوپرجاذب های طبیعی و مصنوعی بر قابلیت استفاده آب خاک و پراکنش ریشه زیتون
 اثر سوپرجاذب های طبیعی و مصنوعی بر قابلیت استفاده آب خاک و پراکنش ریشه زیتونفهرست مطالب عنوان صفحه چکیده...1 فصل اول: مقدمه و کلیات..2 مقدمه..3 1-1- شرایط اکولوژیکی زیتون.4 1-2-مشخصات گیاه شناسی زیتون.......... ...............................5 1-3- رقم مانزانیلا................... ................................6 1-4-ازدیاد زیتون....................... ............................6 1-5-گل آذین............................. ...........................7 1-6-گل................................. .............................8 1-7-گلدهی............................... ............................8 1-7-1- گل انگیزی.......................... ........................8 1-7-2- گل آغازی .......................................................................................................................... ...........................................10 1-7-3- تمایز گل........................... ........................10 1-8- عوامل موثر بر گل انگیزی و گل آغازی.. .........................10 1-8-1- نور............................ .............................11 1-8-2- دما.............................. ...........................11 1-8-3- رطوبت................................ ....................11 1-9- میوه دهی.............................. ....................12 1-10- تشکیل میوه........................... ......................12 1-11- ریزش میوه............................. ....................13 1-11-1- الگوی ریزش........................ ........................13 1-11-2- الگوی رشد میوه .................... .....................14 1-12-منحنی رشد میوه....................... .......................14 1-13- تغییرات شیمیایی در طول نمو........... ......................15 1-14- عوامل موثر در تشکیل میوه.............. ....................15 1-14-1- دما................................ ......................16 1-14-2- آب و بارش......................... .......................16 1-14-3- شوری............................... .....................18 1-14-4-گرده آفشانی و سازگاری................ ...................18 1-14-5- میزانمحصول.............................................................................................................................................19 1-14-6-اعمال مکانیکی.............................................................................................................................................20 1-14-7- تنک میوه و هرس.......................................................................................................................................20 1-15- ماده آلی...........................................................................................................................................................20 1-15-1- اثرات ماده آلی ب کیفیت فیزیکی خاک......................................................................................................21 1-16- زئولیت.............................................................................................................................................................22 1-17- سوپرجاذب ها.................................................................................................................................................26 1-17-1- سوپرجاذب های پایه طبیعی.......................................................................................................................28 1-17-1-1- سوپرجاذب های پلی ساکاریدی.............................................................................................................29 1-18- اصلاح در راستای تهیه سوپرجاذب.................................................................................................................30 1-19- کوپلیمریزاسیون پیوندی..................................................................................................................................30 1-20- شبکه بندی......................................................................................................................................................31 1-21- سوپرجاذب استوکوزورب...............................................................................................................................32 1-22- اهداف تحقیق..................................................................................................................................................33 1-23- فرضیههای تحقیق............................................................................................................................................34 فصل دوم: بررسی منابع ................................................................................................................................35 2-1- تحقیقات درباره تاثیر کاربرد سوپرجاذب ها بر رشد گیاهان.............................................. ..................36 2-2- جاذب های طبیعی رطوبت................... ...................40 2-3- جاذب های مصنوعی رطوبت.................. ...................41 فصل سوم : مواد و روش ها ..........................................................................................................................45 3-1- ویژگیهای جغرافیایی منطقه.............. ....................46 3-1-1- زمان و موقیعت محل اجرای تحقیق........ ....................46 3-1-2- ویژگیهای آب و هوای منطقه............. ...................46 3-1-3- خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک............................................................................................................46 3-2- تهیه ضایعات آلی و سوپرجاذب ها......... .....................47 3-2-1- کمپوست زباله شهری..................... ..................47 3-2-2- ضایعات فرآوری زیتون................... ..................47 3-2-3- کاه و کلش برنج ...................... ...................47 3-3-طرح آزمایش............................. ...................48 3-4- اعمال تیمارها......................... ....................48 3-5- روش کاشت......................................................................................................................................................49 3-6- آبیاری............................... ......................49 3-7- ارزیابی صفات.......................... ....................50 3-7-1- وزن تر ریشه، برگ و ساقه............. ....................50 3-7-2- وزن خشک ریشه، برگ و ساقه............. ....................50 3-7-3- تعداد شاخه جانبی.........................................................................................................................................50 3-7-4- طول ساقه......................................................................................................................................................50 3-7-5- طول ریشه.....................................................................................................................................................50 3-7-6- کلروفیل.........................................................................................................................................................50 3-7-7 قطر ساقه..........................................................................................................................................................50 3-7-8- مواد معدنی برگ شامل نیتروژن و فسفر........................................................................................................50 3-7-9- آنالیز داده ها..................................................................................................................................................51 فصل چهارم : نتایج و بحث............................................................................................................................ 52 4-1- تجزیه واریانس دادههای مربوط به اثر تیمارها بر شاخصهای رشد................................................................. 53 4-1-1- اثر تیمارها بر ارتفاع ساقه اصلی....... ..................53 4-1-2- اثر تیمارها برطول ریشه...............................................................................................................................58 4-1-3- اثر تیمارها برکلروفیل...................................................................................................................................59 4-1-4-اثر تیمارها بر تعداد شاخه جانبی...... ....................61 4-1-5-اثر تیمارها بر قطر ساقه............. .....................63 4-1-6- اثر تیمارها بروزن تر ساقه........... ....................64 4-1-7- اثر تیمارها بروزن خشک ساقه......... .....................65 4-1-8- اثر تیمارها بروزن تر ریشه........... ....................66 4-1-9- اثر تیمارها بروزن خشک ریشه........ .......................67 4-1-10- اثر تیمارها بروزن تر برگ.......... .....................70 4-1-11-اثر تیمارها بروزن خشک برگ......... .....................71 4-1-12-اثر تیمارها بر نیتروژن برگ.......... ...................74 4-1-13- اثر تیمارها برفسفر برگ............. ....................76 فصل پنجم : بحث، نتیجه گیری و پیشنهادها.............................................................................................79 5-1- تجزیه واریانس دادهها.................... ................80 5-2- اثر بستر کشت بر شاخصهای رشد گیاه...........................................................................................................80 5-3- اثر متقابل بستر کشت و دور آبیاری بر شاخصهای رشد گیاه..........................................................................82 5-4-اثر تیمارها بر کلروفیل و غلظت نیتروژن و فسفر برگ.....................................................................................83 5-5- نتیجهگیری.........................................................................................................................................................84 5-6- پیشنهادها...........................................................................................................................................................85 منابع.........................................................................................................................................................................96 فهرست جداول عنوان صفحه جدول1-1-محدوده زمانی بحرانی برای رطوبت کافی خاکهای زیتون............................................. ...................17 جدول3-1- برخی از اطلاعات هواشناسی منطقه اجرای آزمایش.............................................. ..................46 جدول3-2- برخی از خصوصیات فیزیکی وشیمیایی خاک زراعی محل اجرای آزمایش............................................47 جدول3-3- مشخصات تیمارهای خاک.......................................................................................................................48 جدول3-3- مشخصات تیمارهای خاک.......................................................................................................................49 جدول4-1- تجزیه واریانس صفات مورد ارزیابی تحت تیمار بسترهای کاشت و دور آبیاری................................... 56 جدول4-2- تجزیه واریانس صفات موردارزیابی تحت تیماربسترهای کاشت ودور آبیاری..................................... 57 جدول ضمیمه 1- اثر بسترهای مختلف کاشت بر ارتفاع ساقه، طول ریشه و کلروفیل برگ......................................87 جدول ضمیمه 2- اثر بسترهای مختلف کاشت بر شاخه جانبی، قطر ساقه، وزن تر ساقه.........................................88 جدول ضمیمه 3- اثر بسترهای مختلف کاشت بر وزن خشک ساقه، وزن تر ریشه، وزن خشک ریشه....................89 جدول ضمیمه 4- اثر بسترهای مختلف کاشت بر وزن تر برگ، وزن خشک برگ، نیتروژن.....................................90 جدول ضمیمه 5- اثر بسترهای مختلف کاشت بر نیتروژن........................................................................................91 جدول ضمیمه 6- مقایسه میانگین اثرمتقابل بستر کاشت و دورآبیاری به روش LSD در سطح احتمال 5%..............92 جدول ضمیمه 7- مقایسه میانگین اثرمتقابل بستر کاشت و دور آبیاری به روش LSD درسطح احتمال 5%........... 93 جدول ضمیمه 8- مقایسه میانگین اثرمتقابل بستر کاشت و دور آبیاری به روش LSD درسطح احتمال 5%..............94 جدول ضمیمه9- مقایسه میانگین اثرمتقابل بستر کاشت و دور آبیاری به روش LSD درسطح احتمال 5%..............95 فهرست اشکال عنوان صفحه شکل1-1- میوه رقم مانزانیلا....................................................................................................................................... 6 شکل1-2- درخت مانزانیلا........................................................................................................................................... 6 شکل 1-3- گل آذین زیتون.......................................................................................................................................... 8 شکل 1-4- شکل ساختاری زئولیت............................................................................................................................23 شکل 4-1- اثر بسترهای کاشت بر ارتفاع ساقه اصلی..................53 شکل 4-2- اثر دور آبیاری بر ارتفاع ساقه اصلی.......................................... .........................54 شکل 4-3- اثر متقابل بسترهای کاشت و دور آبیاری بر ارتفاع ساقه اصلی.......................................... ..........................55 شکل 4-4- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر طول ریشه.......................................... .........................58 شکل 4-5- اثر سطوح مختلفدور آبیاری بر طول ریشه......................................... ...........................59 شکل 4-6- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر کلروفیل......................................... ...........................60 شکل 4-7- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر کلروفیل........................................ ............................60 شکل 4-8- اثر متقابل سطوح مختلف بسترهای کاشت بر تعداد شاخه جانبی.......................................... ..........................62 شکل 4-9- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر تعداد شاخه جانبی.......................................... ..........................62 شکل 4-10- اثرسطوح مختلف بسترهای کاشت بر قطر ساقه.......................................... .........................63 شکل 4-11- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر قطر ساقه.......................................... ..........................64 شکل 4-12- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر وزن تر ساقه.......................................... .........................64 شکل 4-13- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر وزن تر ساقه.......................................... ..........................65 شکل 4-14- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر وزن خشک ساقه.......................................... ..........................65 شکل 4-15- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر وزن خشک ساقه......................................... ...........................66 شکل 4-16- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر وزن تر ریشه......................................... ...........................67 شکل 4-17- اثرمقادیر مختلف دور آبیاری بر وزن تر ریشه........................................... .......................67 شکل 4-18- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر وزن خشک ریشه......................................... ...........................68 شکل 4-19- اثرسطوح مختلف دور آبیاری بر وزن خشک ریشه........................................... .......................69 شکل 4-20- اثر متقابل بسترهای کاشت و دور آبیاری بر وزن خشک ریشه........................................... .......................69 شکل 4-21- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر وزن تر برگ............................................ ......................71 شکل 4-22- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر وزن تر برگ............................................ ......................71 شکل 4-23- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر وزن خشک برگ............................................ .....................73 شکل 4-24- اثر سطوح مختلف آبیاری بر وزن خشک برگ...................73 شکل 4-25- اثر متقابل بستر های کاشت و دور آبیاری بر وزن خشک برگ............................................. ...................74 شکل 4-26- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر نیتروژن برگ............................................. ...................75 شکل 4-27- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر نیتروژن برگ............................................ .....................76 شکل 4-28- اثر متقابل بسترهای کاشت و دور آبیاری بر نیتروژن............................................. ....................76 شکل 4-29- اثر سطوح مختلف بسترهای کاشت بر فسفر برگ............................................. ....................77 شکل 4-30- اثر سطوح مختلف دور آبیاری بر فسفر برگ....................78 چکیده تنش خشکی یکی از مهمترین عوامل محدود کننده رشد گیاهان درمناطق خشک و نیمه خشک جهان، مانند ایران است. اهمیت استفاده از منابع آبی و بروز خشکسالیهای اخیر، روشهای متفاوتی را در مصرف بهینه آبی میطلبد. به منظور بررسی تأثیر سوپرجاذبهای طبیعی و مصنوعی بر قابلیت استفاده آب خاک و پراکنش ریشه گیاه زیتون، آزمایش مورد استفاده فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی با دو فاکتور بستر کاشت در 13 سطح و دور آبیاری با دو سطح، 26 تیمار، سه تکرار، 78 پلات آزمایشی انجام شده است.برای انجام این پژوهش، رقم مانزانیلا و همچنین مقادیر مورد نیاز سوپرجاذب مصنوعی (استوکوزوب) وطبیعی (ورمی کمپوست، کمپوست زباله شهری،تفالهزیتون، ضایعات برنج، کود دامی و زئولیت)تهیه گردید. پس از پایان آزمایش شاخصهای رشد گیاه شامل ارتفاع گیاه، وزن تر و خشک اندام هوایی، وزن تر و خشک ریشه، طول ریشه، کلروفیل، شاخه جانبی، قطر ساقه، غلظت نیتروژن و فسفر برگ اندازهگیری شد.نتایج حاصل نشان داد که استفاده از بستر کاشت سوپرجاذب و آبیاری تأثیر مثبت و معنیداری در سطح یک درصد بر شاخصهای ارتفاع گیاه، وزن تر و خشک اندام هوایی، وزن تر و خشک ریشه، طول ریشه، کلروفیل، شاخه جانبی، قطر ساقه، نیتروژن و فسفر داشت. در واکنش متقابل بستر کاشت و آبیاری بهترین نتایج نیز در ارتفاع گیاه، وزن خشک ریشه، وزن خشک برگ و غلظت نیتروژن مشاهده شد. همچنین بیشترین ارتفاع گیاه و وزن خشک ریشه در تیمار سوپرجاذب 10 گرم در کیلوگرم خاک و دور آبیاری 5 روز مشاهده شد. واژگان کلیدی: زیتون، سوپرجاذب، دورآبیاری، ورمیکمپوست فصل اول مقدمه و کلیات مقدمه باتوجه به این که در کشور ایران اقلیم خشک ونیمه خشک اغلب مناطق را تحت تأثیر قرار داده و به خصوص خشکسالیهای اخیر براین مشکل افزوده است.هریک از گیاهان به طوراعم و گیاهان باغی به طور اخص دارای یک حداقل نیاز آبی برای رشد و تولید عملکرد مطلوب هستند .در صورتی که این حداقل نیاز، به دلایلی نتواند فراهم شود، گیاه مواجه با تنش خشکی میشود. درصورت بروز تنش خشکی در مراحل رشدی حساس به کمبود آب، نظیر جوانه زنی بذر و گلدهی، صدمات جبران ناپذیری به محصول وارد میشود.کاربرد و اختلاط برخی مواد افزودنی نظیر بقایای گیاهی، کود دامی، کود کمپوست و مواد پلیمری سوپرجاذب میتوانند مقادیر متفاوتی آب را در خود ذخیره نموده تا در مواقع کم آبی مورد استفاده گیاه قرار گیرد. سوپرجاذبها موجب جذب سریع و به مقدار قابل ملاحظه آب، در خود میشوند. تحقیقات انجام شده روی تاثیر آنها در خاک و در شرایط کم آبی روی برخی گیاهان موفقیت آمیز بوده و این خود به دلیل مناسب بودن قیمت، سهولت ساخت و مصرف و طیف وسیع کاربرد آنها است (ظهوریان مهر، 2003). این مواد همچنین در پزشکی و در ترکیبات داروهایی که نیاز به کنترل آزاد سازی مواد موثره دارند به کار می رود (پیپاس، 1990). از موارد دیگر کاربرد آنها می توان به استفاده در پوشک بچه به عنوان جاذب رطوبت (ظهوریان مهر، 2003)، کاتالیزور برخی واکنشها، در ترکیب رزینهای تبادل کننده یونها و دراطفای حریق اشاره نمود.در کشاورزی از سوپرجاذبها به عنوان یک ماده افزودنی به خاک به منظور ذخیره عناصر غذایی، در تولید گیاهان داروئی و نیز به عنوان ابر ذخیره کننده آب درخاک استفاده میشوند(کبیری، 1381). امکان استفاده از ضایعات آلی کشاورزی و یا سوپرجاذبهای مصنوعی علاوه بر اثرات مثبت برخصوصیات فیزیکی خاکها میتواند گامی اساسی در جلوگیری از اثرات متحمل زیست محیطی ضایعات کشاورزی باشد.سالانه میلیونها تن ضایعات کشاورزی، دامی و شهری در سطح کشور تولید میشود که میتواند سهمی در تأمین ماده آلی خاک داشته باشد ولی متاسفانه قسمت اعظم آن یا سوازنده شده ویا در گوشهای رها گردیده و موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم مینماید (سماوات،1382). با توجه به کمبود آب و همچنین سیاست وزارت جهاد کشاورزی مبنی بر افزایش سطح زیر کشت باغات و استفاده بهینه از آبهای موجود و جمع روانابها،استفاده از شیوههای مناسب کاشت، ارقام مقاوم و استفاده از مواد جاذب رطوبت ضروری میباشد. لذا به نظر میرسد در جهت استفاده مناسب از آبهای در دسترس، نیاز به برنامهریزی مناسب و همچنین استفاده از مواد مختلف در جهت افزایش راندمان میباشد. معضل کمبود آب همواره و در همه حال گریبانگیر فعالیتهای کشاورزی، صنعتی و ... بوده است. با توجه به هزینههای آب مصرفی، برق، تجهیزات آبیاری و هزینههای کارگری در طول سال، افزایش قدرت نگهداری آب در خاک و حفظ ذخیره رطوبتی خاک و متعاقب آن کاهش تعداد دورهای آبیاری میتواند منجر به کاهش هزینه تولید گردد. اعمال مدیریت صحیح و به کارگیری تکنیکهای پیشرفته به منظور حفظ ذخیره رطوبتی خاک و افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک از جمله اقدامات مؤثر برای افزایش راندمان آبیاری و در نتیجه بهبود بهرهبرداری از منابع محدود آب کشور میباشد. برای دستیابی به اهداف فوق الذکر (حفظ ذخیره رطوبتی و افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک)، انجام اقداماتی نظیر استفاده از کود سبز و آلی، مالچ گیاهی و مصنوعی، ایجاد پوشش گیاهی و یا استفاده از مواد اصلاحکننده نظیر تورب، پرلیت، پیت، لیکا، پلیمرها و مواد طبیعی غنی شده نظیر زئوپلانت میسر میباشد. امکان استفاده از ضایعات آلی کشاورزی و یا سوپرجاذبهای مصنوعی علاوه بر اثرات مثبت بر خصوصیات فیزیکی خاکها میتواند گامی اساسی در جلوگیری از اثرات محتمل زیست محیطی ضایعات کشاورزی باشد.سالانه میلیونها تن ضایعات کشاورزی، دامی و شهری در سطح کشور تولید میشود که میتواند سهمی در تامین ماده آلی خاک داشته باشد، ولی متأسفانه قسمت اعظم آن یا سوزانده شده و یا در گوشهای رها گردیده و موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم مینماید (سماوات، 1382). مواد آلی به علت تولید مواد چسبنده و ترکیبات با بار منفی سبب به هم چسبیبدن ذرات خاک شده و ساختمان خاک را بهبود میبخشند. بنابراین، مواد آلی سبب افزایش تخلخل خاک، تهویه و نفوذپذیری آب در خاک میشوند (ابراهیمی و همکاران، 1382). مواد آلی سبب کاهش تبخیر و تعرق، افزایش نگهداری آب به ویژه در خاکهای سبک بافت، کاهش شکاف و ترک در سطح خاک به ویژه در خاکهای ریز بافت، بهبود و اصلاح خاکدانه سازی و جلوگیری از تراکم پذیری خاکها میشوند (اسدی رحمانی، 1378). همچنین با توجه به تولید و عرضه مواد جاذب رطوبت به عنوان اصلاح کننده خاک، این مواد میتوانند موجب جذب رطوبت ناشی از بارشهای ناچیز در مناطق خشک، جذب بیشتر آب آبیاری و نگهداشت آنها در خاک شده و از این طریق مانع از تنشهای رطوبتی و عدم موفقیت برنامههای آبیاری در این گونه مناطق شوند. 1-1- شرایط اکولوژیکی زیتون زیتون درختی نسبتاً کم‌نیاز و مخصوص منطقه مدیترانه است. این منطقه دارای زمستانهای مرطوب و ملایم، تابستانهای گرم و بدون باران است. البته زیتون میتواند آب و هوای نیمه سرد را هم تا حدودی تحمل کند، به شرط آن که حداقل درجه حرارت در زمستان از 7- درجه سانتیگراد پائینتر نرود، زیرا که از سرما آسیب می‌بیند. حتی پس از برداشت محصول نیز زمانی که گیاه در حال استراحت باشد، اگر دمای منطقه به 7- درجه سانتیگراد برسد، نه تنها برای رقم‌های مقاوم به سرما، بلکه برای کلیه رقمهایی که در حال خواب هستند خطرناک خواهد بود. زیتون حداقل هفت ماه از سال به متوسط دمای 21 تا 25 درجه سانتیگراد نیاز دارد و گرما را تا 50 درجه سانتی گراد تحمل میکند و برای تولید محصول اقتصادی از 200 تا 1400 ساعت دمای بین 15-7 درجه سانتیگراد نیاز دارد. در مناطقی که مقدار بارندگی در حدود 400 تا 600 میلی‌متر است به صورت دیم نیز کشت میشود (عصمتی، 1377). 1-2- مشخصات گیاه شناسی زیتون زیتون از گیاهان دو لپه و متعلق به خانواده Oleaceae میباشد. در این خانواده جنس‌های زیادی وجود دارد که اغلب آنها در نواحی گرمسیری یا نیمه‌گرمسیری رشد و نمو میکنند. زیتون‌های تجاری متعلق به گونهOlea europae L. هستند که جز 20 گونه Olea موجود در نواحی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جهان می‌باشند (عصمتی، 1377). زیتون یک درخت همیشه سبز با عمر طولانی است که قدمت آن در حدود 6000 سال گزارش شده است. چوب آن در برابر پوسیدگی مقاوم است و وقتی که قسمت‌های بالای درخت در اثر خسارت وسایل مکانیکی یا شرایط نامساعد محیطی از بین می‌رود، رشد جدید از سیستم ریشه آن به وجود میآید. وقتی که زیتون از طریق بذر یا قلمه تکثیر میشود، سیستم ریشه‌ای آن به طور معمول کم عمق است و حتی در خاکهای عمیق بیش از 150 سانتی‌متر در زمین گسترده نمیشود. در بخش‌های هوایی درخت، اعضای تشکیل دهنده آن با تراکم بالا، میانگرههای کوتاه و شاخ و برگ متراکم دیده میشود که نور به آسانی نمیتواند به داخل درخت نفوذ کند، مگر اینکه با اعمال مدیریت مناسب در باغ و هرس خوب کانالهای هدایت نور به طرف تنه و داخل درخت ایجاد شود (عصمتی، 1377؛ متشرع زاده، 1377). برگ‌های زیتون ضخیم و چرمی هستند که به صورت متقابل قرار گرفته‌اند. هر برگ در طول مدت دو سال رشد میکند. رنگ سطح فوقانی برگها سبز تیره و سطح زیرین آنها نقره فام یا متمایل به زرد است. روزنه‌ها فقط در سطح زیرین برگ وجود دارند که در میان کرک‌های صفحه‌ای واقع شده و اتلاف آب را محدود میکنند که این مکانیزم باعث میشود زیتون مقاومت نسبی به خشکی داشته باشد (عصمتی،1377). گل‌آذین‌ها در محور هر برگ به وجود می‌آیند. به طور معمول جوانه گل‌آذین در فصل رویشی جاری تشکیل و در فصل بعدی شروع به رشد میکند. گل‌آذین‌ها بیش از یک سال در حالت رکود باقی می‌مانند و سپس شروع به رشد نموده و گل‌های مورد انتظار را به وجود می‌آورند. بسته به شرایط محیطی و رقم در هر گل‌آذین 25-5 گل به وجود میآید. پرچم‌ها تعداد زیادی گرده زرد رنگ آزاد میکنندو گرده‌افشانی عمدتاً به وسیله باد انجام میگیرد (سالاردینی و مجتهدی،1372). در زیتون دو نوع گل وجود دارد: گل‌های کامل و گل‌های نر[1]. گل‌های کامل دارای پرچم و مادگی فعال هستند و گل‌های نر دارای مادگی ناقص و پرچم‌های فعال می‌باشند. تعداد گل‌های نر توسط عوامل ژنتیکی و محیطی تعیین میگردد (متشرع زاده، 1377). نتایج پژوهشها نشان داده است که اگر مقدار کافی نیتروژن در برگ‌های زیتون وجود نداشته باشد، وجود کربوهیدرات بالا به تنهایی برای گلدهی کافی نیست. کمبود عناصر غذایی، منجر به کاهش رشد و کاهش گلدهی میگردد. (سالاردینی و مجتهدی،1372). میوه زیتون یک نوع شفت است که شبیه میوه‌های زردآلو، بادام، شلیل، هلو و آلو میباشد (عصمتی، 1377). یکی از صفات برجسته زیتون، انعطاف‌پذیری و قابلیت سازش آن با مناطق مختلف جغرافیایی جهان میباشد. هم اکنون در سراسر مناطق دنیا رقم‌های زیادی وجود دارند که در بسیاری از ویژگیها متفاوتند. همین تنوع رقم‌ها باعث شده است که بسیاری از رقم‌ها در مناطق مختلف نام‌های متفاوتی داشته باشند که در این جا به ذکر مختصری از مشخصات رقم مورد استفاده در این پژوهش اشاره میشود (طباطبایی، 1374؛ طلایی، 1377). 1-3- رقم مانزانیلا مبداء آن آندولس اسپانیا و نوع مصرف آن کنسروی است. در سال 79 از اسپانیا وارد ایران شده و در ایستگاه طارم کشت شده است. قبلاﱠ نیز این رقم در ایستگاه رودبار وجود داشت (فرناندز و دیاز، 1992).قدرت رشد درخت زیاد با عادت رشد گسترده، تاج دارای شاخه های بلند با حالت رو به پایین است. بسیار پرمحصول و دارای سال آوری است. یک رقم سهل ریشه زا بوده، نسبتا حساس به سرما، بسیار حساس به ورتسیلیوم است (آنونیموس، 2000). شکل1-1- میوه رقم مانزانیلا شکل 1-2- درخت مانزانیلا 1-4- ازدیاد زیتون رایج‌ترین روش تکثیر درختان زیتون، ریشه دار کردن قلمههای شاخساره است و بهترین و رایج‌ترین آن ریشهدار کردن قلمههای برگ‌داردر زیر سیستم گلخانه مه پاش میباشد (رستگار، 1375؛ طباطبایی،1374). این روش، تعرق و دمای برگها را کاهش و رطوبت نسبی را افزایش می‌دهد و باعث میشود که قلمه‌ها در تمام طول دوره ریشه‌دهی شاداب باقی بمانند. قلمههای برگ‌دار با استفاده از چوبهای یک یا دو ساله حاصل از شاخساره‌های قوی در دو زمان بهار یا اواخر تابستان تهیه میشود. قلمههای تهیه شده در اواخر فصل تابستان، در تمام طول زمستان در گلخانه باقی می‌مانند.قلمههای ریشه دار شده، در اوایل بهار به کیسههای پلاستیکی یا گلدان، منتقل شده و در زیر سایه‌بان نگهداری میشوند.نهال‌ها در گلدان به صورت تک شاخه تربیت میشوند و در اواخر تیر و اوایل مرداد ماه قابل فروش هستند.آنها به طور معمول در اولین سال کاشته نمی‌شوند بلکه تا اسفند سال بعد نگهداری میشوند.چون کاشت در اوایل بهار بهتر از اواخر مرداد است.بنابراین اگرچه گیاه کامل در 12 ماه به دست میآیداما در حدود 20-18 ماه از موعد قلمهگیری تا کاشت در زمین طول میکشد (ابو عزیز و دسوکی، 1975). در برنامه دوم که از اوایل سال 1990 رایج شده است،قلمه‌ها در اواخر بهمن ماه از شاخساره‌های فصل رشد قبلی (چوب یکساله) برداشت شده و در زیر سیستم مهپاش ریشهدار میشود. بعد از ریشهدار شدن قلمه‌ها آنها را به کیسههای پلاستیکی یا گلدان، منتقل کرده و در گلخانه در رطوبت نسبی بالا نگهداری میکنند. این روش، موجب ادامه رشد شاخسارهها بدون هیچ توقفی میگردد. مزیت این روش این است که نهال‌ها را میتوان یکسال بعد از تهیه قلمه در اسفند ماه کشت کرد. در حالت کلی در نهالستان، نهال‌ها به طور معمول به مدت دو تا سه ماه در بستر، ریشهدار میشوند. سپس به گلدان‌ها و یا کیسههای پلاستیکی منتقل شده و 12 تا 18 ماه در نهالستان باقی می‌مانند. آنها به طور معمول به صورت تک تنه بطول 90 تا 120 سانتی‌متر تربیت شده و سپس با خاک اطراف ریشه فروخته میشوند (عصمتی، 1377). 1-5- گل‌آذین گل‌آذین‌ها در محور هر برگ بوجود می‌آیند. معمولاً جوانه گل‌آذین در فصلی رویش جاری میشود و در فصل بعدی شروع به رشد ظاهری میکند. جوانه‌های گل‌آذین به مدت بیش از یک سال در حالت رکود باقی می‌مانند و سپس شروع به رشد کرده و گل‌آذین‌ها و گل‌های مورد انتظار را تشکیل میدهند. بسته به شرایط محیطی و رقم در هر گل‌آذین 30-25 گل بوجود میآید (عصمتی، 1377). گل‌آذین برخی ارقام خیلی فشرده و کوتاه است و بیشتر از 3 سانتی‌متر طول ندارد ولی در بعضی ارقام تا 8 سانتی‌متر میرسد. شرایط محیطی و رشدی، نقش قابل توجهی در اندازه گل‌آذین و تعداد گل‌های رشد کرده در هر رقم دارد. گل‌آذین زیتون، متقارن است و یک گل انتهایی دارد و گل‌های پائینی به صورت متقابل قرار گرفته‌اند. ترتیب مشخص و تعریف شده‌ای برای باز شدن گل در گل‌آذین وجود ندارد و بندرت گل انتهایی اول باز میشود. شکل1-3- گل آذین زیتون 1-6- گل گل‌های زیتون کوچک، زرد، سفید و غیر برجسته[2] هستند. هر گل دارای 3 کاسه، گلبرگهای کوتاه و 4 قسمتی و یک جام گل کوتاه لوله‌ای شکل میباشد. پرچم‌ها به صورت متقابل و به تعداد 2 عدد در دو طرف تخمدان که دارای یک خامه کوتاه و کلاله برجسته و بزرگ میباشد، قرار دارند. پرچم‌ها تعداد زیادی گرده زرد رنگ تولید میکنند. اساساً گل‌های زیتون شهد ندارند و زنبورها و حشرات دیگر فقط زمانی که در اطراف گل‌های زیتون، گل‌های گیاهان دیگر نباشد، جذب گل‌های زیتون میشوند. نسبت گل‌های کامل و نر زیتون بسته به گل‌آذین، رقم و سال فرق میکند. محصول خوب و اقتصادی زمانی اتفاق می‌افتد که در کنار سایر عوامل مؤثر، 30-15 گل کامل در یک گل‌آذین وجود داشته باشد (رستگار، 1375). همانطور که قبلاً ذکر گردید تعداد گل‌های نر و کامل تحت شرایط محیطی و ژنتیکی و هورمونی فرق میکند. با کاربرد 200 میلی‌گرم در لیتر کینتین و یا سایکویل در رقم "Picual" افزایش قابل توجهی در درصد گل‌های کامل بوجود میآید و اتفن در غلظت 200 میلی‌گرم در لیتر، درصد گل‌های کامل در رقم‌های "Picual"،"Serran"و"Blangutto"را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد (ملکوتی، طباطبایی و متشرع زاده، 1377). از نظر تفاوت در بین رقم‌ها، به طور مثال در رقم "Ascolano" حدود 95 درصد گل‌های موجود، گل نر هستند. در صورتیکه در رقم "Souri" به ندرت گل نر میتوان یافت (سیدی، 1377). 1-7-گلدهی 1-7-1- گل انگیزی تشخیص زمان انگیزش جوانة گل برای پیدا کردن دلایل ممکن برای سال‌آوری و مدیریت و کنترل آن مفید میباشد. انگیزش جوانه‌های گل زیتون در زمستان انجام میگیرد، ولی امروزه با استفاده از تکنیکهای پیچیده میکروسکپی و هیستوشیمیایی نشان داده‌اند که مراحل فیزیولوژیکی که منتهی به گلدهی میگردد، در تابستان قبل شروع میشود و جوانه رویشی موجود در محور هر برگ شروع به تغییرات نموی میکند که نتیجه آن یک شاخه رویشی و یا یک گل‌آذین حاوی گل‌هاست. براساس این مطالعات، انگیزش جوانه گل در زیتون، همانند درختان خزان‌دار نظیر سیب و سایر درختان معتدله در زمان سخت شدن اندوکارپ انجام میشود و از بین بردن بذور قبل از سخت‌شدن اندوکارپ، تشکیل میوه را افزایش می‌دهد (رستگار، 1375؛ زرین کنش، 1368). دلیل کلی که برای این امر بیان میشود این است که ترکیبات تولید شده توسط بذور به جوانه‌ها منتقل میشود و مانع انگیزش گلدهی میشود. فرناندز (1992) آزمایشی را برای تشخیص زمان انگیزش گلدهی و نقش اسید جیرلیک و هورمون پاکلوبوترازول و از بین بردن بذور روی گلدهی رقم "Manzanillo" انجام داده و تیمارها را بر روی آنها پیاده نمود. نتایج حاصله در مورد تزریق جیبرلین نشان داد که تزریق جیبرلین موجب کاهش گلدهی در سال‌های 1987 و 1988 شد، در صورتی که هیچ تفاوت معنیداری در سال 1985 دیده نشد. البته علت این امر به دلیل واریانس بالای دادهها و نیز کم بودن بازگشت به گلدهی[3] کمتر از حد انتظار تیمار شاهد بود. کاربرد جبیرلین بین 2 و 9 هفته بعد از تمام گل و نیز بین 18 و 28 هفته بعد از تمام گل موجب کاهش گلدهی گردید ولی تزریق بعد از 38 هفته هیچ تأثیری نداشت. تزریق جبیرلین در نوامبر و فوریه 1987 طول گل‌آذین را افزایش داد، در صورتی که به کار بردن آن در جولای، می و ژوئنچنین تأثیری نداشت. پس با توجه به مطالب ذکر شده میتوان گفت که جبیرلین مانع گلدهی در زیتون میشود که البته اثر بازدارندگی با توجه به زمان تزریق فرق میکند. اطلاعات به دست آمده در مورد تزریق پاکلوبوترازول نشان داد که پاکلوبوترازول روی گلدهی و طول شاخساره تأثیری نداشت که البته این میتواند به علت غلظت پائین آن باشد. ولی در مورد آزمایش سوم یعنی اثر حذف میوه و از بین بردن بذور روی گلدهی نتایج حاصله نشان داد که حذف میوه 6 هفته بعد از مرحله تمام گل، گلدهی را به طور معنیداری افزایش داد و اثر آن تا 9 هفته بعد از تمام گل کمیآشکار بود ولی بعد از آن هیچ تأثیری نداشت. پس میتوان گفت که حضور میوه‌ها روی شاخه، از گلدهی جلوگیری میکند و حذف آنها در مراحل اولیه نموشان یعنی قبل از سخت شدن اندوکارپ موجب افزایش گلدهی در سال بعد میگردد. از بین بردن بذور در 6 هفته بعد از تمام گل گلدهی را در رقم "Manzanillo" افزایش داد ولی در رقم‌های دیگر هیچ تأثیری نداشت.در جمع‌بندی مطالب بالا و با تکیه بر نتایج حاصله از آزمایشات دیگر میتوان گفت که انگیزش گلدهی در حوالی جولای و قبل از سخت شدن آندوکارپ اتفاق می‌افتد. 1-7-2- گل آغازی به دنبال انگیزش جوانه‌های گل، آغازش گلدهی در نوامبر صورت میگیرد و بعد بخش‌های مختلف گل تشکیل میگیرد. این مراحل را میتوان با میکروسکوپ مشاهده نمود. برخلاف درختان خزان‌دار که یک سیکل کوتاه انگیزش تا آغازش را طی میکنند، انگیزش در زیتون همانطور که قبلاً ذکر گردید در اوایل جولای یا در حدود 6 هفته بعد از تمام گل اتفاق می‌افتد، در صورتی که آغازش تا 8 ماه بعد یعنی تا فوریه قابل رویت نیست. تکنیکهای پیچیده میکروسکپی و هیستوشیمیایی نشان می‌دهد که شروع آغازش گل در ماه نوامبر است ولی مراحل نمو تمام بخش‌های گل در ماه مارس صورت میگیرد (رستگار، 1375؛ طلایی، 1377). 1-7-3- تمایز گل تمایز گل در اواخر فوریه قابل رویت است. بخش‌های مختلف گل به ترتیب از بیرون به داخل تشکیل میشوند. اول گلبرگ و بعد کاسبرگ، پرچم مادگی و در آخر مادگی تشکیل میشوند. در حدود 10-8 هفته زمان قبل از گلدهی برای تمایز صرف میشود که یک زمان بحرانی برای تولید گل‌های کامل است. تنش در طول این زمان میتواند تعداد زیادی از گل‌ها را از بین ببرد. گل‌های تنش دیده، رقابت ضعیفی با برگها بر سر آب دارند. کمبود آب در طول تمایز گل موجب نمو ناقص گل‌ها میشود که این گل‌ها دارای مادگی غیرفعال هستند یا اینکه اصلاً مادگی ندارند. اگر هوای گرم اتفاق بیفتد، رشد رویشی همزمان با رشد میوه شروع میشود و میزان آب به کار رفته جبران آب از دست رفته در خاک را نمی‌کند. همچنین دمای بالا در طول مراحل اولیه تمایز ممکن است منجر به نمو گل‌های غیر نرمال شود که تشکیل میوه در آن زمان کم خواهد بود (رستگار، 1375؛ سیدی، 1377). 1-8- عوامل مؤثر بر گل‌انگیزی و گل‌آغازی باغ‌های زیتون با مدیریت خوب، عاری از آفات و با محصول متوسط، بیشترین موفقیت و ترقی را در گلدهی و میوه‌دهی هر سال دارد. وقتی که شاخساره‌های رویشی رشد میکنند و رشد میوه اتفاق می‌افتد، جوانه رویشی در محور هر برگ بر سر مواد خام رقابت میکند تا انگیزش و مراحل بعدی آغازش گل را شروع کند. عوامل مهمینظیر فاکتورهای تغذیه‌ای و شرایط محیطی روی گل‌انگیزی و به طور کلّی تشکیل و نمو گل تأثیر می‌گذارند (سیدی، 1377). 1- Staminate Flower 1- Inconspicuos 1- Return to Bloom |
ترجمۀ بابُ الحکایات أحمد شَوْقی
 ترجمۀ بابُ الحکایات أحمد شَوْقیچکیده: بابالحکایات احمد شوقی و حکایتهای پروین اعتصامی از مهمترین آثار تمثیلی ادبیات معاصر عربی و فارسی به شمار میروند. نکتهای که در رابطه با ادبیات تمثیلی بسیار قابل توجه است، این که این نوع ادبی، اغلب با گونهای یکسونگری روبهرو بوده است؛ چنان که اغلب محتوای اخلاقی آن مورد توجه واقع گشته و از قالب و ساختار آن همیشه به عنوان قالب و ساختاری ضعیف یاد شده است که به زحمت این بار معنایی اخلاقی را بر دوش میکشد. چنین دیدگاهی باعث شده تا همواره نوع تمثیل به عنوان یک نوع قالبی که تحمیل معنا از سوی خالق اثر تمثیلی بر آن صورت گرفته، نگریسته شود و در پایینترین درجۀ یک نوع داستانی که از عناصر داستانی برخوردار است، مورد بررسی قرار گیرد. علاوه بر این، اغلب تحقیقهایی که در حوزۀ ادبیات تمثیلی صورت پذیرفتهاند، به طور عمده، به محتوای این آثار پرداخته و به هنر چگونه گفتن آنها که همان بررسی ساختار و عناصرسازندۀ این آثار است، توجهی نشان ندادهاند. بدیهی است که «چگونه گفتن» مسألۀ بسیار مهمی در ادبیات است و این حجم از تحقیقهایی که به «چهگفتنها»میپـردازد، گونهای بیمهری به این اصل اصیل ادبیـات محسوب میشـود. بر این اساس در این پایاننامه، بابالحکایات احمد شوقی به فارسی روان برگردانده شده، تا علاوه بر افزودن یک منبع مطالعاتی جدید در این زمینه، با استناد روشنتری حکایتهای پروین اعتصامی مورد بررسی و مقایسه قرار گیرد. همچنین در این تحقیق، کوشش شده با تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعات کتابخانـهای، ضمن بررسـی ساختار تمثیـل و عناصر سازنـدۀ آن، براساس دو اثـر تمثیلی فارسـی و عربـی؛ یعنی بابالحکایات احمد شوقی و حکایتهای پروین اعتصامی، ارتباط دقیق ساختاری و محتوایی این آثار را نیز با یکدیگر نشان داده، تأکید کنیم که در بررسی آثاری از این دست، نگرش یکسویۀ محتوایی به هیچ وجه نمیتواند به عنوان یک راهکار ژرفشناسانه، مورد اعتماد قرار گیرد و شناخت ساختاری هر اثر ادبـی با تمام جزئیات آن، یک اصل اساسی است که البته به درک عمقی محتوایی آن اثر نیز میانجامد و این دو مقوله با یکدیگر رابطهای همپوشانی دارند که شناخت حاصل از آنها، باعث شناخت جامعتری از یک نوع ادبی مورد تحقیق میشود. کلیدواژه: احمد شوقی، پروین اعتصامی، ادب عربی و فارسی، ادبیات تمثیلی، بابالحکایات. فهرست مطالب فصل اول: کلیّات و مفاهیم .....3 فصــل دوم: مختصــری در احــوال و آثـار احمــد شوقـــی و پرویــن اعتصامــی .... 21
الظّبی و العِقد الخنزیر .................................................................................................... 52
الکلب و الحمامة
...............................................................................................................
99
فصل سـوم: فابـل در بابالحکــایات احمــد شوقــی و حکایتهــای پرویــن اعتصامی .......................................................................................................................... 113 1. ساختار شعر برای داستانپردازی ............................................................................ 114 4ـ3. تحلیل ساختاری و محتوایی حکایتهای پروین اعتصامی ............................... 185
فصل چهارم: شباهتها و تفاوتها در فابلهـای احمـد شوقــی و حکایتهای پروین اعتصامی ........................................................................................................................ 204 1. مضامین غالب در فابلها و ارتباط آنها با ساختار روایی ....................................... 206
کلیّات و مفاهیم مقدمه با نگاهی گذرا به تاریخ ادبیات هر ملّتی، این حقیقت آشکار میشود که ادبیات داستانی ـ چه در حوزۀ ادبیات مکتوب و چه حکایتها و افسانههای شفاهی رایج در میان عامۀ مردم ـ بخش عمده و مهم ادبیات آن ملّت محسوب میشود؛ به طوری که همه، آن را پر افتخارترین و ارجمندترین گنجینۀ ادبیات ملّی خود میدانند و از این که خردمندان و حکیمانی در میان آنان بودهاند که این حکایتها و داستانهای جذّاب، شنیدنی و ارزشمند را که خردمندی، شجاعت، بخشندگی، درستکاری، راستگویی و راه و رسم همۀ پندارها و گفتارها و کردارهای نیک انسانی را میآموزد، برای ایشان به یادگار گذاشته و آثار باشکوهی آفریدهاند که ارزش و احترام آنها روز به روز و نسل به نسل فزونی بیشتری مییابد، به خود میبالند و آن را یکی از قلّههای بلند و دست نیافتنی تاریخ تمدن و فرهنگ خود میشمارند. این حقیقت نه فقط به این خاطر است که این حکایتها و داستانها تنها فضایل انسانی و شیوۀ خوبی و زیبایی را میآموزند، بلکه از این بابت است که شاهکار و عصارۀ فکر بزرگمردان و زنانی بودهاند که در راه تحصیل علم و دانش، سختترین رنجها و دشواریها را بر خود هموار نموده و با دقتی حیرتانگیز و بیانی هنری و دلنشین، چنان آثار ظریف و شیوایی را آفریدهاند؛ حکیمانی که در زمان زندگی خود از نظر علمی، بزرگترین چهرههای روزگار خود بودهاند و هر ملّتی کم و بیش افتخارات یک ملّت دیگر را با نام آنها به یاد میآورد و میشناسد. دیگر این که این حکایتها و داستانها اغلب مایۀ بقای زبان، تمدن و اصالت نژادی یک ملّت بودهاند و با نفوذ در روح انقلابهای اجتماعی و سیاسی عصر خود، همواره در طی قرنهای پیدرپی مانع از نابودی اصالت اجدادی و میهنی آن ملّت شدهاند، چنان که شاهنامۀ فردوسی برای نژاد ایرانی معجزهها کرده است. بر این اساس اگر بگوییم داستانسرایی و حکایتگویی همواره نجاتبخش روح یک ملّت بوده است سخن اغراقآمیزی نگفتهایم؛ بنابراین پیش از آن که داستانسُرایی و حکایتگویی را با انواع و اقسام متعددی نام ببریم، نخست باید خود آن را بزرگترین حماسۀ معرفت بشری بخوانیم که تمام خواستهها و آرزوها و برترینهای یک ملّت را در بر میگیرد و آنها را به ظریفترین و زیباترین صورت ممکن به تصویر میکشد. ارزش این هنر شگفتانگیز تا به آنجاست که حتی در میان ادیان الهی و متون دینی نیز شاهد هستیم که برای پیشبرد اهداف گوناگون متناسب با آموزههای هر مذهب از این شیوه استفاده شده و مفاهیم و دستورات را با استفاده از آن چنان جذّاب و قابل فهم کرده که حتی افرادی که از فضیلت خوانـدن و نوشتن بیبهره بودهاند نیـز توانستـهاند آن مفاهیم و دستورات را به روشنی دریابند و به خوبی بفهمند. چنانچه به مقولۀ داستانپردازی و حکایتگویی با همۀ انواع و اقسام آن با دقت بیشتری بنگریم، خواهیم دید که این هنر خارقالعاده نه فقط دستاورد اندیشۀ بشری برای پندآموزی و همۀ آن اهداف والا و ارجمندی است که بشر آنها را در سر داشته، بلکه حاصل ارتباط ناگسستنی او با جهان هستی و همۀ عناصر طبیعت پیرامون اوست که با عنصری عجیب و بسیار شگفت، به نام تخیّل، در هم آمیخته و قدم به قدم او را تا مرزهای رازآلود کشف معانی پیش برده است. خیال و آنچه به آن مربوط میشود، شاید در نگاه اول کاملاً ساده و قابل درک به نظر برسد، اما وقتی که ارتباط آن را با دنیای حقیقی بشر که شامل همۀ اختراعات و اکتشافات و سایر دستاوردهای شگرف اوست بسنجیم، به عمق پیچیدگی و تعریفناپذیری و عظمت آن بیشتـر پی خواهیم بُـرد و از این که آن را تفکر یا توهُّم بنامیم کاملاً ناتوان خواهیم بود، زیرا با یک نگاه ساده به روشنی درمـییابیم که تمام پیشرفتهای علمی امروز که قدرت و امکانات بیشماری را برای بشر فراهم آورده، روزگاری همان خیالاتی بوده است که انسان گذشته آنها را در سر میپرورانده است؛ تا این که پس از قرنها به کمک تجربههای علمی و عملی و آزمون و خطاهای بیشمار، موفق شده است آنها را به فعلیّت درآورد.
بر این اساس وقتی به دو حوزۀ داستانپردازی در ادبیات کلاسیک و ادبیات معاصر بنگریم، مشاهده میکنیم که در ادبیات کلاسیک همۀ امور ماورایی و خارقالعاده که شامل قهرمانان فوق بشری یا شخصیّتهای عجیب و غریب با نیروهای جادویی یا اسطورهها و خدایانی که در داستان به خدمت گرفته شدهاند، علاوه بر ارضای احساس حقارتهای بشر از نیروی جسمانی و عقلانی خـود که پیوستـه در معرض انواع بلایا و شکستهاست، برای ایجاد این حس خوشایند، یعنی حیرت است که به دنبال خود تحسین و شوق مخاطب را برای حفظ و پاسداشت آن اثر داستانی به دنبال دارد. اهمیت این مسأله تا به آنجاست که هر اندازه یک اثر داستانی با دقت تخیّلی بالاتری این اعمال و شخصیّتهای ماورایی را بیشتر و با نظم و معنای بهتری در خود داشته باشد، در گنجینۀ میراث مکتوب ادبیات داستانی نیز بالاترین ارزش را پیدا میکند، حتی در مواردی قضیه از این نیز فراتر رفته و این آثار داستانی علاوه بر تبدیل شدن به بخشی از تاریخ آمیخته به اسطورۀ یک ملّت، از محتوای داستان آن گرفته تا یک یک شخصیّتهای خوب و بد آن، صورت رمز یافته و در دنیـای روانشناسی و جامعهشناسی یک ملّت، از آنها تأویل و تفسیـرهای به خصوصی برای شناخت روحیّات آن ملّت ارائه میگردد. در داستانپردازی در حوزۀ ادبیات معاصر نیز این حیرتآفرینی و به شگفت آوردن مخاطب از طریق زمینهسازی قالبی و از پیش تعیین شده در دنیای ذهن نویسنده برای غلبه و پیروزی یا شکست و قربانی شدن انسان ـ که یگانه قهرمان داستان است ـ در مواجهه با جبر اجتماعی و شرایط سخت محیطی او صورت میگیرد؛ به این معنا که در داستانهای امروزی که قهرمان آن انسان و دشمن سرسخت او جبر اجتماعی است، نویسنده به ظریفترین شکل ممکن به گونهای زمینهسازی میکند که میخواهد قهرمان پیروز شود و یا ناکام گردد و شکست بخورد؛ (این مسأله حتی در داستانهای مدرنی که ادعای نویسندگان آنها بر این است که شخصیّتها و محیط داستانی که ایشان آنها را ساخته و پرداختهاند کاملاً آزادانه رفتار کرده، در نتیجۀ کنش دلخواه خود پیش رفتهاند نیز صادق است؛ زیرا سرانجام این قلم در دست نویسنده است که برای همۀ شخصیّتها و کنشهای داستانی حکم صادر میکند، چه در غیر این صورت باید شخصیّتهای اثر یک نویسنده را افراد حقیقی جداگانهای فرض کنیم که در تعامل و همکاری با شخص نویسنده موجبات شکلگیری داستانی را فراهم آوردهاند که البته این تصوّری بسیار غیرمنطقی و خندهآور خواهد بود[1].) در نتیجه مخاطب از این که چگونه قهرمان داستان ـ که یک انسان عادی همانند خود اوست ـ میتواند بر آن همـه سختیها و دشواریها غلبه کنـد، به حیرت میآیـد و در صورت شکست او در مواجهه با این جبـر و دشواریهای اجتماعی نیز از این شگفتزده میشود که جامعه و افراد آن که تداوم حیاتشان در گرو ارتباط و همکاری با یکدیگر است، چگونه به راحتی یک فرد را قربانی خواستههای نامشروع خود میکنند و این همان چیزی است که نویسنده ماهها و یا شاید سالها وقت و انرژی خود را صرف آن میکند تا به آن دست یابد. در حقیقت، با حیرت مخاطب در برابر نتیجۀ مثبت و یا منفی داستان است که وی علاوه بر احساس آموزندگی و خوشایندی از داستان، سرانجام به کاتارسیس، همان احساسی که هزاران سال پیش، ارسطو آن را نتیجۀ ارزشمند تراژدی میخواند، دست پیدا میکنـد و به الگویی تبدیل میشـود که اصلاحات رفتاری فـردی و تغییر شرایط اجتماعی را به دنبال دارد. حیـرت، تحسین و چرایی را برمیانگیزد و تحسین و چرایی، انگیزۀ اصلاح و تغییر رفتارهای فردی و قوانین اجتماعی میشود و این همان کارکرد اساسی نه فقط داستان، بلکه تمام ادبیات است. یکی از شاخههای ادبیات داستانی که به موازات عمر داستانپردازی و قصّهسرایی قدمتی چندین هزار ساله دارد و همواره پابه پای داستانگویی و قصّهنویسی در میان ادبیات ملّتهای مختلف جهان از محبوبیّت و استقبال و البته کاربردهای تجربی و فرهنگی ویژهای برخوردار بوده است، افسانۀ اخلاقی یا به تعبیر فرانسوی آن،فابل است که عمدۀ شخصیّتهای آن را حیوانات و سایر جانداران و حتی گیاهان تشکیل میدهند؛ گونۀ ادبی خارقالعاده و جذابی که همواره یکی از بهترین و گستردهترین عرصههای همراهی اندیشـه و تخیّل شاعـران و نویسنـدگان بزرگ بوده و بر خلاف ظاهر ساده و به دور از پیچیدگیاش بهترین ظرفیت را برای انتقال مفاهیم گوناگون و اندیشههای ناب از خود نشان داده است. همان طور که تاریخ ادبیات ملّتهای کهن و ریشهدار جهان مشحون از این گونه حکایتها و داستانهاست، تاریخ ادبیات ما ایرانیان نیز آراسته به آثاری بسیار جالب و برجسته در این زمینه است؛ آثار گرانبهایی چون کلیله و دمنۀ بهرام شاهی، مرزیان نامۀ وراوینی، موش و گربۀ عبید زاکانی، منطقالطیر عطار نیشابوری و بسیاری از حکایات مثنوی مولانا جلال الدین بلخی و از معاصران نیز حکایتهای منظوم پروین اعتصامی که بسیاری از این دست حکایتها در سراسر دیوانش پراکنده است. ارزش این نوع ادبی به ویژه در عرصۀ پژوهشهای تطبیقی، نگارنده را بر آن داشت تا موضوع پایان نامۀ تحصیلی خود را به بررسی آن، با محوریت آثار دو شاعر معاصر، احمد شوقی شاعر مصری و پروین اعتصامی اختصاص دهد. پس از آن همه آثار درخشان از گونۀ فابل در ادبیات ایران و جهان، نگاه دیگر بار این دو سخنپرداز ایرانی و مصری و ابداعات شگفتانگیز آنان به یاری استعداد خداداد و بلاغت دلکش شاعرانه به پرداخت این گونۀ قصّهسرایی، در تاریخی که حرارت شعلههای تأثیرات سیاسی و اجتماعی و حتی اخلاقی آن هنوز هم احساس میشود، به حق، تحقیقی در این زمینه میطلبید که به لطف خدا توفیق انجام آن نصیب این رساله گردید. تا آنجا که در خور توان است تحقیق و ارائـۀ شناختی شایسته دربارۀ ایـن دو بخش مهم از دیوان دو شاعـر، یعنی بابالحکایات احمدشوقی و حکایتهای جانوری پروین اعتصامی، نه تنها گام مهمی در شناخت هر چه بهتر ادبیات برون مرزی محسوب میشود، بلکه ماهیّت ادبیات تطبیقی و چگونگی پژوهش و اهداف حاصل از آن را نیز با یک مصداق عینی به خوبی روشنتر مینماید. بنابراین چنان که سرشت ادبیات تطبیقی ایجاب میکند، پیوسته باید توجـه داشت که اگرچه شناخت ادبیات سرزمین مادری خویش، امـری کاملاً واجب است و هیچگونه سهلانگاری و کمکاری در رابطه با این شناخت، قابل اغماض و مسامحه نیست، اما این به آن معنا نیست که هر ملّتی صرفاً باید به ادبیات خود بسنده کنـد و آن را یگانه آبشخـور سیرابی روح خود بدانـد. بیشک زمانیکه به مدد پژوهشهای دقیق ادبـی، زوایای تاریک وامدهی و وامگیری شاعران و نویسندگان ادبیات ملّتهای مختلف روشن شود، یا از مشترکات فکری و مختصات سبکی آنها ـ حتی فارغ از تأثیرگذاری و تأثیرپذیریها ـ شناخت بهتر و دقیقتری ارائه گردد، علاوه بر فراهم آمدن زمینۀ بهتر برای تشویق و انگیزش هیجان عمومی به منظور روی آوردن هر چه بیشتر به دنیای ادبیات و فهم شایستۀ آن، مجال رشد و شکوفایی و پویایی و بالندگی ادبیات ملّی نیز بهتر فراهم میشود و همزمان عرصهای به وجود میآید برای جهانی اندیشیدن و برونرفت از پوستۀ تنگنظریها و کوتهبینیهایی که تعصبات کورکورانه را دامن میزننـد و ارتباط میان ملّتها را دچار اشکال میکنند و به تنگنا میکشانند. در اینباره همچنان که پژوهشهای درونی ادبیات از سوی محققان بر آن است تا به تودههای مختلف بفهمانـد که ادبیات فقط برای وقتگذرانی و سرگرمی نیست، این رسالت خطیر و مسئولیت گریزناپذیر نیز ـ در دنیای کنونی که سالهاست به دلیل ارتباطهای تنگاتنگ ملّتها با یکدیگر از آن به دهکدۀ جهانی تعبیر میشود ـ بر عهدۀ بخش پژوهشهای برون مرزی ادبیات، یعنی ادبیات تطبیقی است، که اگرچه در ایران یک بار تولد ناقصی را در نیم قرن اخیر داشته و یک بار دیگر به تازگی پا به عرصۀ ظهور نهاده و کانون توجه محققان شده است، اما در سایر کشورها، به ویژه در اروپا و امریکا سابقهای حدود دو قرن دارد و با داشتن دو شاخۀ مکتب فرانسـوی و مکتب امریکایـی تجربیات ارزشمنـدی را به بار آورده و زمینۀ شکلگیری تحقیقات گستردهای را فراهم کرده است. «ادبیات تطبیقی افزون بر تقویت شخصیّت قومی و تربیت و رشد ابعاد استعدادهای اصیل، و هدایت آنها به راه مستقیم و رهبری حرکتهای نوگرا به شیوهای سودمند، و آشکار کردن اصول کنونی قومیّتها و بیان گسترش کوششهای هنـری و فکری ما در مسیر میـراث ادبیات جهانی ـ افزون بر اینها ـ رسالت انسانی دیگری را نیز بر دوش میکشد، و آن آشکار ساختن اصالت روح قومی در پیوند و ارتباط با روح انسانها در گذشته و حال است... همانگونه که برای نشان دادن وحدت روحی انسانها در تکاپوی چنگ زدن به آزادی، صلح و تأمین حقوق فرد و جامعه، بهتر از ادبیات انسانی سراغ نداریم، شناخت واقعی هر کدام از این دو، بستگی به شناسایی دیگری دارد. ارزیابی ادبیات ملی ـ به طور واقعی ـ و توجیه درست آن امکانپذیر نیست مگر با نگرشی به ادبیات آن ملّت به عنوان بخشی از میراث همۀ انسانها. در این صورت است که ادبیات مجال آن را مییابد تا مسئولیت انسانی خود را از خلال فرمها و مکتبهای هنری انجام بدهد و از راه ادای رسالت ملی و میهنی، ارزشهای فرهنگی را نیز تحکیم بخشد.»(غنیمی هلال، 1390 :20) پیداست که مطالعه و آگاهی یافتن از بافت ادبیات ملّتهای مختلف و درک منظومههای ناب و شاهکارهای داستانی ادبیات جهان جز برای عدۀ معدودی از علاقهمندان و پژوهشگران این عرصه امکانپذیر نیست؛ بنابراین در قدم اول راهی به جز ترجمۀ آن آثار برای استفادۀ عمومی جامعه باقی نمیماند. اگرچه بسیاری از منتقدان و استادان به درستی بر آنند که زبان ترجمه هیچگاه اصالت و زیبایی زبان اصلی اثر را ندارد و طی این فرآیند بسیاری از محاسن یک اثر نادیده گرفته شده، یا از آنها کاسته میگردد، اما اگر با این دیدگاه به فرآیند ترجمه بنگریم و آن را از این جهت ارزشمند بدانیم که در قدم اول، تلاش برای فهماندن و گسترش آثار ادبیات دیگر ملّتها بهتر از عدم فعالیت و مسکوت گذاشتن آنها به بهانۀ تسلط نداشتن عامۀ مردم بر زبان بیگانه است، و نیز یادگیری همۀ زبانهای مطرح دنیا که شاهکارهای گوناگونی در ادبیات آنها آفریده شده، اصولاً برای کسی میسّر نیست و همچنین این نکتۀ بسیار دقیقکه همین ترجمۀ آثار ادبی میتواند به شایستگی به عنوان متنی ارزشمند، بهترین ابزار کمکآموزشی برای یادگیـری یک زبان بیگـانه برای زبانآموزان و دانشجویان و علاقهمندان آن زبان باشد، خواهیم دید که ترجمه با همۀ کاستیها و نقصهایی که میتواند داشته باشد، بسیار مفیـد و قابل استفاده است. بنابراین با توجه به این ویژگیها میتوان گفت که«ترجمهها در تمام ادوار همیشه بهترین پاسخگو به نیاز فهم و مطالعۀ آثار خارجی از جانب اهل یک کشور دیگر بوده است.»(گویارد، 1374: 28) 1. البته داستـانهای پُستمدرن از این بابت مستثنی هستنـد؛ زیرا به سبب در هم ریختگی و عـدم پیـروی از ساختار داستاننویسی معمول، نمیتوان دربارۀ آنها چنین اظهار نظر کرد. |
بررسی و نقد شیوه های طنز نویسی علی اکبر دهخدا
 بررسی و نقد شیوه های طنز نویسی علی اکبر دهخدا
فهرست مطالب عنوان .... صفحه چکیده .... 1 مقدمه ... 2 فصل اول کلیات ... 6 1-1. هدف تحقیق . 7 1-2. روش تحقیق.. 7 1-3 پیشینه ی تحقیق.... 7 فصل دوم : دهخدا و آثار و افکار او ... 9 2-1- دهخدا................................. 10 2-2- دهخدا و آثار و افکار او .............. 13 فصل سوم : دهخدا و اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی واقتصادی زمان او ........................................ 18 3-1- اوضاع سیاسی و اجتماعی ................ 19 3-2- اوضاع سیاسی و اجتماعی واقتصادی زمان دهخدا 19 3-3- اوضاع اقتصادی ........................ 22 3-4- کوششها و مبارزه های روشنفکران و روحانیون زمان دهخدا 24 3-5- قرارگرفتن روشنفکران و روحانیون همراه مردم در برابر دولت 26 3-6- شورش مردم در 22 ذی الحجه و پذیرفتن مشروطه و سرانجام آن 31 فصل چهارم : طنز و نقد و بررسی آن در مجموعه مقالات چرند و پرند ........................................... 35 4-1- طنز از نظر لغوی،اصطلاحی و موضوعی .... 36 4-2- هدف از آوردن طنز ................. ...53 4-3-ورود طنز در آثار ادبی .........................................................................................................55 4-4-انواع طنز از نظر مضامین ............. 57 4-4- 1-طنز فردی ........................... 57 4-4-2- طنزهای خصوصی ...................... 58 4-4- 3-طنز فلسفی .......................... 58 4-4-4- طنزهای اجتماعی ..................... 58 4-4-5- طنز سیاسی .......................... 59 4-4- 6-طنز خانوادگی ....................... 59 4-5- : زمینه های طنز ................... 59 4-5-1- طنز و زمینه جامعه شناختی آن ........ 59 4-5- 2-طنز و زمینه های اخلاقی آن ........... 60 4-5- 3-طنز و زمینه های تاریخی آن .......... 60 4-5- 4-طنز و زمینه های هنری آن ............ 60 فصل پنجم :مقاله نویسی در روزنامه ها و مجلات و تاثیر آنها بر جامعه ................62 5-1- : مقاله نویسی در روزنامه ها و مجلات . 63 5-2- : تاثیر مقالات دهخدا بر جامعه ......... 68 5-3-اعتقاد مردم به اشعار و نوشته های ظنز آمیز دهخدا.............................81 فصل ششم : ویژگی های نثر دهخدا در مجموعه مقالات طنز آمیزچرند و پرند ...................................... 86 6-1- نثر دهخدا پلی است بین عامیانه نویسی و قصه نویسی و روزنامه نویسی ..................................... 87 6-2- مقایسه نثر طنز آمیز مقالات چرند و پرند با نثر معاصر و غیره ........................................... 88 6-3- نمونه ای از نثر طنز آمیز دهخدا ..... 90 6-4- تقلید از نثر متداول زبان ساده و اصطلاحات زیبا ......................................................... ..92 6-5- واژه های عامیانه در نثر طنز آمیزچرند و پرند 96 6-6- از ویژگی دیگر دهخدا در نثر حذف علامت مفعول بی واسطه «را» در جملات ...................................... 98 6-7- به کار گرفتن افعال مرکب در زبان مردم 98 6-8- اصطلاحات عامیانه در نثر طنز آمیز دهخدا 99 6-9- به کاربردن ضرب المثلهای فارسی در نثر طنز آمیز چرند و پرند .......................................... 100 6-10- ضرب المثلها و عبارات عربی در نثر طنز آمیز چرند و پرند101 6-11- استفاده از کلمات و زبان اروپای در نثر طنز آمیز چرند و پرند .......................................... 103 6-12- شگردهای علامه دهخدا در بیان مطالب طنز آمیز 105 6-12-1- کنایه ............................ 105 6-12-2- ضرب المثلها ...................... 109 6-12-3- مجاز ............................. 110 6-12-4- استعاره .......................... 110 6-12-5- تمثیل ............................ 110 6-12-6- ادبیات فلوکلوریک ................ 111 6-12-7- زبان محاوره ای ................... 111 6-12-8- بزرگ نمایی ( اغراق ).............. 111 6-12-9- ضرب المثلها و عبارات عامیانه در طنز دهخدا 112 6-12-10- تشبیه به حیوانات ................ 112 6-12-11- ذم شبیه به مدح ................. 113 6-12-12- تحقیر ........................... 113 6-12-13- شیوه و شگردهای دهخدا حمله او به تابوها ی قرون وسطایی ایران .................................... 114 فصل هفتم : نتیجه گیری ................ 126 منابع و مآخذ..........................................................................................................129 چکیده طنز سابقه ای طولانی در نظم و نثر دارد و در ادبیات این مرز و بوم مانند سایر ملل جهان دارای جایگاه خاص و ویژه ای است. دهخدا یکی از بزرگانی است که با آثار طنز آمیز خود جایگاه ویژه ای در ادبیّات فارسی مخصوصاً طنز نویسی دارد گر چه کسانی مانند عبید زاکانی و... قبل از او در طنز نویسی دستی داشته اند ولی سخن دهخدا و طنز او چون به زبان گفتاری و عامیانه نزدیک است با اقبال بیشتری روبرو بوده است . در این اثر به سیر و حوادث زندگی دهخدا و آثار و اوضاع و احوال او و تاریخچه طنز،چگونگی به وجودن آمدن طنز و سابقه طنز درایران نگاهی انداخته اند و به بررسی شگردهاو زمینه های طنزو پیشینه ی آن مخصوصاً در زمان مشروطه پرداخته و مقالات طنز آمیز دهخدا را در چرند و پرند مورد بررسی قرار داده ایم . واژه‌ی های کلیدی: دهخدا ، چرند و پرند ، طنز ، مشروطه،مقالات. مقدمه«توّجه جدی بشر به مسائل زبانی از زمانی شروع شدکه او پی بردتنها راه رسیدن به مقصود ، نبرد فیزیکی و جسمانی نیست. در این راستا ، او به فکر استفاده از استعدادهای بالقوه ی فکری و زبانی خود شد.» « داستان ها گفت و شعرها سرود و سعی کرد با قصّه ها و حکایت ها ، مفاهیم ذهنی خود را به شنونده هایش انتقال دهد. این داستان ها که بی شک در ابتدا ساده و بی آلایش و مطابق با واقعیات بودند کم کم مزیّن به صنایعی شدند که داستان سرا و شاعر و حکایت پرداز به طور خودآگاه یا ناخودآگاه در آثار خود گنجانده اند. با تکامل فکری بشر افرادی پیدا شدند که صنایع نهفته در این آثار را کشف و به طبقه بندی آنها پرداختند. این صنایع ادبی که اکنون مجله های قطور با عنوان اصطلاحات ادبی را به خود اختصاص داده اند به اعتراف محققین هنوز به طور کامل شناسایی نشده اند.» « یکی از صنایع و تمهیدات ادبی که ریشه در یونان باستان و قرون پیش از میلاد دارد ، صنعت « طنز » می باشد، که در نوشته های منثور و منظوم بکار رفته است. آن طور که تاریخ مکتوب نشان می دهد شاعرانی طنز پرداز از جمله ،آرکیلوکوس ( قرن هشتم پیش از میلاد )، هیپوناکس ( قرن ششم پیش از میلاد) و ارسیتوفان ( قرن پنجم پیش از میلاد ) در یونان باستان وجود داشته اند که با کلام طنز آمیز خود ، افراد مورد طنز را وادار به خودکشی کرده اند.» ( چراغی ؛1390،صص 54-52) امّا با توجه به کتب و نوشته های موجود، چه فارسی و چه انگلیسی، کلام طنز آمیز و هدف طنز پرداز را به طور خلاصه می توان چنین تعریف کرد: طنزپرداز با استفاده از طنز، خود را موظف می داند که نادرستی ها و کجرویهای اجتماعی را مورد انتقاد قرار دهد و برای رسیدن به یک جامعه ی مطلوب و ایده آل، انحراف ها را به باد تمسخر واستهزاء بگیردکه در این راه او از شگردهای متفاوتی چون مستقیم گویی و غیر مستقیم گویی ( از قبیل در لفافه گویی، دروغ گویی، کم و زیاد گویی ، اغراق ، ایهام وکنایه ) استفاده می کند. مثال اصل کنایه: جمله کنایی « فلانی دوست واقعی است » ( که به منظور مخالف بکارگرفته شده است) را ناقص اصل کیفیت می داند چون گوینده مطلبی را بیان کرده که خود می دانسته دروغ است.طنز در مورد آدم ها است؛ پس باید نوعی شخصیت سازی در کار باشد. ساده ترین نوع آن توصیف توسط مؤلف است.یکی از مهمترین راهها برای بررسی وشناخت هر دوره ی تاریخی ، بررسی مطبوعات آن دوره است . بررسی مطبوعات می تواند ، جهش فکری و تغییرات جامعه را به طور قابل قبولی نشان دهد. افکاری که در عصر نهضت مشروطه در ایران پیدا شد، پربارترین روزگار طنز ایران ، در دوران جنبش مشروطه است. طنز دوره ی مشروطه به علت اجتماعی بودن از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد و بهتر است به عنوان یک نوع ادبی مورد بررسی قرار گیرد. در حقیقت طنز این دوره یکی از ابزارهای اصلی و موثر در تحولات سیاسی است . در طنز های این دوره به دلیل رسالتی که طنز نویسان بر دوش خود احساس می کردند، به همه ی جوانب سیاسی و اجتماعی که به جامعه مربوط می شد و از ساختار متنوعی برخوردار بود ، می پرداختند . طنزی که در دوران مشروطه بوجود آمد، طنزی است که مقاصد انقلابی و آزادی خواهی و منافع تمام اقشار جامعه را مد نظر داشته و از کینه توزی های شخصی جدا می باشد، همچنین اهداف متعالی انسانی را دنبال می کند. با صدور فرمان مشروطه تاریخ ایران چه از نظر سیاسی و چه از نظر اجتماعی وارد مرحله ی جدیدی شد.در اصل می توان گفت : که این فرمان ، مهر تأییدی برمبارزات روشنفکران بود. صدور فرمان مشروطه بر اثر عوامل متعددی بود که امکان داشت این عوامل چه از درون و چه ازبیرون تاثیر داشته باشند ولی به هر حال باعث شد که محیط سیاسی و اجتماعی جامعه را همراه با روزنامه نگاری دگرگون کند. اگر چه به خوبی این موضوع مشاهده می شود که با صدور فرمان مشروطیت رشدی در روزنامه نگاری بوجود آمد و قلم در خدمت بیداری مردم و جامعه قرار گرفت. امّا مشخّص است که بعضی از روزنامه ها، تأثیرشان بیشتر از بقیه ی روزنامه ها می باشد و آن هم روزنامه های طنز است. «شکوفایی طنز و طنز نویسی در گرو رواج نقدها و انتقادهای سیاسی و اجتماعی و ارتقای سطح فرهنگی مردم و توسعه ی دانش عمومی خوانندگان نشریات است. با بررسی مقالات و مطبوعات از جهات مختلف از جمله بررسی طنز در مقالات و مطبوعات هر دوره می توان، نمایشگر اوضاع و احوال سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن دوره باشیم» ( همان ؛1390صص: 58-57) در روزگاری که نابسامانی و بیداد بر جامعه ی ایرانی حاکم بود دهخدا که روشنفکری توانا و همنشین و همدرد عامه ی مردم ستم کشیده ی ایران بود با قلم توانای خود مبارزه بر علیه استبداد و استعمار زمان و شاهان بی کفایت و والیان بی لیاقت را آغاز کرد دهخدا با مقالات طنز آمیز خود اوضاع سیاسی و اجتماعی آن زمان را به گونه ای بیان می کند که اکنون گوئی از دریچه ای به گذشته وقایع را آن گونه که هستند می بینیم. این رساله با توجه به احساس نیازی که در این زمینه می شد اقدام به بررسی مقالات دهخدا در چرند و پرند کرده و در یک مقدمه و هفت فصل گرد آوری شده است . در فصل اول : نگارنده کلیّات طرح را که مشتمل بر پیکره بندی تحقیق است ارائه داده و به ترتیب هدف تحقیق، روش تحقیق و پیشینه ی تحقیق را مشخص کرده است . فصل دوم: به طور اجمال نگاهی به آثار و افکار دهخدا انداخته است. در فصل سوم: دهخدا و اوضاع و احوال سیاسی زمان او .
در فصل چهارم: طنز و نقد و بررسی آن در مجوعه ی مقالات چرند و پرند پرداخته است. در فصل پنجم: مقاله نویسی در روزنامه ها و مجلات و تاثیر آنها بر جامعه مورد بررسی قرار گرفته است . در فصل ششم : ضمن بیان نمونه هایی از چرند و پرند به ویژگی های نثر دهخدا دراثر مذکور پرداخته شده است. در فصل هفتم : که فصل نتیجه گیری است آراء پژوهنده و یافته های تحقیق ارائه گردیده و نگارنده نظریات خود را که نتیجه ی بررسی است بیان کرده است. فصل اول کلیات 1-1.هدف تحقیق: هدف از این تحقیق، نقد و بررسی شیوه های طنز در مجموعه مقالات چرند و پرند و غنی تر کردن آثار انتقادی،به ویژه نقدهایی است که درباره ی طنز نویسی در مقالات دهخدا به کار رفته و نمودن راهی است برای کسانی که می خواهند به نکته های تازه ای در باب فهم عمیق تر آثار طنز آمیز و انتقادی دست یابند. 1-2.روش تحقیق : این تحقیق به روش کتاب خانه ای است. و نگارنده کوشیده است برای شناخت دقیق تر و جزیی تر علامه علی اکبر دهخدا ، رفتار، گفتار، کردار، طنز، مقالات و آثار او را مورد پژوهش قرار دهد. و با توجه به آثار مختلف به نقد و بررسی طنز در مجموعه مقالات چرند و پرند بپردازد . پیشینه ی تحقیق : درباره ی علامه علی اکبر دهخدا و سیر و حوادث زندگی پر ماجرای او از نظر تاریخی تاکنون آثار گوناگونی پدید آمده است . از جمله : تاریخ مشروطه ی ایران از احمد کسروی که در خصوص اوضاع و احوال زمان دهخدا و مسائل روزمره و مسائل داخلی کشور سخن به میان می آورد ، از صبا تا نیما از آرین یور در مورد زندگی نامه دهخدا و چگونگی روزگار و آثار و افکار و مسائل سیاسی زمان او بحث می کند ، قصه نویسی از دکتر رضا براهنی در خصوص طنز ومقایسه ای بین طنز عبید با دهخدا و روزنامه ها و قصه ها به بحث وگفتگو می پردازد و حاج زین العابدین مراغه ای در خصوص مسائل اقتصادی و مادی و ظلم و بیدادگری زمان و دهخدا سخنی به میان آورده است و همین طور ، تاریخ ادبیات فارسی از برتلس ، آندر یوگنی یویج ، مجله ها ، ماهنامه ها و غیره . بنا براین در این تحقیق تنها به اثار و افکاری اشاره می شود که رویکرد ادبی به این موضوع داشته باشد . در خصوص نقد و بررسی شیوه های طنز نویسی دهخدا در مجموعه مقالات چرند و پرند تاکنون کاری انجام نگرفته است و تنها در بعضی از مجله ها و ماهنامه ها و کتاب ها فقط در خصوص طنز و مقالات دهخدا توضیحاتی داده شده ، اما ضمن ارج نهادن به کار آنها باید گفت : این تحقیق در نوع خود تازه ترین کاری است که به طور گسترده به نقد و بررسی طنز در مقالات چرند و پرند پرداخته است .
|