SEI CERT C++ Coding Standard

SEI CERT C++ Coding Standard Title: SEI CERT C++ Coding Standard | Author(s): Aaron Ballman | Publisher: Carnegie Mellon University | Year: 2016 | Language: English | Pages: 435 | Size: 3 MB | Extension: pdf دریافت فایل SEI CERT C++ Coding Standard

SurviveJS - Webpack and React - From apprentice to master

SurviveJS - Webpack and React - From apprentice to master Title: SurviveJS - Webpack and React - From apprentice to master  | Author(s): Juho Vepsäläinen | Publisher: CreateSpace IPP | Year: 2016 | Language: English | Pages : 206 | Size: 3 MB | Extension: pdf Facebooks React powers an increasing amount of sites. There is a good reason for this. It simplifies frontend development greatly. Combined with Webpack, a bundling tool, you have a powerful frontend development environment in your hands. SurviveJS - Webpack and React shows you how to build a simple Kanban application based on these technologies. During the process you will learn to: Set up a Webpack based development and production environment. You will learn to get most out of babel-plugin-hot-transform and Babel for development. Improve the quality of your code by using ESLint and friends to spot possible mistakes earlier. Get into the React mindset while learning the basics of Alt, an implementation of the Flux Application Architecture. Style your React application in various emerging ways. Implement drag and drop for your application using React DnD. In addition the Amazon edition contains exclusive chapters showing you how to: Deal with typing in React. Test your React application in various ways. The book assumes you know basics of JavaScript and understand how to use npm. Most of the book content is available online at survivejs.com. By buying this book you support the development of further content. دریافت فایل SurviveJS - Webpack and React - From apprentice to master

The Grammar Book: Form, Meaning, and Use for English Language Teachers

The Grammar Book: Form, Meaning, and Use for English Language Teachers Title: The Grammar Book: Form, Meaning, and Use for English Language Teachers | Author(s): Diane Larsen-Freeman, Marianne Celce-Murcia | Publisher: National Geographic Learning | Year: 2016 | Language: English | Pages : 900 | Size: 53 MB | Extension: pdf he Grammar Book introduces teachers and future teachers to English grammatical constructions. This highly acclaimed text, used both as a course book and as a grammar reference guide, is suitable for all teachers of English. What sets it apart from other grammar books is its unique pedagogical focus: It describes not only how each grammatical construction is formed, but also its meaning and its use. Grammar is seen to be a resource for making meaning in textually and socially appropriate ways. دریافت فایل The Grammar Book: Form, Meaning, and Use for English Language Teachers

پاورپوینت فصل اول علوم تجربی هشتم

پاورپوینت فصل اول علوم تجربی هشتم این فایل با فرمت پاورپوینت ارائه شده و در 24 صفحه تنظیم و قابل ویرایش است. دریافت فایل پاورپوینت فصل اول علوم تجربی هشتم

بررسی خصوصیات زیستی جنس ماده مارمولک جکوی دم پخ بدریاگای (Teratoscincus bedriagai) در استان سمنان

بررسی خصوصیات زیستی جنس ماده مارمولک جکوی دم پخ بدریاگای (Teratoscincus bedriagai) در استان سمنان چکیده جکوی دم پخ بدریاگای،تراتوسینکوس بدریاگای[1]متعلق به خانواده جکونیده[2]، شب فعال بوده و زیستگاه اصلی آن در ایران در استان­های سیستان و بلوچستان، خراسان، سمنان، تهران و یزد می­باشد. در این مطالعه که از 15 فروردین تا 15شهریور1392 روی خصوصیات زیستی این گونه دراستان سمنان انجام شد، حدود 15 نمونه از 4 ایستگاه در روستاهای حسن آباد، علیان، صالح آبادو یزدان­آباد واقع در جنوب شهرستان دامغان به منظور مطالعات مورفومتریک و مریستیک با استفاده از دست و چراغ­قوه جمع­آوری شدند. در طی شش­ماه، 30تخمدان بالغ مورد بررسی­های بافتی و مورفومتریک قرار گرفتند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد ماده­ها در اواسط فروردین، اووژنز خود را آغاز می­کنند. اووژنز این گونه دارای مراحل غیرفعال، زرده­سازی و تخم اویداکتی است. اووژنز در اردیبهشت به اوج خود رسیده و از اواخرتیر به بعد کاملاً خاتمه می­یابد. . تخمدان­ها زوج و کیسه­ای بوده و از 3 تا 6 فولیکول در هر تخمدان موجود است که قطر آنها از 95/4 میلی­متر تا 78/24 میلی­متر می­باشد. لایه فولیکولی در این مارمولک پلی­مورفیک و چندلایه است. قطر لایه­ی فولیکولیدر فولیکول­های نارس از94/3 میکرون تا02/4 میکرون می­باشد. مطالعه بر روی مورفومتری جمعیت­های این گونه در نیمه­ی جنوبی شهرستان دامغان تفاوت معنی­داری را بین اکثر جمعیت­های آن نشان نداد. زیستگاه این گونه در منطقه ی مورد مطالعه درنواحی بیابانی یا نیمه بیابانی خشک، در دشت­های رسی، ماسه ای یا شنی، تپه­های رسوبی آمیخته با سنگریزه و شن، دشت­های نمکی، با پوشش گیاهی بوته­ای، درختچه­ای و علفی، همچنین زمین­های کشاورزی و بناهای متروکه می­باشد. هم­چنین این گونه از مارمولک­ها جهت فرار­کردن از دست دشمن، به مخفیگاه­های خود بر روی تپه­های ماسه­ای که به صورت شبکه­ای به هم راه دارند می­روند. به دلیل سرعت کند و عدم سیستم دفاعی خاص، به محض گرفتار­شدن، ادراری از خود خارج می­کنند. فعالیت این گونه با اتمام فصل زمستان و شروع گرما از اواسط فروردین آغاز و تا شهریور ادامه دارد. جکوها با تاریک­شدن هوا و غروب افتاب از مخفیگاه خود خارج شده و شروع به فعالیت می­کنند. با رسیدن به اوج شب فعالیت آن­ها کم می­شود و مجددا از ساعت 3 بامداد تا روشن شدن هوا فعالیت آن­ها افزایش می­یابد. اعضای این گونه دارای رژیم حشره خواری هستند. کلمات کلیدی: جکوی دم پخ بدریاگای،تراتوسینکوس بدریاگای، جکونیده، خصوصیات زیستی. فهرست مطالب عنوان صفحه چکیده 1 فصل اول:مقدمه 1-1- مقدمه2 1-2- کلیاتی در مورد خزندگان 4 1-3- منشا خزندگان 5 1-4- رده بندی خزندگان6 1-4-1-زیر رده آناپسیدا (Anapsida6 1-4-2-زیر رده سیناپتوزوریا (Synaphtosauria 6 1-4-3-زیر رده ایکتیوپترژیا (Ichthyoptergia 6 1-4-4-زیر رده دیاپسیدا (Diapsida 6 1-4-4-1-راسته رینکوسفالیا (Rhyncocephalia 7 1-4-4-2-راسته اسکواماتا یا فلس­داران (Squamata 7 1-4-5-زیررده آرکئوزوریا (Archeosauria 7 1-4-6-زیررده سیناپسیدا (Synapsida 7 1ـ5ـ موقعیت تاکسونومیکی گونه­ی Teratoscincus bedriagai..... 8 1-6- خصوصیات راسته اسکواماتا 8 1-7- خصوصیات زیر راسته سوسماران  د9 1ـ8ـ خصوصیات خانواده جکونیده (Gekkonidae 10 1ـ9ـ مشخصات جنس Teratoscincus 11 1ـ10ـ مشخصات گونه­ی Teratoscincus bedriagai 12 1-11-گیرنده ها................................... 12 1-12-خاصیت اتوتومی یا خودبُری:.................... 13 1-13-تعیین جنسیت در سوسماران:.................... 14 1ـ 14 ـ دستگاه تولیدمثلی ماده مارمولک­ها.......... 15 1ـ15ـ جغرافیای زیستی مارمولک­های ایران............ 16 1ـ16ـ اهداف تحقیق................................ 18 فصل دوم:مروری بر تحقیقات انجام شده 2-1- محققان خارجی................................ 19 2-2- محققان داخلی ............................... 21 فصل سوم :مواد و روشها 3ـ1ـ ایستگاه­­ مطالعاتی............................ 24 3ـ2ـ لوازم مورد نیاز برای جمع­آوری نمونه.......... 27 3ـ3ـ روش جمع­آوری نمونه........................... 27 3ـ4ـ مطالعات مورفومتریک.......................... 28 3ـ5ـ مطالعات گامتوژنز............................ 28 3ـ5ـ1ـ صفات متریک و مریستیک در مطالعه­ی تخمدان.... 29 3-5-2- مواد، لوازم و دستگاه­های مورد نیاز برای مطالعات بافتی 29 3ـ5ـ3ـ روش تهیه مقاطع بافتی از غدد تناسلی........ 29 3ـ5ـ3ـ1- مرحله­ی فیکس کردن (Fixation)................ 29 3ـ5ـ3ـ2- مرحله­ی آب­گیری (Dehydratation)............... 30 3ـ5ـ3ـ3- مرحله­ی قالب­گیری (Embeding)................ 30 3ـ5ـ3ـ-4- مرحله­ی آرائیدن (Trimming)................ 30 3ـ5ـ3-5- مرحله­ی برش­گیری (Sectioning)................. 30 3ـ5ـ3ـ6- مرحله­ی پارافین­زدایی (Dewaxing)............ 31 3ـ5ـ3ـ7- مرحله­ی آب­دهی (Hydratation).................. 31 3ـ5ـ3ـ8- مرحله­ی رنگ­آمیزی (Staining)................. 31 3ـ5ـ3ـ9- مرحله­ی چسباندن لامل (Mounting)............. 31 3ـ5ـ3ـ10- مرحله­ی عکس­برداری از لام­ها............... 31 3ـ5ـ4ـ محاسبات میکروسکوپی........................ 31 3ـ5ـ5ـ رفتار شناسی............................... 32 3-5-5-1- در اسارت................................ 32 3-5-5-2-در محیط.................................. 32 3-5-16-رژیم غذایی................................ 32 3-5-6-1-در اسارت................................. 32 3-5-6-2-در محیط.................................. 32 3-5-6-3-بررسی محتویات درون معده.................. 32 3-5-7-فلس شماری.................................. 32 3-5-7-1-طریقه­ی شمارش فلس دور میانه­ی شکم.......... 32 3-5-7-2-طریقه­ی شمارش فلس در لب پایین............. 33 3-5-7-3-طریقه­ی شمارش فلس در لب بالا............... 33 3ـ5ـ8ـ محاسبات آماری............................. 33 فصل چهارم: نتایج وبحث 4ـ1ـمرفولوژی..................................... 34 4-2- زیستگاه..................................... 36 4-3- اووژنز...................................... 38 4-4- رفتار و فعالیت ............................. 64 4-5- تغذیه ...................................... 68 فصل پنجم: نتیجه­گیری 5ـ1ـ مرفولوژی.................................... 76 5ـ2ـ زیستگاه..................................... 77 5-3-سیکل تولید مثل .............................. 78 5-4-اووژنز....................................... 81 5-5-رفتارو فعالیت................................ 84 5-6- تغذیه....................................... 87 5-7- نتیجه­گیری................................... 89 5ـ8ـ پیشنهادات................................... 89 منابع............................................ 91 فهرست جدول­ها عنوان صفحه جدول 3ـ1ـ مشخصات جغرافیایی ایستگاه­های مورد مطالعه27 جدول 4ـ1ـ آمار توصیفی فلس ماده در T.bedriagai........ 34 جدول 4ـ2ـ آمار توصیفی صفات ماکروسکوپی ماده در T.bedriagai 47 جدول 4ـ3ـ بررسی صفات میکروسکوپی تخمدان در T.bedriagai48 جدول 4ـ4ـ مقایسه صفات تخمدان راست و چپ درT.bedriagai. 49 جدول 4ـ5ـ آنالیز واریانس (ANOVA)صفات ماکروسکوپی ماده درT.bedriagai................................................. 50 جدول 4ـ6ـ آنالیز واریانس(ANOVA)صفات میکروسکوپی ماده در T.bedriagai................................................. 51 جدول 4-7-حشرات مورد استفاده در رژیم غذاییT.bedriagai. 68 جدول 4-8- خصوصیات حشرات مورد استفاده در رژیم غذایی T.bedriagai 68 فهرست نمودارها عنوان صفحه نمودار 4ـ1ـ میانگین ± انحراف معیاروزن ماده­ها در اردیبهشت بالاترین میزان را نشان می­دهد...................... 52 نمودار 4ـ2ـ میانگین± انحراف معیار طول بدن ماده­ها تغییرات معنی­داری را نشان نمی­دهد.............................. 52 نمودار 4ـ3ـ میانگین± انحراف معیار طول دم ماده­ها تغییرات معنی­داری را نشان نمی­دهد................................... 53 نمودار 4ـ4ـ میانگین± انحراف معیار طول سر ماده­ها تغییرات معنی­داری را نشان نمی­دهد................................... 53 نمودار 4ـ5ـ میانگین± انحراف معیار عرض سر ماده­ها تغییرات معنی­داری را نشان نمی­دهد................................... 54 نمودار 4ـ6ـ میانگین± انحراف معیار قطر تخمدان راست دراواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و ازخرداد دوباره کاهش می­یابد. 54 نمودار 4ـ7ـ میانگین± انحراف معیار قطر تخمدان چپ از اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و از خرداد دوباره کاهش می­یابد.55 نمودار 4ـ8ـ میانگین± انحراف معیار وزن تخمدان راست در اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس از خرداد دوباره کاهش می یابد.................................................. 55 نمودار 4ـ9ـ میانگین± انحراف معیار وزن تخمدان چپ در اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس از خرداد دوباره کاهش می یابد.................................................. 56 نمودار 4ـ10ـ میانگین± انحراف معیار قطر بزرگترین فولیکول تخمدان راست در اواسط اردیبهشت به بیشترین مقدار خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به تدریج کاهش می­یابد................. 56 نمودار 4ـ11ـ میانگین± انحراف معیار قطر بزرگترین فولیکول تخمدان چپ در اواسط اردیبهشت به بیشترین مقدار خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به تدریج کاهش می­یابد...................... 57 نمودار 4ـ12ـ میانگین± انحراف معیار قطر کوچکترین فولیکول­ تخمدان راست در اواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و از خرداد دوباره کاهش می یابد.......................................... 57 نمودار 4ـ13ـ میانگین± انحراف معیار قطر کوچکترین فولیکول­ تخمدان چپ در اردیبهشت به اوج خود رسیده واز خرداد دوباره کاهش می یابد.................................................. 58 نمودار 4ـ14ـ میانگین± انحراف معیار قطر فولیکول­های تخمدان راست دراردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسطمرداد کاهش می­یابد.................................................. 58 نمودار 4ـ15ـ میانگین± انحراف معیار قطر فولیکول­های تخمدان چپدراردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسطمرداد کاهش می­یابد.................................................. 59 نمودار 4ـ16ـ میانگین± انحراف معیار تعداد فولیکول­های تخمدان راست دراواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به طور یکنواخت کاهش می یابد............................. 59 نمودار 4ـ17ـ میانگین تعداد فولیکول­های تخمدان راست دراواسط اردیبهشت به اوج خود رسیده و سپس تا اواسط مرداد به طور یکنواخت کاهش می یابد..................................... 60 نمودار 4ـ18ـ میانگین± انحراف معیار تعداد تخم اویداکتی راست از اواسط اردیبهشت تا اواسط تیر تغییری نشان نمی­دهد... 60 نمودار 4ـ19ـ میانگین± انحراف معیار طول تخم اویداکتی راست در اواسط اردیبهشت بیشترین میزان را داشته،دراواسط خرداد کاهش یافته ولی دوباره در اواسط تیر، افزایش می­یابد........... 61 نمودار 4ـ20ـ میانگین± انحراف معیار عرض تخم اویداکتی راست در اردیبهشت بیشترین میزان را داشته و ازاواسط خرداد تا تیر دوباره کاهش می یابد..................................... 61 نمودار 4ـ21ـ میانگین± انحراف معیار وزن تخم اویداکتی راست در اردیبهشت بیشترین میزان را داشته واز اواسط خرداد تا اواسط تیر کاهش می­یابد...................................... 62 نمودار 4ـ22ـ میانگین± انحراف معیار حجم تخم اویداکتی راست در اردیبهشت بیشترین میزان خود را داشته و دراواسط خرداد کاهش یافته ولی دوباره در اواسط تیر، افزایش می­یابد........... 62 نمودار 4ـ23ـ میانگین± انحراف معیار قطر لایه فولیکولی راست در اردیبهشت به اوج خودرسیده،از خرداد تا تیر کمی کاهش یافته و در اواسط مرداد به کم ترین مقدار خود می رسد.......... 63 نمودار 4ـ24ـ میانگین± انحراف معیار قطر لایه فولیکولی چپ در اردیبهشت به اوج خودرسیده،از خرداد تا تیر کمی کاهش یافته و در اواسط مرداد به کم ترین مقدار خود می رسد...................... 63 فهرست شکل­ها عنوان صفحه شکل3-1- جنوب شهرستان دامغان-روستای یزدان آباد.... 25 شکل3-2-جنوب شهرستان دامغان-روستای حسن آباد....... 25 شکل3-3-نمایی از جکوی دم پخ بدریاگای در روستای حسن آباد 26 شکل 3ـ4ـ نقشه­ی ماهواره­ای از شهرستان دامغان....... 26 شکل 3ـ5ـ نقشه­ی ایستگاه­های مورد مطالعه با مقیاس 1:25000000................................................. 27 شکل 4ـ1ـمشاهده فلس روی بدن در جکوی ماده.......... 35 شکل 4ـ2ـمشاهده فلس های بالا وپایین................ 36 شکل 4ـ3ـم جنوب دامغان روستای حسن آباد............ 37 شکل 4ـ4ـ جنوب دامغان روستای- صالح اباد........... 37 شکل 4ـ5ـ جنوب دامغان روستای –علیان............... 38 شکل 4ـ6ـ نمونه­ی جوان T.bedriagaiدر 15تیر........... 40 شکل 4ـ7ـ تخمدان حاوی فولیکول­های در حال رشد در 15 فروردین40 شکل 4ـ8ـ ماده ی بالغ حاوی دو فولیکول رسیده در 15 اردیبهشت................................................. 41 شکل 4ـ9ـ ماده­ی بالغ حاوی یکفولیکول رسیده در 15اردیبهشت 41 شکل 4ـ10ـ یک تخم اویداکتی در 15 اردیبهشت......... 42 شکل 4ـ11ـ تخم تازه گذاشته شده (پوسته­ی خارجی هنوز نرم است) در 30 خرداد تحت شرایط اسارت در محیط تراریوم......... 42 شکل 4ـ12ـ تخم تازه گذاشته شده (پوسته­ی خارجی هنوز نرم است) در 30 اردیبهشت در محیط طبیعی........................ 43 شکل4-13-یک تخمدان حاوی چند فولیکول در15خرداددر محیط ازمایشگاه................................................. 43 شکل 4ـ14ـ مقطع عرضی تخمدان در 15 اردیبهشت. (بزرگ­نمایی 100x).................................................. 44 شکل 4ـ15ـ مقطع عرضی تخمدان در 15 اردیبهشت.(بزرگ­نمایی 100x).................................................. 44 شکل 4ـ16ـ مقطع عرضی تخمدان در 15 تیر.(بزرگ­نمایی 100x). 45 شکل 4ـ17ـ مقطع عرضی هسته حاوی هستک­ها در 15 خرداد. (بزرگ­نمایی 1000x)........................................... 45 شکل 4ـ18ـ مقطع عرضی فولیکول در حال رشد در 15خرداد.(بزرگ­نمایی400x)....................................... 46 شکل 4ـ19ـ لایه فولیکولی در فولیکول در حال رشد در15 خرداد. (بزرگ­نمایی 1000x)..................................... 46 شکل 4-20-پنهان شدن جکوی دم پخ بدریاگای در سوراخ های حفر شده توسط خودشان تحت شرایط اسارت در تراریوم........... 65 شکل4-21- در آوردن زبان و تمییز کردن چشم ها توسط جکوی دم پخ بدریاگای تحت شرایط اسارت در تراریوم.............. 65 شکل4-22- جکوی ماده در حال پوست اندازی در محیط آزمایشگاه 66 شکل 4-23-نمونه ی دیگر از جکوی ماده در حال پوست اندازی در 15 تیر محیط آزمایشگاه................................... 66 شکل4-24- رفتار جفت گیری در T.bedriagai تحت شرایط اسارت در تراریوم................................................. 67 شکل4-25- نمونه ای از جکوی ماده در هنگام فعالیت در شب در محیط طبیعی............................................ 67 شکل4-26- خانواده ی Tenebrionidae.................... 70 شکل4-27- خانواده Mantidae......................... 70 شکل4-28- خانواده Pyralidae......................... 71 شکل4-29- خانواده Acrididae......................... 71 شکل4-30- خانواده Sphecidae......................... 72 شکل4-31- خانواده Formicidae........................ 72 شکل4-32- خانوادهMyrmeleontidae..................... 73 شکل 4-33- شکار یک شیرمورچه توسط جکوی دم پخ بدریاگای در محیط طبیعی، بلافاصله پس از گرفتن طعمه.................. 73 شکل 4-34- شکار یک شیرمورچه توسط جکوی دم پخ بدریاگای در محیط طبیعی، بلافاصله پس از گرفتن طعمه از نمای نزدیک.... 74 فصل اول 1ـ1ـ مقدمه ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن ﺑﻪ وﻳﮋه ﺳﻮﺳﻤﺎرﻫﺎ در ﺑﺴﻴﺎری از اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ­ﻫﺎ ﺣﻠﻘﻪ­ﻫﺎی ﻣﻬﻤﻲ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر می­آیند و دارای ارزﺷ­ﻬﺎی اکولوژیک ﺧﺎص و ﻣﻔﻴﺪی ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻫﻤﻴﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺴﻤﺘﻲ از زﻧﺠﻴﺮه ﻏﺬاﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ اﺳﺖ.همچنین آن­ها از ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎزدارﻧﺪه و ﻛﻨﺘﺮل ﻛﻨﻨﺪه ﻃﻐﻴﺎن ﺑﺴﻴﺎری از موجودات آﺳﻴﺐ رﺳﺎن ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﻨﺪ وﺑﺎ ﺷﻜﺎر ﺣﺸﺮات و ﺟﺎﻧﻮران ﻣﻮذی ﻧﻘﺶ ﻣﺜﺒﺘﻲ ﺑﺮای ﻛﺸﺎورزی دارﻧﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در ﺣﻔﻆ ﺗﻌﺎدل اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻔﻴﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ. اﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﺷﺎﺧﺺ­ﻫﺎی زﻳﺴﺘﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮات اﻛﻮﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲ آﻳﻨﺪ (حاجی قلی کمی وهمکارانش،1387 ).از طرفی دیگراثر خزندگان در کنترل حشرات و نرم تنان بقدری مهم است که درطرحهای کشاورزی نباید از این عامل مهم غافل ماند.خزندگان به ویژه مارمولک ها میزبان اولیهانواع لارو کرم­ها بخصوص نماتودها هستند. این لاروها در دوره بلوغ انگل خطرناک حیوانات اهلی (بویژه گوسفند و بز) بشمار می­آیند . بعضی از انگل­هایی که در بدن این خزندگان میزبان زندگی می­کنند می­توانند حامل بیماری­هایی برای انسان باشند. بعنوان مثال انگل لیشمانیا-تروپیکا [3] زخم آسیایی بوجودمی­آورد. گاهی مارمولک­ها می­توانند در مهارکردن بیماری­های که توسط حشرات ناقل ایجاد می­گردد عامل مفید به حساب آیند. از جمله در جنوب، پشه­های مالاریا توسط سوسمارهای بومی شکار می­شوند و یا بعبارت دیگراین خزندگان در کاهش پشه مالاریا نقش بسیار مؤثری دارند (محمد بلوچ، 1356 ).در برخی مناطق مانند عربستان، مردم از سوسمارها تغذیه می­کنند. پوست برخی سوسمار­ها در صنعت چرم­سازی برای ساخت کیف، کفش، دستکش و کمربند استفاده می­شود. برخی از آنها بعنوان حیوانات خانگی استفاده می­شوند. از نظر زینتی نیز بسیاری از سوسمار­ها بخصوص آفتاب­پرست­ها بخاطر تغییر رنگ­های زیبا جنبه­ی تزئینی و نمایشی دارند (رستگار پویانی، 2008)[4].خزندگان از ﺟﻤﻠﻪ زﻳﺴﺘﻤﻨﺪاﻧﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺪﻟﻴﻞ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ وﻳﮋه ﺧﻮد و ﺗﺨﺮﻳﺐ زﻳﺴﺘﮕﺎﻫﺎﻳﺸﺎن ﺑﻴﺶ از ﭘﻴﺶ آﺳﻴﺐ­ﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮده و ﺑﻌﻀﻲ از ﮔﻮﻧﻪ­ﻫﺎی آن درخطر نابودی قراردارﻧﺪ . ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ اﻳﻦ ﻧﻘﺶ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ و ﺗﻨﻮع زﻳﺴﺘﻲ خزندگان، ﺳﻮﺳﻤﺎرﻫﺎ ﻛﻤﺘﺮ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻪ و آن ﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ اﻫﻤﻴﺖ آﻧﻬﺎ اﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ درﺧﻮر ﺗﻮﺟﻬﻲ در مورد آن­ها در ایران انجام نیافته است (علیرضا داداشی­ و همکارانش، 1387). امروزه بخاطر جلوگیری از انقراض آن­ها، کشتن این حیوانات، غیرقانونی اعلام شده­است. فون خزندگان و بویژه مارمولک­های ایران بسیار چشم­گیر و جالب توجه است.با شناخت صحیح گونه­های موجود در یک منطقه­و ارتباطات بین گونه­ای و فراگونه­ای می­توان از آسیب­های فراوان یکه به محیط زیست وارد می­شود، جلوگیری نمود و از منابع مختلف به نحو بهتر و مطلوب­تری بهره­برداری کرد. جنستراتوسینکوس متعلق به خانواده­ی جکونیده می­باشد این خانواده با داشتن100 جنس و 943 گونه در جهان و12جنس و 43 گونه در ایران جزو بزرگترین خانواده­های مارمولک محسوب می­شود (رستگار پویانی، 2008). خانواده جکونیده دارای بیشترین تعداد جنس­های مارمولک می­باشد که این گونه مانند بیشتر اعضاء این خانواده شب فعال می­باشد (اندرسون، 1999)[5]. در محدوده پراکندگی وسیع این جانور در ایران و مناطق مجاور، جمعیت­های منطقه­ای فراوانی وجود دارند که ممکن است حالت ایزوله داشته باشند. ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت زﻳﺎدی ﺗﻮﺳﻂ داﻧﺸﻤﻨﺪان داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ روی ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن اﻳﺮان ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪاﺳﺖ وﻟﻲ در ﻣﻮرد ﺟﻜﻮی دمﭘﺦ ﺑﺪرﻳﺎﮔﺎی ﺑﻪدﻟﻴﻞ ﭘﺮاﻛﻨﺶ ﻣﺤﺪود اﻃﻼﻋﺎت ﭼﻨﺪاﻧﻲ دردﺳﺖ ﻧﻴﺴﺖ و در حد گزارشات منطقه­ای بوده است. بنابراین تمام موارد مورد مطالعه در این تحقیق جدید بوده و می­تواند مورد استفاده دانش­پژوهان داخلی و خارجی قرار گیرد(حجتی وهمکارانش،1388). 1-2- کلیاتی در مورد خزندگان واژه­ی رپتیلیا [6]که به رده­ی خزندگان اطلاق می­شود در مورد اولین جانورانی است که توانسته­‌اند زندگی در خشکی را بطور کامل تحمل نمایند. این رده­ گروه کاملاً موفقی از مهره­داران هستند که تقریباً تمامی زیستگاه­های خشکی را به تصرف خویش درآورده­اند و یکی از ارکان مهم فون بیابان­ها محسوب می­شوند.اجداد خزندگان دوزیستان محسوب می‌شوند.اولین خزندگان حدودا 340 میلیون سال پیش در دوره­ی کربونیفر ظاهر شدند 160 میلیون سال پیش در دوران مزوزوئیک (ژوراسیک و کرتاسه ) که به عصر خزندگان شهرت داشته است به اوج قدرت خود رسیدند. خزندگان جدید با پوست فلس­دار و تخم کلئیدوئیک و ترشح اسید اوریک مشخص می­شوند. تمام این موارد به استقلال خزندگان از آب مربوط است. برخلاف دوزیستان همه­ی خزندگان به آب، برای نوشیدن و تخم­گذاری به مقدار کم نیاز دارند که آن را از محل­هایی که آب باران تجمع یافته و ذخیره شده مانند شکاف­ها، حفرات و زیر زمین یا چگالش بخار هوا به صورت شبنم بر روی زمین یا روی بوته­ها و سنگ­ها، به دست می­آورند. اما غالباً آب مورد نیاز بدن را از همان شکار خود تأمین می­کنند. بنابراین نیازهای مربوط به آب را به حداقل رسانده و به آن­ها این امکان را می­دهد که در مکان­های خشک­تر زندگی کنند. بسیاری از خزندگان می­توانند حرارت بدنشان را تقریباً ثابت نگه دارند. این جانوران عمل فوق را با گرم کردن بدن در آفتاب یا دراز کشیدن در سایه برای سرد شدن بطور غریزی انجام می­دهند. به این روش اکتوترمی می­گویند. این فرایند با حالت اندوترمی که در پستانداران و پرندگان وجود دارد و به وسیله آن گرمای اضافی حاصل از سوخت و سازی را برای تثبیت دمای بدن مصرف می­نمایند متفاوت است (زوگ و همکارانش،2001)[7].اسکلت بدن آن­ها کاملا استخوانی است. سطح بدن از پوست شاخی وخشک پوشیده شده­است. جلد معمولاً داری پولک و غده پوستی است. غالباً دو جفت زائده حرکت در این جانوران به چشم می­خورد. هر زائده پنج انگشت شاخی دارد که برای دویدن، خزیدن و یا بالا رفتن به کار می­رود. مثلا زوائد حرکتی لاک­پشت آبی به صورت باله تغییر شکل یافته­است. دست وپا در برخی از خزندگان بسیار کوتاه، در برخی استخوانی و در برخی دیگر کاملا تحلیل رفته­است. قلب­شان سه حفره‌ای است. دهلیزها کامل و در بطن­ها دیواره مابین آنها کامل نیست. دارای گلبول­های قرمز هسته دار، بیضی شکل و از دو طرف مقعر هستند. تنفس بوسیله شُش انجام می­پذیرد. جنین از چهار پرده آمنیون، کوریون، کیسه زرده و آلانتوئیس پوشیده می‌شود خزندگان نسبت به پستانداران، نیاز به انرژی کمتری دارند. و گاهی هفته­ها با یک وعده غذایی زندگی می­کنند. لقاح داخلی است و معمولاً مقاربت انجام می­گیرد. از لحاظ جنین­شناسی خزندگان از ماهیان و دوزیستان متمایز هستند. اغلب تخم گذارند و در بسیاری از ان،ها جنسیت نوزاد توسط دمایی که جنین طی فرایند روی تخم خوابیدن در معرض آن قراردارند مشخص می­شود (کیابی، 1381 و لطیفی، 1379). از 14 گروه خزندگان مزوزوئیک فقط 4 گروه از آن­ها باقی­مانده­اند که متعلق به 4 گروه لاکپشتان، تمساح­ها، رینکوسفال­ها و فلس­داران می­باشند. امروزه حدود ۸۰۰۰ گونه از خزندگان زنده وجود دارند. گروه اول: مارها، سوسمارها و سوسمارهای کرمی شکل از راسته فلس­داران[8]می­باشند که می توان این گروه را به صورت خزندگانی دارای بدن پوشیده از فلس دانست که منفذ کلواک عرضی دارند و اندام جفت­گیری در آن­ها زوج می­باشد که از زمان انقراض خزندگان در دوران مزوزوئیک انشعاب پیدا کرده و گروه­های پراکنده و فراوانی را به وجود آورده­اند. گروه دوم: کروکودیل­ها می­باشند که حدود 200 میلیون سال است که بدون تغییر باقی مانده­اند و ممکن است سرانجام نسل آنها به دست بشر منقرض گردد. گروه سوم: لاک­پشتان هستند که گروهی قدیمی بوده و از بدو به وجود آمدن­شان تا کنون تغییر چندانی را متحمل نشده و مشابه خزندگان اجدادی خود می­باشند. گروه چهارم: خزندگان باستانی هستند که امروزه فقط راسته­ی رینکوسفالیا [9]بر جای مانده است و فقط دارای یک نمونه­اند که به تواتارا [10] یا اسفنودون [11] و یا هاتریا [12] شهرت دارد و فقط در بعضی از جزایر زلاندنو یافت می­شود (صدیقی،1387). 1-3-منشاخزندگان ایجاد گروه خزندگانی عنی انشعاب آن باعث بنیان نهاده شدن گروه جدیدی ازجانوران به نام آمنیون­داران گردید، که خزندگان اولیه و سیناپسیدها جز اجداد آنها محسوب می­گردد. این جدمشترک را بعدها کوتیلوسور نامیدند. از تکامل این جد مشترک گروه بزرگ خزندگان به وجود آمد که توانستند تمام مناطق را تسخیر کنند امااین حادثه تا پایان کرتاسه ادامه داشت و پس از انقراض بزرگ کرتاسه تنها تعداد معدودی از خزندگان باقی ماندند (صدیقی،1387). 1ـ4ـ رده­بندی خزندگان مبنای رده بندی خزندگان بر اساس وجود یا عدم وجود تعداد حفره یا حفراتی در جمجمه[13] معروف به پنجره گیج­گاهی می­باشد. بر این اساس خزندگان به شش زیر رده تقسیم می شوند : 1-4-1-زیر رده آناپسیدا [14] اعضای این زیر رده به عنوان قدیمی­ترین خزندگان، فاقد پنجره­ی گیج­گاهی در جمجمه هستند. استخوان مربعی در آنها غیر متحرک است و دارای دو راسته­ی کوتیلوزوریا و لاک­پشت­ها [15] می­باشند. 1-4-2-زیر رده سیناپتوزوریا [16] جمجمه از نوع پاراپسید بوده و استخوان مربعی به جمجمه چسبیده است و در دوره پرمین تا کرتاسه می­زیسته­اند. اشکال اولیه آنها خاکزی و سوسمارمانند بوده­اند. 1-4-3-زیر رده ایکتیوپترژیا [17] این خزندگان دریازی و گوشت­خوار بوده و بدنی دلفین مانند داشته­اند که واجد یک باله پشتی نیز بوده­اند. اندام­های حرکتی پارو مانند و باله دمی بزرگ بوده است. دارای یک جنس به نام ایکتیوزوروس بوده که 9 متر طول داشته و از دوره تریاس تا کرتاسه می­زیسته است. 1-4-4-زیر رده دیاپسیدا[18] این زیر رده دارای دو جفت سوراخ گیج­گاهی جمجمه می­باشد. یک جفت در آرواره و جفت دیگر در بالای جفت اول و به واسطه کمان استخوانی از جفت اول جدا می­گردد. این گروه سبب پیدایش تمام گروه­های دیگر خزندگان و پرندگان گردیدند. دیاپسیدها گروهی از جانوران تتراپود هستند که در رکورد فسیلی حدود سیصد میلیون سال قبل و دوره­ی کربنیفر انتهایی ظاهر شده­اند که شامل تمام پرندگان، کروکودیل­ها، سوسمار­ها، مارها و تواتاراها می­باشد. سوسمار­ها فاقد یک جفت از منافذ فوق هستند، ولی بخاطر جد مشترک­شان هنوز هم بعنوان دیاپسید در نظر گرفته می­شوند. فوق­راسته­ی زنده­ی لپیدوزوریا گروه بزرگی از خزندگان امروزی را تشکیل داده­اند که دارای دو راسته مهم زیر هستند: 1-4-4-1-راسته رینکوسفالیا : خزندگانی شبیه به سوسمار بوده­ که اندام­های حرکتی ضعیفی داشته­اند و تمام آنها بجز یک گونه به نام توآتارا (هاتریا)با نام علمیاسفنودون پانکتاتوس[19]از بین رفته­اند. توآتارا تنها بازمانده از یک گروه خزندگان ابتدایی است که بدون تغییر باقی مانده­ (فسیل زنده) و فقط در بعضی از جزایر زلاندنو یافت می­شود. 1-4-4-2-راسته اسکواماتا یا فلس­داران : این راسته مارها و سوسمارها را شامل می­شود که موفق­ترین گروه خزندگان می­باشند و شامل سه زیرراسته سوسمارها یا مارمولک­ها [20] ، مارها [21] و سوسماران کرمی­شکل [22] می­باشند. 1-4-5-زیررده آرکئوزوریا [23] این زیررده شامل کروکودیل­های زنده، دایناسورها وتروسوریا[24]می­باشد که در دوره تریاس بوجود آمده و در دوران مزوزوئیک فراوان بوده­اند. کروکودیل­ها حدود 200 میلیون سال است که بدون تغییر باقی مانده­اند و ممکن است سرانجام نسل آنها به دست بشر منقرض گردد. 1-4-6-زیررده سیناپسیدا [25] خزندگان شبه پستاندار بوده­اند. این زیر رده در دوره کربونیفر ظاهرشده و خزندگان غالب دوره پرمین بوده­اند که عده­ای از آنها اجداد پستانداران را بوجود آورده­اند(یانگ،1981)[26] 1ـ6ـ خصوصیات راسته اسکواماتا: اسکوماتا شامل مارها، سوسمارها وسوسمارهای کرمی شکل می­باشند که به راسته­ی فلس­داران معروفند. سوسمارها از خویشاوندان مارها بوده و هر دو موفق‌ترین خزندگان جدید می‌باشند.امروزه حدود ۷۶۰۰ گونه از فلس­داران زندگی می­کنند. قدیمی­ترین آن ها مربوط به دوره ژوراسیک است. پوست آن­ها با صفحات یا فلس‌های شاخی اپیدرمی پوشیده­شده و بصورت دوره­ای پوست­اندازی می­کنند و مفصلی، جمجمه و آرواره آن­ها را به هم متصل کرده­است که آن­ها را قادر به گرفتن شکارهای بزرگترکرده­است، هم­چنین به آن­ها قدرت بیشتری برای گاز گرفتن می­دهد می‌باشند. استخوان مربع[27]متحرک و جمجمه دارای قابلیت حرکت می‌باشد . شکاف کلواک بصورت عرضی و افراد نر دارای یک جفت اندام جفت‌گیری می‌باشند(شفیعی، 1377). 1ـ7ـ خصوصیات زیرراسته­ سوسمارها : سوسمارها از نظر اندازه و شکل بدن متنوع‌ترین گروه از خزندگان جدید هستند.حدود 3750 گونه که در20 خانواده قرار دارند، دارای گسترش جهانی بوده و موفق­ترین خزندگان زنده را تشکیل می­دهند. این زیرراسته از اندازه ۲ سانتی متر (جکوهای پلنگی) تا حدود ۵/۳ متر(اژدهای کومودو) دیده می­شوند و از نظر چند خصوصیت تشریحی با دیگر گروه‌های خزندگان اختلاف دارند. اگر چه سوسمار‌های تیپیک برخی طرح‌های ابتدایی خزندگان را حفظ کرده‌اند، چنین فرم‌هایی به رینکوسفالیا نزدیک می‌باشند، اما برخی از آن­ها بخاطر تمایل به از دست دادن کمان گیج­گاهی پائینی و تکامل استخوان مربع متحرک متفاوت می‌باشند. برخی انواع اولیه بطور قابل ملاحظه‌ای تخصص یافته‌اند. اطلاعات در مورد انشعاب‌یابی سوسمارهای اولیه هنوز کامل نیست(یانگ،1981). سوسمارها یکی از متنوع‌ترین گروه‌های موفق مهره‌داران ساکن بیابان‌های گرم دنیا هستند، مشکلات تعادل آب و تنظیم درجه حرارت مثل سطح پایین دسترسی به غذا مخصوص چنین نواحی است که بوسیله سوسمارهای بیابان بعنوان ویژگی‌های عمومی خزندگان بدون نیاز به سازش‌های ویژه یا یک صفت اختصاصی فیزیولوژیکی برای گونه‌های بیابانی حل شده­است (شفیعی،1377). بخش قدامی جمجمه سوسمارها بطور کامل استخوانی نشده­است، دو نیمه آرواره‌های پائین معمولاَ بطور غیر متحرک بهم متصلند. کمربندهای سینه‌ای و لگنی یا حداقل بقایایی از کمربند لگنی حتی در انواع بدون اندام حرکتی دیده می‌شود (ترنتیو،1961)[28].تنفس نه تنها در این زیر راسته بلکه در کلیه خزندگان دیگر، با شش صورت می­پذیرد. همگی خونسرد هستند و دمای بدن در آنها تابع دمای محیط است. نوزاد در بدو تولد به حیوان بالغ شبیه است. این خزندگان عموماً به کمک تماس با منابع حرارتی، می­توانند به مدت طولانی در طی روز دمای بدن خود را در سطح بالایی ثابت نگه دارند که خود زمینه فعالیت و در واقع شکار در گونه­های روز فعال مثل آگاماها است. اگر چنان چه دمای بدن خیلی بالا برود، مثل ساعت­های اوج گرمادهی آفتاب در ساعت های 12 تا15-14 بعد از ظهر، زیر گیاهان و یا درون حفرات و شکاف­ها پناه خواهند برد. قدرت دید در زمان هایپرترمیک ( زمانی که خون و بدن در دمای بالاست )، در گونه­های روز فعال، بالا بوده که علت آن هم جریان بیشتر خون و لذا خون­رسانی بهتر به سلول­های گیرنده نوری و عصبی است. بعضی از اعضای این زیرراسته، دست و پا ندارند و نباید آن ها را با مارها یکسان دانست. سوسمارهای جدید انشعابات سازشی وسیعی را نشان می‌دهند و شامل انواع خاک­زی و درخت‌زی و حفار و نیمه آبزی می‌باشند. اکثریت آنها گوشت­خوار، اما تعدادی گیاه‌خوار نیز وجود دارند (یانگ،1981). در مارمولک­هایی که صدا تولید می­کنند، صدا در انتخاب جنس نقش دارد. جکوها دارای صدایی توسعه­یافته هستند و صدای بعضی از آنها از فاصله 100 متری نیز شنیده می­شود. همچنین در مارمولک­ها، طلب جفت کردن همراه با حرکات و رفتارهای خاصی می­باشد..زیر راسته مارمولکها تنوع بسیار جالبی دارند. اندام جاکبون که زوج است و در کام دهان قرار می‌گیرد عضو جالبی است که مارمولک ها از ان در ردیابی طعمه و دریافت جفت استفاده می‌کنند. این اندام به عصب بویایی مرتبط بوده و دارای بشره حسی است و در ارتباط نزدیک با کانال غده اشکی بوده و احتمالا از ترشحات آن استفاده می‌برد. ذرات رایحه‌دار و معطره یا بوهای بخصوص را شناسایی نموده و بدین وسیله راهنمای جانور در طعمه‌یابی و جفت در زمان جفتگیری خواهد بود. اکثر مارمولک­ها تخم­گذار وتعدادیزنده زا و نیز جداجنس هستند .برخی سوسمار­ها اگر شرایط تخم­گذاری مناسب نباشد فولیکول­های بزرگ ایجاد شده را بازجذب می­نمایند. اگر فولیکول­های بزرگ، تخمک­گذاری نکرده و بازجذب هم نشوند، غشاهای فولیکول بالغ به یکدیگر خواهند چسبید و یک توده­ی بزرگ زرده ایجاد خواهند کرد. این توده ممکن است شکسته و تجزیه شده و توده­ی زرده­ی آزاد ان نیز در سلوم می­تواند باعث ایجاد التهاب شدید و پریتونیتیز شود که در نهایت می­تواند منجر به بیماری­های جدی و مرگ شود(جوین و همکارانش،1978)[29]. 1ـ8ـ خصوصیات خانواده جکونیده: خانواده جکونیده از نظر این که نمایانگر صفات اجدادی مارمولک­ها هستند قابل توجه­اند. همچنین این خانواده با داشتن 100 جنس و 943 گونه در جهان و 12 جنس و 43 گونه در ایران(رستگارپویانی و همکارانش،2008) جزو بزرگترین خانواده­های مارمولک محسوب می­شود.تعداد زیادی از جنس­های اندمیک به این خانواده تعلق دارند. تنوعات تاکسونومیکی در این گروه بسیار زیاد است که علت آن انعطاف­پذیری زیاد آنها از نظر ریختی در امر سازش با محیط و زیستگاه است. پوست آنها نرم و دارای برجستگی (توبوکول) است. پولک­ها در سطح فوقانی بدن بندرت یکدیگر را می­پوشانند. فاقد استخوان پوستی (استئودرم) منظم، فاقد پولک­های متقارن روی سر هستند. استخوان ترقوه پهن و انتهای داخلی آنها تشکیل یک حلقه را می­دهد. استخوان گونه­ای حالت تحلیل­رفته داردو فاقد دندان می­باشند. دنده­ها بلند بوده و حلقه­های کم و بیش استخوانی را در عرض ناحیه شکمی ایجاد می­کنند. دست و پا همیشه توسعه یافته و حالت 5 انگشتی وجود دارد. شکل انگشتان بسیار متنوع است. همه­ی آنها (بجز جنس آگامورا) هنگام خطر یا مواجه شدن با شکارچی، دم خود را از نواحی خاصی قطع کرده و دم قطع شده با حرکات خود به خودی حواس شکارچی را جلب می­کند تا جانور فرصت فرار پیدا کند. این حرکات به واسطه بخشی هماهنگ کننده در نخاع درون دم کنترل می شوند. سیگنال­هایی که این حرکات را کنترل می­کند از انتهای دم آغاز شده و نشان می­دهد نوعی مرکز کنترل کننده در این قسمت از اندام قرار دارد. چشم­ها معمولاً بزرگ، پوشیده از یک غشاء شفاف و فاقد پلک­های متحرک بوده و مردمک (بجز در جنس پریتوروس) معمولاً عمودی است.بجز دو گونه در نیوزلند، همگی تخم­گذارند سوراخ گوش کم و بیش آشکار است. جکوها بینایی بسیار قوی و شنوایی خوبی دارند که در حمله و تولیدمثل از آنها استفاده می­کنند. جکوها در زمینه­ی ایجاد صداهای کمپلکس که در رفتار اجتماعی آنها دخالت دارد، در بین مارمولک­ها بی­نظیر هستند (مارسلینی،1977)[30]. بجز دو گونه در نیوزلند، همگی تخم­گذارند و نرها عموماٌ بوسیله تورم پایه دم و وجود منافذ رانی یا پیش مخرجی از ماده­ها مشخص می­باشند. افراد این خانواده در اکثر نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دنیا یافت می­شوند ولی در نواحی هند و استرالیا تنوع آنها بیشتر است(اندرسون،1999). 1ـ9ـ مشخصات جنس تراتوسینکوس: تراتوسینکوس جنس کوچکی شامل 5گونه و3زیرگونه می باشدوﺗﻨﻬﺎ ﺟﻨﺲ زﻳﺮﺧﺎﻧﻮاده ﺟﻜﻮﻧﻴده اﺳﺖ ﻛﻪ اﺳﺘﺨﻮان اﻧﮕﻮﻻر ﺧﻮد را ﺣﻔﻆ کرده اﺳﺖ.همچنینفلس های بزرگ شبیه دایره از پشت به جلو در استخوان پس سر مشاهده می شود.اﻣﺮوزه اﻳﻦ ﺟﻨﺲ را ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ زﻳﺮﺧﺎﻧﻮاده تراتوسینسینه[31] ﻣﻲداﻧﻨﺪ.برخی از افراد این جنس از طریق قزاقستان و غرب چین به مرز دریای خزر راه می یابند و برخی دیگر در مناطق جنوبی تر زندگی می کنند که شامل: شرق شبه جزیره ی عرب، عمان، افغانستان و پاکستان می باشد. به طور عمده اغلب اعضاء تراتوسینکوس شب فعال می باشند و در تاریک ترین ساعات شب از مخفیگاه خود بیرون می ایند و شروع به فعالیت می کنند. اما برخی دیگردر طول روز تا زمانی که هوا گرگ و میش می شود فعالند. همچنین سوراخ هایی به عمق 80 سانتی متر در زیر زمین حفر می کنند.در تابستان، دمای 30-25 درجه ی سانتی گراد دمای مناسب برای ان ها می باشد. افراد این جنس اکسیژن موجود در هوا را به طور مستقیم از طریق پوست خود دریافت می کنند. همچنین جیرجیرک، کرم، ملخ، سوسک و لاروها غذای مناسبی برای ان ها محسوب می شود.البته وجود کلسیم و ویتامین در رژیم غذایی این جانوران اجباری است.زمان جفت گیری در این جنس با اغاز سال، هنگامی که دمای محیط افزایش می یابد، شروع می شود. در طول این مدت وجود کلسیم اضافی برای جنس ماده بسیار مهم و حیاتی است.اعضای این جنس در سال 2عدد تخم می گذارند.تخم ها باید در رطوبت نسبی40-30%خشک شوند (ولدکامپ،1758)[32]. 1ـ10ـ مشخصات گونه­یتراتوسینکوس بدریاگای نام انگلیسیBedriagai Skin Gecko نام فارسی:جکوی دم پخ بدریاگای محل پیدایش تیپ درایران:(زیرکوچ واقع در سیستان وبلوچستان)(رستگارپویانی،1369). خصوصیات: چشمها بزرگ، مردمک چشم عمودی، فاقد پلک چشم، انگشتان باریک با چنگالهای دراز و مسطح، دارای حاشیه های ریشه دار یا شانه مانند، سطح شکمی پوشیده از فلسهای دانه ای ریز، فاقد منافذ رانی و مخرجی، فلسهای درشت بر روی پشت که تا پشت ناحیه شانه ها امتداد دارد ( نه جلوتر)، ناحیه گردن پوشیده از فلسهای دانه ایی ریز، فلسهای شکمی مساوی و یا تقریبا کوچگتر از فلسهای پشتی، حدود 52-36 فلس دور بدن، لب بالا 11-9فلس، لب پائین 10-9فلس، در 3/1 انتهایی دم دارای صفحات پولکی درشت.(اندرسون،1999). الگوی رنگ بدن: سطح پشتی خاکستری روشن، حنایی روشن یا کرم؛ سر با یک اثر هلالی شکل قهوه ای از چشمها تا پشت سر؛ نوار عمودی تیره روی پوزه، زیر چشم و روی ناحیه گوش؛ پشت با چهار یا پنج اثر 8 شکل قهوه ای که نوک آنها به سمت دم که در بالغها روشن تر و بریده بریده تر است؛ دم با دو یا سه نوار قهوه ای، که در بالغها روشن تر و نامشخص تر می شوند؛ اندامهای حرکتی بدون طرح تیره؛ ناحیه شکمی سفید(اندرسون،1999). پراکنش جهانی: ﺑﻴﺎﺑﺎن ﻫﺎی ﺷﻤﺎل و ﺷﺮق ﻓﻼت ﻣﺮﻛﺰی اﻳﺮان، ﺳﻴﺴﺘﺎن و ﻧﻮاﺣﻲ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻲ ﺟﻨﻮب اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺎ ﻗﻨﺪﻫﺎر ﭘﺮاﻛﻨﺶ دارد(اندرسون،1999). عادات و رفتار: اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﺐ ﻓﻌﺎل ﺑﻮده ودرخاکهای رسی یا اهکی شور و اغلب نزدیک به بوته های Tamarix زندگی می کنند. همچنین دارای رژیم حشره خواری هستند و در زﻳﺴﺘﮕﺎه ﻃﺒﻴﻌﻲ از ﻣﻮرﭼﻪ و اﻧﻮاع ﺳﻮﺳﻜﻬﺎ ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ (حجتی وهمکارانش،1388). 1-11-گیرنده ها چشم ها اصلی ترین اندام حسی در سوسماران است. چشم این جانوران به مراتب بهتر از جانوران بدون آمنیون قدرت تجزیه و تفکیک دارد ولی در حد حساسیت پرندگان وپستانداران نیست. شکل مردمک و حالت چشم در سوسماران، بسته به این که زمان فعالیت و غذایابی ان ها در روز صورت می گیرد یا در شب متفاوت است . در بسیاری از خزندگان، پرده ای به نام پلک سوم دیده می شود که به سرعت روی چشم کشیده می شود، قرنیه را تمیز و حفاظت می کند که تنها در اعضای خانواده ی جکونیده و مارها دیده نمی شود.این دو گروه نه تنها پلک سوم ندارند، بلکه پلک هم ندارند در عوض یک پوست شفاف به نام عینک روی قرنیه به صورت ثابت کشیده شده است. قرینه با انحنای خود عمل انعکاس نور را به عهده دارد شبکیه که داخلی ترین لایه چشم در هر جانور با حدقه چشم کامل است، دارای سلول ها گیرنده نوری استوانه ای و مخروطی می باشد. انواع مخروطی توانایی دیدن رنگ ها و جزییات ظریف اشیا را به جانور داده، در نور قوی بیشتر تحریک می شوند و لذا در گونه های روزفعال یا روزشکار تراکم بیشتری داشته و بارزترند و بنابراین جانور را قادر به تمیز دادن رنگها می­کنند. سلول های مخروطی که تراکم زیادی به خصوص در چشم لاکپشتان دریایی و بسیاری سوسمارها دارند، در تعیین نور پُلاریزه ایفای نقش می نمایند. به طور کلی خزندگان با مردمک چشم گِرد، معمولاً روزفعال بوده و احتمالاً قادر به تشخیص رنگ های زرد، قرمز، آبی و سبز نسبت به رنگ های نوع تیره هستند. سلول های استوانه ای در نور کم و ضعیف بیشتر تحریک می شوند و تراکم زیادی در شبکیه ی چشم مارها و جکوها دارند و تصویر سیاه و سفیدی دست بر روی چشم ان ها نمایان می شود. ظاهر مردمک چشم در گونه های شب فعال به صورت عمودی، در گونه های روزفعال به صورت افقی و در همیشه فعال ها هم به صورت گرد،افقی و عمودی دیده می شود. قدرت بینایی در جکوها را با گربه ها قابل مقایسه می دانند. ولی مارها نسبت به ان ها به میزان زیادی قدرت دید کمتری دارند)یانگ،1981). 1-12-خاصیت اتوتومی یا خودبُری در برخی سوسمار­ها در هنگام خطر یا مواجه شدن با شکارچی دم از نواحی خاصی قطع شده و دم قطع شده با حرکات خود به خودی حواس شکارچی را جلب می­کند تا سوسمار با این فرصت به دست آمده بتواند فرار کند مهره‌های دمی اغلب گونه‌های مارمولک‌ها، کاملاً استخوانی نشده است. هنگامی که قسمتی از دم در اثر حادثه‌ای از دست برود، دو مرتبه ترمیم می‌گردد. پوست این جانوران معمولاً انعطاف‌پذیر بوده و به سستی به بدن می‌چسبد. پولک‌های جلدی به صورت ردیف‌های طولی، عرضی یا مورب به چشم می‌خورد. گونه­های متعددی از سوسمار­ها نه تنها قادرند برای گیج کردن مهاجمان دم خود را از بدن جدا کنند بلکه حرکات دم آنها پس از جدا شدن نشان می­دهد این عضو از اندام سوسمار­ها دارای ذهن مخصوص به خود است. محققان کانادایی دانشگاه کلگری دریافتند دم جدا شده سوسمار­های لئوپارد تنها از واکنش­های مداوم و ریتم دار برخوردار نیست بلکه دارای حرکات پیچیده­ای مانند حرکات پرشی تا ارتفاع سه سانتی­متری است. این حرکات به واسطه بخشی هماهنگ کننده در نخاع درون دم کنترل می شوند سیگنال­هایی که این حرکات را کنترل می­کند از انتهای دم آغاز شده و نشان می­دهد نوعی مرکز کنترل کننده در این قسمت از اندام قرار دارد. سیگنال­های مرکز کنترل معمولا تحت پوشش مغز سوسمار قرار دارند تا زمانی که جاندار تصمیم به جدا کردن دم خود بگیرد. به گفته دانشمندان باور کردنی ترین تئوری برای توضیح این پدیده این است که دم جدا شده بر اساس حسگرهای محیطی که بر روی سطح آن قرار دارد از خود واکنش نشان می­دهد و در جهات و اشکال خاصی باعث حرکت کردن عضو جداشده بدن سوسمار می­شود. مطالعه بر روی سیستم عصبی دم سوسمار­ها نشان می­دهد این اندام می­تواند به عنوان نمونه­ای مناسب برای انجام مطالعات عملکردهای پیچیده­ی عصبی نخاع در هنگام عدم حضور سیگنال­های مغزی و شرایطی که هنگام قطع نخاع در موجودات به وجود می­آید. دم از دست رفته ترمیم می­شود ولی به جای ستون مهره دارای یک میله­ی غضروفی بوده و نسبت به دم اولیه معمولاً کوچک­تر، کوتاه­تر، دارای فلس­های تیره­تر همراه با الگوی نامنظم و نوک گردتری هستند. مراحل ترمیم دم به مدت 60 روز در 1470 جکوی همی داکتیلوس فلاوی ویریدیز[33]نرمال، کور و قطع پینه­آل شده در شرایط و فصول مختلف بررسی شد. این سوسمارها با سوسک تغذیه شده و در معرض نور پیوسته با شدت بالا ( 2500lux)، نور پیوسته با شدت پایین (638lux)، 12 ساعت نور با شدت زیاد و 12 ساعت تاریکی و تاریکی ممتد قرار گرفتند. نتایج نشان داد روشنایی ممتد باعث افزایش و پیشرفت کل مراحل ترمیم اعم از شروع ترمیم، طول کل دم ترمیم شده در پایان ترمیم و درصد جایگزینی دم از دست رفته و تاریکی ممتد باعث کاهش آنها خواهد شد. همچنین تفاوت معنی­داری بین سوسمارهای نرمال و کور مشاهده نشد، ولی سوسمارهای قطع پینه­آل شده نوعی توقف در فرایند ترمیم نشان دادند. بهترین ترمیم دم در تابستان و بدترین آن در زمستان بوده است. پس دما و نور در ترمیم دم سوسمارها نقش مهمی دارند. مطالعه برروی اتوتومی مارمولک­ها نشان داده که این پدیده بخاطر مصرف زیاد انرژی تأثیری منفی بر روی رشد و تولیدمثل جانور دارد. جکونیدهای دارای عمر طولانی که دارای چندین فصل تولیدمثلی هستند در صورت قطع دم تمایل دارند که انرژی بدن خود را بجای تولیدمثل صرف ترمیم دم کنند؛ ولی در انواع دارای عمر کوتاه که معمولاً بیش از یک فصل تولیدمثلی ندارند، بعد از قطع دم تمایل بیشتری به ذخیره­ی انرژی برای انجام تولیدمثل دارند تا ترمیم دم زیرا بقای نسل اهمیت بیشتری نسبت به بقای یک عضو ضمیمه دارد(رستگار پویانی، 1375). 1-13-تعیین جنسیت در سوسماران مکانیسم های تعیین جنسیت در خزندگان متنوع است (ازاز،2009)[34]. مکانیسم تعیین جنسیت در برخی سوسماران وابسته به دما بوده در حالی که در برخی دیگر وابسته به کروموزومهای جنسی است. تعیین جنسیت در اکثر خزندگان محیطی و وابسته به دمای انکوباسیون است. در دمای آستانه،شانس نر یا ماده شدن مساوی است. سوسماران معمولا در زیر دمای آستانه شانس بیشتری برای تولید جنس ماده دارند (جانزن،1991)[35]. 1ـ14ـ دستگاه تولیدمثلی ماده در مارمولک­ها اکثر سوسمار­ها تخم­گذارند و فقط تعدادی از آنها زنده­زا می باشند. همچنین تمامی جکوها تخم ­گذارند. دﺳﺘﮕﺎه ﺗﻮﻟﻴﺪ مثلی ﻣﺎده در ﻣﺎرﻣﻮﻟﻚ ﻫﺎ از ﻳﻚ ﺟﻔﺖ ﺗﺨﻤﺪان و ﻳﻚ ﺟﻔﺖ اوﻳﺪاﻛﺖ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺗﺨﻤﺪان ﻫﺎ ﺳﻔﻴﺪ رﻧﮓ ﺑﻮده و واﺟﺪ ﺷﻜﻞ ﻧﺎﻣﻨﻈﻤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ و توسط ﭼﻴﻦ ﺻﻔﺎﻗﻲ به نام مزوواریوم [36] ،به دﻳﻮاره ﭘﺸﺘﻲ ﺑﺪن ﭼﺴﺒﻴﺪه اند. . تخمدان­ها به طور نامتقارنی نسبت به هم قرار دارند. آن چنان که تخمدان راست کمی در سطح پیشین نسبت به تخمدان چپ قرار می­گیرد.. سوسمارها تخمدان کیسه­ای مشابه تخمدان دوزیستان دارند. مجاری مولر یا اویداکت­ها در قسمت فوقانی توسط استیوم­های بزرگ و شکاف مانندی به سلوم و از انتها توسط پاپیلا به طور مستقیم به کلواک باز می­شوند. هر اویداکت به بخش­های گوناگونی که تقریباً مشابه پرندگان است تقسیم می­گردند اویداکت­ها دارای عملکرد ترشح آلبومین و ترشح پوسته هستند. همچنین در آن ها رحم حقیقی دیده نمی شود. در اسفنودون، لاک­پشت­ها و کرکودیل­ها غدد اویداکتی در بخش­های بالایی هر اویداکت، آلبومن را به دور تخمک ترشح می­کند. در حالی که تخم مارها و سوسمارها فاقد آلبومن بوده زیرا در اینها غدد اویداکتی مشاهده نمی­گردد. تخم­ها به وسیله حرکات مژه ها و انقباضات ماهیچه­ای به طرف پایین اویداکت هدایت می­گردند تا به غده­ی پوسته­ساز [37] می­رسند. اندازه اویداکت در فصول مختلف سال متغیر است و حداکثر اندازه آنها در فصل تولیدمثل است (پریور و محسنی­کوچ صفهانی، 1372).مجاری مولر به صورت طویل و لوله­ای شکل هستند که دارای دیواره نازک می باشند.حضور فیبرهای نازک الاستیک در دیواره اویداکت آن را به صورت مخطط در آورده است. بخش انتهایی هر اویداکت، واژن نام دارد که به داخل کلوآک در جلوی مجرای خروجی میزنای باز می­شود. اندازه­ی تخمدان­ها نیز بر اساس مرحله­ی اووژنز متغیر است. رﺷﺪ ﻓﻮﻟﻴﻜﻮﻟﻲ ﺗﺨﻤﺪان ﭘﺪﻳﺪه ای ﺑﻨﻴﺎدی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ رﺷﺪ و ﺑﻠﻮغ اووﺳﻴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ ذﺧﻴﺮه ﻣﻘﺎدﻳﺮ زﻳﺎدی زرده در اووﭘﻼﺳﻢ نیاز دارد و ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ، ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ اووﺳﻴﺖ (درﻫﺴﺘﻪ، ﺗﺮﻛﻴﺒﺎت رﺳﻮب اووﭘﻼﺳﻤﻴﻚ و زرده )و ﺗﻐﻴﻴﺮات در ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﺳﻄﺤﻲ ﭼﻮن ﻣﻨﻄﻘﻪ شفاف، اﭘﻴﺘﻠﻴﻮم ﻓﻮﻟﻴﻜﻮﻟﻲو ﺗﻚ می ﺑﺎﺷﺪ.فولیکول­ها در داخل تخمدان­ها شروع به رشد می­کنند.هر فولیکول متشکل از یک تخم کوچک و یک کیسه­ی پر شده با زرده است. پس از آن فولیکول­ها جدا شده و به سمت اویداکت­ها حرکت می­کنند و در آنجا سفیده­ی تخم اضافه شده و سپس یک پوسته پیرامون زرده و سفیده ترشح می­شود (پریور و محسنی­کوچصفهانی، 1372). 1ـ15ـ جغرافیای زیستی مارمولک­های ایران به نظر می‌رسد که فلات مرکزی بطور مداوم از دوره الیگوسن یا میوسن بصورت خشکی در آمده است و بخاطر محصور شدن در رشته کوه‌های مرتفع این فلات از سایر نقاط مشابه کمتر تحت تأثیر تغییرات آب و هوایی دوران چهارم و قسمت مهمی از دوران سوم قرار گرفته است و چنین فرض می‌شود که این گونه فلات‌ها و سرزمین‌های محاط و محدود که در آنها تنوع زیستگاهی وجود دارد ممکن است مراکز شروع و انتشار برای بسیاری از عناصر فونی آسیایی باشند. این حوزه‌ها از نفوذ بداخل تا حدودی مصون می‌باشند و فقط انواعی که از نظر اکولوژیکی مقاوم و پرطاقت بوده‌اند توانسته‌اند به آن وارد گردند. بنابراین در منطقه‌ای مانند فلات مرکزی احتمال اینکه تغییرات آب و هوایی سبب نابودی یا مهاجرت سوسماران گردیده باشد بسیار کم است و بیشتر این امکان وجود دارد که تغییرات آب و هوا، محیط­های مناسبی را بوجود آورده‌اند تا انواع منفرد به گروه تبدیل شوند. گونه‌هایی نیز در فلات وجود دارند که با تغییرات آب و هوا به سمت جنوب و یا به سمت شمال فلات تغییر محل می‌دهند فون سوسمار فلات مرکزی بطور کلی متشکل از گونه‌هایی است که به عناصر فونی ایرانی و گونه‌های با منشأ دو ناحیه‌ای با دامنه وسیع تعلق دارند (رستگار پویانی،1375).ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه ای از اﻳﺮان از دﻳﺪﮔﺎه ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی ﺟﺎﻧﻮری درﻧﺎﺣﻴﻪ ﭘﺎﻟﺌﺎرﻛﺘﻴﻚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد ﺑﻪ دلیل ﻗﺮارﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺨﺶ ﻛﻮﭼﻜﻲ از آن در ﻧﺎﺣﻴﻪ اورﻳﻨﺘﺎل از ﻳﻚ ﺳﻮ و وﺟﻮد راهﻫﺎی ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻓﻌﺎل ﺑﺎ ﻧﺎﺣﻴﻪ اﺗﻴﻮﭘﻴﻦ از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ، از ﭘﺮاﻛﻨﺶ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺟﺎﻧﻮری اﻳﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﻴﺰ ﺑﻬﺮه مند ﺷﺪه و اﻳﻦ اﻣﺮ ﺳﺒﺐ ﻏﻨﻲ ﺑﻮدن ﻓﻮن ﺟﺎﻧﻮران آن ﺷده اﺳﺖ. رده ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن و ازﺟﻤﻠﻪ ﻣﺎرﻣﻮﻟﻚها نیز نه ﺗﻨﻬا از اﻳﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺴﺘﺜﻨﻲ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ درﺟﻪ ﺑﺎﻻﻳﻲ از آﻧﺪﻣﻴﺴﻢ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨﺪ. ﻫﻤﻴﻦ اﻣﺮ ﺳﺒﺐ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺗﺎ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی ﺑﻴﻮﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻜﻲدر رده ها و راﺳﺘﻪﻫﺎی مختلف ﺟﺎﻧﻮری، زیرراسته ی ﻣﺎرﻣﻮﻟﻚ ﻫﺎی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از اﻳﻦ ﮔﺮوه زﻳﺴتی، در ﭘﻬﻨﻪ ی اﻳﺮان زﻣﻴﻦ وﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮﻫﺎی ﻣﻜﺮر در آن را ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺣﺴﺎس ﻛﻨﺪ.(علیرضا داداشی وهمکاران1387). سرزمین ایران از زنجیره کوهستانی پیچیده‌ای تشکیل شده است که شمار زیادی از حوزه‌های داخلی که ارتفاع آنها از سطح دریا بین 300 تا 1500 متر متغیر است را محصور کرده است. این رشته­کوه­ها از ارتفاع هم­سطح دریا در شمال و جنوب و از دشت­های پست و مسطح بین‌النهرین در غرب به سمت شرق و شمال غرب گسترش دارند. مناطق مرتفع به شکل پیوسته و بدون هرگونه گسستگی به فراتر از مرزهای کشور گسترش می‌یابند. بدین ترتیب که در شرق به افغانستان و بلوچستان (پاکستان) و در شمال غربی به فلات مرتفع آذربایجان و آسیای صغیر می­رسند. این سرزمین مرتفع، جدا از مرزهای سیاسی و قراردادی موجود، بخش اعظم افغانستان و گستره­ی وسیعی از پاکستان را نیز در برمی‌گیرد و فلات ایران نامیده می‌شود.اطلاعات در مورد بیابان‌های پالئارکتیک کم است، مطالعاتی توسط(آرنولد،1986)[38] بر روی فون مارمولک‌های عربستان انجام شده است، یکی از بزرگترین مشکلاتی که در تلاش برای ایجاد و همبستگی‌های اکولوژیکی وجود دارد این است که اطلاعات آب و هوایی اندکی در دسترس است که بطور مستقیم به جنبه‌‌ای از جوانب محیطی کنونی که توسط موجودات کوچک ظاهر می‌شود قابل اطلاق است، سوسمارها تابع درجه حرارت و نوسانات درجه حرارت هستند. رطوبت نسبی زندگی آنهایی را که در سوراخ‌ها و یا در زیر صخره‌ها و در پناهگاه‌های دیگر یافت می‌شوند را تحت تأثیر قرار می‌دهد و سوسمار‌ها ممکن است تقریبا طور کامل به آب قطرات شبنم وابسته باشند، عنصری که بندرت در جنوب غربی آسیا بررسی شده است. با بررسی ارتباط پراکنش، با نوع آب و هوا کلید‌های مشخصی از نظر مطالعات اکولوژیک بدست می‌آید.اختلافات در آب و هوا در یک ناحیه وسیع با توسعة قابل ملاحظه میکروزیستگا‌ههای ناحیه منعکس خواهد شد (اندرسون،1966)[39]. اگر چه طبیعت سوبسترا یک فاکتور مهم در تعیین پراکنش گیاهان است اما بندرت در مطالعات پراکنش خزندگان خشکی‌زی مورد بررسی قرار گرفته است. بهرحال ارتباط قابل ملاحظه‌ای در نوع سوبسترا و توزیع محلی سوسمارها در جنوب غربی آسیا وجود دارد. اهمیت سوبسترا برای تفکیک یا جدایی اکولوژیکی در میان سوسمار‌های روز فعال در عربستان توسط(آرنولد،1986) اشاره شده است و می‌تواند حتی بعنوان یک مورد مهم‌تر نسبت به پوشش گیاهی مورد توجه قرار گیرد. سوسمارهای ایرانی مشخصی برای زندگی در یا بر روی تپه‌های شنی یا حداقل، در خاک‌های شنی سازش یافته‌اند و کم وبیش به زندگی در چنین نواحی محدود می‌شوند. . ﻓﻮن ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن اﻳﺮان ﻏﻨﻲ و درﺟﺎت ﺑﺎﻻﻳﻲ از آﻧﺪﻣﻴﺴﻢ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ . ﺗﺎﻛﻨﻮن 196ﺧﺰﻧﺪه ﺷﺎﻣﻞ 10 ﮔﻮﻧﻪ ﻻک پشت 72، ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺎر، 112 ﮔﻮﻧﻪ ﺳﻮﺳﻤﺎر، ﻳﻚ ﮔﻮﻧﻪ ﻛﺮم ﺳﻮﺳﻤﺎر و ﻳﻚ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻤﺴﺎح در اﻳﺮان ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ . ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن در اﻳﺮان بهدﻟﻴﻞ ﻛﺜﺮت و ﺗﻨﻮع ﮔﻮﻧﻪﻫﺎ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان داﺧﻠﻲ و ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻮده و ﻣﻘﺎﻻت و ﻛﺘﺐ اراﺋﻪ ﺷﺪه در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻓﺮاوان اﺳﺖ اندرسون در ﺳﺎل 1957 ﻃﻲ ﺳﻔﺮﻫﺎﻳﻲ ﺑﻪ اﻳﺮان ﻛﻠﻜﺴﻴﻮﻧﻲ از دوزﻳﺴﺘﺎن و ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن اﻳﺮان ﺗﻬﻴﻪ ﻛﺮد ﻛﻪ در آﻛﺎدﻣﻲ ﻋﻠﻮم CAS) )ﻛﺎﻟﻴﻔﺮﻧﻴﺎ ﻧﮕﻬﺪاری می ﺷﻮد. وی در ﺳﺎل 1963ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﻮد را در ﻣﻮرد دوزﻳﺴﺘﺎن و ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن اﻳﺮان ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﻤﻮد و ﻃﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ روی ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژی دوزﻳﺴﺘﺎن و ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن اﻳﺮان اﻧﺠﺎم داد ﻛﻠﻴﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ آﻧﻬﺎ را اراﺋﻪ ﻧﻤﻮد(آرنولد،1986). همچنیننیکولسکی در سال1899 تراتوسینکوس بدریاگای را در ﺑﻴﺎﺑﺎنﻫﺎی ﺷﻤﺎل و ﺷﺮق ﻓﻼت ﻣﺮﻛﺰی اﻳﺮان، ﺳﻴﺴﺘﺎن و ﻧﻮاﺣﻲ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻲ ﺟﻨﻮب اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺎ ﻗﻨﺪﻫﺎر گزارش داد. ﺗﺎ اینکه اﺳﺘﺮﻳﺖاﻛﺴﭙﺪﻳﺸﻦ در سال1962 ﻳﻚ ﻧﻤﻮﻧﻪ از زاﺑﻞ و ﻫﺮﻣﺎند و ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺳﻴﺴﺘﺎن ﺟﻤﻊآوری ﻛﺮدﻧﺪ. همچنین ده ﻧﻤﻮﻧﻪ در سال 1975توسط ﺗﺎک وآﻧﺪرﺳﻮن در ﺳﻴﺴﺘﺎن جمع آوری شدند. همچنین ﺟﻨﺲ تراتوسینکوس استراچ[40]در سال 1863 در آﺳﻴﺎی ﻣﺮﻛﺰی از ﺟﻨﻮب ﻣﻐﻮﻟﺴﺘﺎن ﺗﺎ ﻏﺮب ﭼﻴﻦ در ﺗﺮﻛﻤﻨﺴﺘﺎن و دﻳﮕﺮ ﺟﻤﺎﻫﻴﺮ ﻣﺎوراء ﻗﻔﻘﺎز ﺗﺎ ﺷﺮق اﻳﺮان، ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن، اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن و اﻣﺎرات ﻣﺘﺤﺪه ﻋﺮﺑﻲ ﭘﺮاﻛﻨﺶ دارد (حجتی و همکارانش،1388). 1ـ16ـ اهداف تحقیق 1-بررسی خصوصیات مورفولوژیکی گونه ی مورد مطالعه 2-مطاالعه ی زیستگاه و مناطق جغرافیایی گونه مورد نظر 3-بررسی غدد جنسی ماده در این گونه. 4-مطالعه آماری بر اساس صفات متریک و مریستیک گونه مورد نظر. 5-مطالعه ی عادات و رفتار گونه ی مذکور در طول شب و روز. 6-مطالعه ی رژیم غذایی و بررسی محتویات درون معده در گونه ی مورد نظر [1]Teratoscincus bedriagai [2]Gekkonidae [3]leishmania-tropica [4]Rastegar-Pouyani 2008 [5]Anderson, 1999 [6]Reptilia [7]Zug et.al ,2001 [8]Squamata [9]Rhyncocephalia [10]Tuatara [11]Sphenodon [12]Hateria [13]apsid [14]Anapsida [15]Chelonia [16]Synaphtosauria [17]Ichthyoptergia [18]Diapsida [19]Sphenodon punctatus [20]Sauria [21]Ophidia [22]Amphisbaeinia [23]Archeosauria [24]Pterosauria [25]Synapsida [26]Young, 1981 [27]quadrate [28]Terentev, 1961 [29]Goin et al.,1978 [30]Marcellini, 1977 [31]Teratoscincinae [32]Veldkamp,1758 [33]Hemidactylus flaviviridis [34]Ezaz,2009 [35]Janzen, 1991 [36]Mesovarium [37]Shell gland [38]Arnold ,1986 [39]Anderson,1966 [40]Teratoscincus Strauch دریافت فایل بررسی خصوصیات زیستی جنس ماده مارمولک جکوی دم پخ بدریاگای (Teratoscincus bedriagai) در استان سمنان