دانلود فایل

بزرگترین مرجع دانلود فایل

دانلود فایل

بزرگترین مرجع دانلود فایل

ارزیابی ژئوشیمیایی و محیط رسوبی سازند گچساران در یکی از میادین نفتی جنوب غربی ایران...

ارزیابی ژئوشیمیایی و محیط رسوبی سازند گچساران  در یکی از میادین نفتی جنوب غربی ایران...

ارزیابی ژئوشیمیایی و محیط رسوبی سازند گچساران در یکی از میادین نفتی جنوب غربی ایران...

فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده1

فصل اول-کلیات و مروری بر تحقیقات گذشته

1-1- مقدمه3

1-2- تبخیری ها3

1-2-1- مجموعه کانی های دریایی4

1-2-2- انیدریت-ژیپس و آبزدایی5

1-2-3- دیاژنز تبخیری ها7

1-2-4- محیط رسوبی تبخیری ها7

1-3- پوش سنگ9

1-3-1- مکانیسم پوشش10

1-3-2- تأثیر هیدرودینامیک11

1-3-3- لیتولوژی11

1-3-4- انعطاف پذیری12

1-3-5- ضخامت13

1-3-6- تداوم جانبی13

1-3-7- خواص موئینه14

1-3-8- انتشار هیدروکربن در پوش سنگ14

1-3-9- عمق تدفین در پوش سنگ14

1-3-10- موقعیت رسوبی درپوش سنگ ها15

1-4- موقعیت و تاریخچه میدان نفتی گچساران15

1-5- اهداف مطالعه16

1-6- روش مطالعه18

1-7- پیشینه مطالعاتی18

فصل دوم-زمین شناسی منطقه مورد مطالعه

2-1- مقدمه21

2-2- کمربند چین خورده و تراستی زاگرس21

2-3- تکامل ساختاری حوضه زاگرس24

2-4- پیش ژرفای زاگرس و فروافتادگی دزفول25

2-5- چینه شناسی زاگرس27

2-5-1- سازند آسماری30

2-5-2- سازند گچساران31

2-5-3- سازند رازک32

2-5-4- سازند میشان32

2-5-5- سازندآغاجاری33

2-5-6- سازند کنگلومرای بختیاری33

2-6- چینه شناسی سازند تبخیری گچساران33

2-6-1- برش نمونه بخش اول35

2-6-2- فارس35

2-7- ساختمان گچساران35

2-7-1- محیط رسوبی سازند گچساران37

2-7-2- بررسی محتوای فسیلی سازند گچساران39

2-7-3- گسترش زمانی سازند گچساران40

2-7-4- گسترش جغرافیایی سازند گچساران41

2-7-5- علل پرفشار بودن سازند گچساران42

2-8- اهمیت انتخاب محل نصب لوله های جداری در پوش سنگ میدان42

2-9- موقعیت جغرافیایی و وضعیت ساختمانی میدان نفتی گچساران43

فصل سوم-پتروگرافی

3-1- مقدمه46

3-2- انیدریت (CaSO4)46

3-3- ژیپس (CaSO4.2H2O)51

3-۴- سنگ آهک (CaCO3)54

3-۵- مارن55

3-۶- شیل بیتومینه56

3-7- ماسه سنگ‌ها57

3-8- طبقات راهنما57

3-8-1- طبقه راهنمایA58

3-8-2- طبقه راهنمای B59

3-8-3- طبقه راهنمای C59

3-8-۴- طبقه راهنمای D59

3-8-۵- طبقه راهنمای E60

3-8-۶-طبقه راهنمای F60

3-9- فرایندهای دیاژنتیکی61

3-9-1- انیدریتی‌شدن61

3-9-2-رشد نودولی62

3-9-3- میکریتی‌شدن63

3-9-۴- سیمانی‌شدن64

3-9-۵-دولومیتی‌شدن65

3-9-۶ - انحلال68

3-9-7- تخلخل:69

3-9-8- فشردگی:71

3-9-9- سیلیسیشدن73

3-9-10- آهندار شدن73

فصل چهارم-بررسی ژئوشیمی سازند گچساران

4-1-مقدمه84

4-3- روش شیمیایی XRF در آنالیز ژئوشیمیائی84

4-3-1-مقدمه84

4-2-آنالیز شیمیایی به روش XRF86

4-3-تفسیر تغییرات ژئوشیمیایی عناصر در سازند گچساران88

4-3-1- اکسیدهای CaO، SiO2، SO389

4-3-2- استرانسیوم (Sr)91

4-3-3- باریم (Ba)93

4-3-4- روی (Zn)93

4-3-5- نیکل (Ni)، وانادیم (V)و منگنز (Mn)94

فصل پنجم-نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1- مقدمه108

5-2- نتیجه گیری108

5-3- پیشنهادات113

منابع

منابع فارسی115

منابع انگلیسی117

چکیده انگلیسی130

  فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول 1-1- توالی کانی های تشکیل شده از تبخیر آب دریا در دمای 25 درجه (Warren, 1989)... 5

جدول 1-2- انعطاف پذیری پوش سنگ (Downey, 1984)... 12

جدول 2-1- ویژگی لیتولوژیکی سازند گچساران در ناحیه فارس و خوزستان (آقانباتی، 1383)... 34

جدول 3-1. طبقه‌بندی انیدریت با توجه به ساختار آن (Meyer, 2005). 50

جدول 3-2. جدول مقایسهای خصوصیات مختلف دوکانی ژیپس و انیدریت (قلیزاده, 1386)... 53

جدول 3-3. طبقه‌بندی انواع تخلخل (Choquette and Pray, 1970). 72

جدول3- 4- توصیف مقاطع نازک بررسی شده در میدان مورد مطالعه 74

جدول 4-1-نتایج آنالیز نمونه های مورد مطالعه سازند گچسارانبه روش XRD، میدان نفتی گچساران.. 95

 فهرست شکل‌ها

عنوان صفحه

شکل1-1- تبدیل انیدریت – ژیپس به همدیگر... 6

شکل 1-2- محیط تشکیل رسوبات تبخیری (Kesler, 1994). 8

شکل 1-3- تصویر شماتیکی از تله نفتی طاقدیس‍ی که پوش سنگ بصورت لا‍یه ای بر روی سنگ مخزن قرار گرفته است.. 9

شکل 1-4- موقعیت جغرافیایی میدان نفتی گچساران 16

شکل 1-5 نقشه زمین شناسی میدان نفتی گچساران. 17

شکل 2-1- وضعیت ساختمانی کمر بند چین خورده – تراستی زاگرس که زون های گسلی عمده را همراه با توزیع میادین نفت و گاز نشان می دهد 22

شکل 2-2- پهنه های رسوبی ساختاری عمده ایران. 23

شکل 2-3- موقعِیت ناحیه مورد مطالعه در فروافتادگی دزفول در کمربند چین خورده زاگرس .. 27

شکل 2-4- چارت تطابق چینه شناسی مزوزوئیک - سنوزوئیک حوضه زاگرس در ایران 29

شکل 2-5- چارچوب تکتونیکی - رسوبی سازند گچساران 37

شکل2-6- توزیع لیتوفاسیس سازند گچساران و معادل های زمانی آن در طول حوضه زاگرس... 41

شکل 3-1-بافتهای مشاهده شده در انیدریت در چاه شماره 106 میدان نفتی گچساران.. 48

ادامه شکل 3-1- موزائیکی درشت بلور (عمق 75/1616متری)، H- چوب کبریتی (Lath) (عمق 384)، I- (عمق5/ 1435متری)، K- نفوذی ضربدری (عمق 5/1566 متری) 49

شکل 3-2- انیدریت ریز بلور و گاه ژیبس و انیدریت (عمق 1000متری GS#106) 51

شکل 3-3- نمونه هایی از لیتولوژیهای مشاهده شده 55

شکل 3-4- نمونه ماسه سنگی همراه با آهک در سازند گچساران (چاه 106-عمق 1096متری).. 57

شکل 3-5- نمونه هایی از طبقات راهنما در پوش سنگ مخزن آسماری (قاعده سازند گچساران) (چاه شماره 106):.. 61

A- انیدریت با بافت پورفیروبلاست ... 61

شکل 3-6-فرایندهای دیاژنتیکی مشاهده شده در سازند گچساران در میدان نفتی گچساران... 66

شکل 3-7- نمونه هایی از فرایند دولومیتی شدن.. 67

شکل 4-1-نمایی از دستگاه XRFمدل Panalytical Epsilon 5. 87

شکل4-2- نحوه فعال شدن الکترون و تابش اشعه ایکس 87

شکل 4-3-نمودارهای SO3-SiO2 ، SO3-Al2O3، SO3-Sr، MgO-Sr، V-Ni، Cl-Zn، جهت نمایش تغییرات آنها در نمونه های مورد مطالعه.. 92

شکل 4-4-نمودارهای تغییرات SiO2 نسبت به سایر عناصر در نمونه های مورد مطالعه.. 99

شکل 4-5-نمودارهای تغییرات Al2O3 نسبت به سایر عناصر در نمونه های مورد مطالعه.. 103

شکل 4-6-نمودارهای تغییرات عمق نسبت به عناصر در نمونه های مورد مطالعه 104

شکل5-1- تصویر سه بعدی شماتیکی از مدل رسوبی پوش سنگ در میدان نفتی گچساران.. 110

 چکیده

در مطالعه حاضر ویژگیهای پتروگرافی، ژئوشیمیایی و محیط رسوبی سازند گچساران در میدان نفتی گچساران، مورد بررسی قرار گرفت. تناوب انیدریت و مارن و آهک نشانه تغییرات شرایط رسوبگذاری است. سنگ آهکبه صورت مادستون، وکستون و پکستون بوده و مادستون فراوانترین رخساره کربناته میباشد. بافت‌های دیاژنتیکی مشاهده شده شامل موارد زیر است: نودولار، جانشینی، انترالیتیک، پورفیروبلاستیک، و جریانی، اسفرولیتی، لانه‌زنبوری، و چوب کبریتی.

نتاج آنالیز XRF نمونهها نیز نشان میدهد که اکسیدهای CaO، SiO2 و SO3 فراوانترین اجزاء تشکیلدهنده هستند. همبستگی بالای اکسیدهای CaO و SO3 رابطه تغییرات آنها را در محیط تبخیری اثبات میکند. رابطهی معکوس تغییرات اکسید سیلیسیم (SiO2) با SO3 نیز میتواند نشانگر رخداد فرآیند سیلیسیشدن بوده که منشأ احتمالی این سیلیس، قارهای است. سایر عناصر نیز با تغییرات سیلیس روندهایی را نشان می دهند. عنصر Ba در قاعده و بخش فوقانی نسبت به بخش میانی تغییر محسوسی را نشان داده و ترجیحاً اندیکاتور مناسبی برای تعیین پالئوسالینیته می باشد. Sr نیز دارای روند افزایشی نسبتاً روشنی در بخش قاعده و بخش فوقانی را نشان می دهد. این امر نشانه افزایش درجه شوری در این بخشها می تواند باشد. وجود لایه های نمکی در بالای پوش سنگ مؤید این نکته است. عناصر دیگری نظیر Zn، P،Cu، Zr، Mn، Wو Pb نیز روند مشخصی را در بخش قاعده نشان می دهند. همه این تغییرات می تواند در ارتباط با تغییر شرایط آب و هوایی نیز باشد. بدین ترتیب که در این زمان آب و هوا خشکتر از سایر دورانها بوده است.

 فصل اول

کلیات و مروری بر تحقیقات گذشته

 1-1- مقدمه

مطالعه کنونی در ارتباط با پوش سنگ میدان نفتی گچساران می باشد. این میدان یکی از بزرگترین و قدیمی ترین میادین شناخته شده ایران می باشد و بخش یک سازند گچساران، به عنوان پوش سنگ از اهمیت خاصی برخوردار است. این سازند در اکثر مناطق نفتخیز جنوب در ناحیه زاگرس به خاطر وسعت آن و خواص خاص لیتولوژیکی خود به عنوان پوش سنگ برای مخزن آسماری عمل می کند.

سازند گچساران از هفت بخش تشکیل شده و لیتولوژی عمده آن انیدریت، نمک، مارن و آهک است و دارای گستردگی وسیع در جنوب، و غرب ایران و کشور های همجوار می باشد و در میادین نفتی منطقه خوزستان دارای سن میوسن پیشین می باشد.

در میادینی که بخش یک سازند گچساران نقش پوش سنگ را ایفا می کند، این بخش از سازند گچساران علاوه بر وظیفه پوشانندگی خود جداکننده دو طبقه فشاری کاملاً متفاوت می باشد، به این معنا که سازند پرفشار گچساران را از سازند کم فشار آسماری تفکیک می کند لذا تعیین عمق دقیق پوش سنگ در حین حفاری برای کارهای جداره گذاری و جلوگیری از فوران[1] و هرزروی[2] احتمالی از اهمیت خاصی برخوردار می باشد.

در این پایان نامه سعی شده است، با استفاده از مطالعات قبلی و همچنین بررسی مقاطع نازک میکروسکپی، آنالیز شیمیایی خرده های حفاری از بخش های مختلف سازند گچساران در میدان نفتی گچساران، محیط رسوبی، تغییرات و منشأ برخی از مواد تشکیل دهنده آن مورد ارزیابی قرار گیرد.

 1-2- تبخیری ها

تبخیری ها عمدتاً رسوبات شیمیایی هستند که پس از تغلیظ نمک های محلول در آب (بر اثر تبخیر) رسوب کرده اند. اگرچه همه توده های آبی در سطح و در سفره های زیرزمینی حاوی نمک های محلول می باشند، به منظور تشکیل کانی ها از این نمک ها آب بایستی به داخل اتمسفر تبخیر شود. برای اینکه این امر اتفاق بیافتد توده آب بایستی به یک محیط محدود شده که میزان ورودی آب به داخل این محیط کمتر از میزان آب تبخیری است، وارد شود. این محیط معمولاً یک محیط خشک با یک حوضه کوچک تغذیه شده بوسیله جریان محدود آب می باشد (www.wikipedia.com).

کانی های تبخیری اصلی شامل گچ یا ژیپس (CaSO4.2H2O) و انیدریت (CaSO4) و نمک طعام یا هالیت (NaCl) می باشند. کانی های تبخیری که بطور طبیعی پدید می آیند بسیار زیادند که از این میان نمک های پتاسیم و منیزیم (سیلویت، کارنالیت، پلی هالیت، کاینیت و کیزریت) از ترکیبات مهم برخی از رسوبات نمکی دریایی هستند (موسوی حرمی و محبوبی، 1383).

کانی های تبخیری وقتی شروع به ته نشست می کنند که غلظت آنها در آب به سطحی برسد که نتوانند دیگر بیشتر بصورت محلول باقی بمانند. ترتیب رسوبگذاری کانی های تبخیری در جدول 1-1 آورده شده است.

لایه های تبخیری از اجزا مهم بسیاری از میادین نفتی می باشند و معمولاً پوش سنگ های مخازن هیدروکربنی را تشکیل می دهند. همچنین سازندهای هالیت با توجه به توانایی خود برای تشکیل اشکال دیاپیری که محل ایده آلی را برای به تله انداختن نهشته های نفتی ایجاد می کند، بسیار شناخته شده می باشند(Tucker, 1994).

 1-2-1- مجموعه کانی های دریایی

اکثر تبخیری های قدیمی از نمک هایی تشکیل یافته اند که بطور اولیه بوسیله تمرکز شورابه هایی با منشأ آب دریا تشکیل شده اند (جدول 1-1). آب دریای کنونی یک محلول آبی با میانگین درجه شوری 2 ± حدود35‰ می باشد. درجه شوری آب اکثر اقیانوس ها بین 34‰ و 36‰ متغیر می باشد اما یک افزایش تصاعدی به سمت مرکز نواحی پایدار آنتی سیکلونیک در عرض های جغرافیایی حاره ای اتفاق می افتد. همچنین درجه شوری بالا در دریاهای احاطه شده مثل دریای مدیترانه و سرخ دیده می شود (Warren, 1989).

شیمی آب دریاهای کنونی شامل مقادیر زیادی Na+ و -Cl به همراه مقادیر جزئی SO4-2، Mg+2، Ca+2، CO3-2، K+ و HCO-3 می باشد. با استفاده از طبقه بندی Eugster & Hardie (1978) آب دریا، آب Na-(Mg)-Cl-(SO4) دار می باشد.

  جدول 1-1- توالی کانی های تشکیل شده از تبخیر آب دریا در دمای 25 درجه (Warren, 1989).

Mineral

Concentration Factor

% Water Loss

Brine Density

K-Mg Salts

63x

98.70%

1.29

Halite

11x

90%

1.214

Gypsum (Anhydrite)

5x

80%

1.126

CaCO3

2-3x

50%

1.1

Seawater

1x

0%

1.04

 

 ساختار شیمیایی و نسبت یون های عمده آب دریا در همه اقیانوس های جهان ثابت می باشد. هنگاهی که آب دریا تبخیر می شود یک مجموعه قابل پیش بینی از کانی ها را ته نشست می دهد (جدول 1-1). اولین کانی که ته نشست می شود CaCO3 می باشد که معمولاً بصورت آراگونیت می باشد. این امر هنگامی اتفاق می افتد که غلظت محلول به 2 برابر غلظت آب دریا برسد (40-60‰). کانی بعدی ژیپس می باشد و هنگامی رسوب می کند که غلظت شوراب به 5 برابر غلظت آب دریا برسد (120-160‰). در غلظت های 11 تا 12 برابر آب دریا (340-360‰) هالیت از شوراب خارج می شود. بعد از هالیت نمک های تلخابی (نمک های پتاسیم و منیزیم) در غلظت های بیشتر از 60 برابر غلظت های اولیه آب دریا ته نشست حاصل می کنند. نوع نمک های تلخابی و درجه شوری که در آن، آنها از آب دریای تغلیظ شده ته نشست حاصل می کنند با توجه به درجه حرارت و میزان ماده آلی در شوراب باقی مانده تغییر می کند (Warren, 1989).

 1-2-2- انیدریت-ژیپس و آبزدایی

کانی های سولفات کلسیم یعنی ژیپس و انیدریت از اهمیت زیادی برخوردارند و مطابق با درجه حرارت، فشار و درجه شوری حاکم تغییر پیدا می کنند ((Kinsman, 1974; Holser, 1979. تشکیل ژیپس بوسیله درجه حرارت پایین، فشار پایین و درجه شوری نسبتاً پایین همراهی می شود و تشکیل انیدریت در درجه حرارت، فشار و درجه شوری بالا صورت می گیرد (شکل 1-1-A). در شرایط سطح زمین ژیپس متداول ترین فاز سولفات کلسیم می باشد. انیدریت می تواند بوسیله تبخیر موئین در درجه شوری و درجه حرارت بالا در محیط های سبخایی مثلاً سبخاهای خلیج فارس ته نشست و رشد پیدا کند. تشکیل انیدریت در بسیاری از محیط های تبخیری سواحلی خیلی کم محتمل بوده و هنگامی که درجه حرارت بوسیله شرایط ساحلی تغییر پیدا می کند در چنین شرایطی ژیپس محتمل ترین سولفات برای تشکیل می‌باشد. برخی از انواع مواد آلی و درجه رطوبت نسبتاً بالای بسیاری از مکان های تبخیری احتمالاً از تشکیل سطحی یا حفظ انیدریت های همزمان با رسوبگذاری جلوگیری بعمل می آورد (Warren, 1989).

هنگامی که رسوبات ژیپسی دفن می شوند و درجه حرارت به بالای 60 درجه می رسد این رسوبات به انیدریت ندولی تبدیل می شوند (شکل 1-1-B). در یک سیستم باز از نظر هیدرولوژیکی فرایند تا عمق 1000 متر (3000-4000ft) که مطابق با فشار حدود 300 اتمسفر می باشد تکمیل می شود. اگر سیال منفذی شور باشد یا اینکه بوسیله شیل پوشیده شده و ازاینرو پرفشار باشد در این صورت این تبدیل می تواند در اعماق کمتر اتفاق بیافتد. فرایند معکوس یعنی تبدیل انیدریت به ژیپس در طی فرسایش و بالاآمدگی که سولفات دوباره وارد محدوده متئوریکی شده و بوسیله سیالات منفذی سردتر و شیرین تر در برگرفته می شوند اتفاق می افتد (Warren, 1989). واکنش تبدیل عبارت است از:

CaSO4.2H2O → CaSO4 + 2H2O

هنگامی که ژیپس به انیدریت تبدیل می شود آب اشباع از CaSO4 حاصل از تدفین آزاد شده و 38% حجم پرشده از آب را به تخلخل واحد سولفاته اضافه می کند. این آب حاصل از آبزدایی، محیط اطراف خود را تغییر می دهد. محتمل ترین تأثیر آن کاهش استحکام واحد انیدریتی در نتیجه افزایش روان شدگی و ایجاد حالت پرفشار می باشد. اگر آب نتواند آزادانه از ژیپسی که از آن آبزدایی شده خارج شود باعث ایجاد دگرشکلی شدید و ایجاد بافت انترالیتیک می گردد.

    شکل1-1- تبدیل انیدریت – ژیپس به همدیگر.

A- پایداری کانی های سولفات کلسیم برحسب درجه حرارت و درجه شوری (Hardie, 1976). B- پایداری کانی های سولفات کلسیم برحسب درجه حرارت و عمق که اهمیت درجه شوری سیال منفذی را نشان می دهد (Hosler, 1979)

انیدریت انترالیتیک می تواند به روش های متعددی تشکیل شود: 1- در زون های سوپرتایدال خلیج فارس 2- در طی تدفین -3شرایط نزدیک سطح هنگامی که رسوب نرم به درون حوضه لغزش پیدا می کند. 4- هنگامی که انیدریت در طی دیاژنز با آبدار شدن به ژیپس تبدیل شده و 64% افزایش حجم را پیدا می کند (Warren, 1989).

آبزدایی یک واحد ضخیم ژیپسی باعث کاهش حجم و ضخامت رسوب می شود. زیرا رسوب با از دست دادن 38% آب خود (و تخلخل مرتبط با آن) فشرده می شود. معمولاً این به هم فشردگی در صورتی که واحد گسترده بوده و دارای ضخامت برابر باشد در سراسر واحد تبخیری بطور یکسان اتفاق می افتد. ولی در بعضی شرایط رسوبی معین، آبزدایی می تواند مسیرهای مهاجرت هیدروکربن را بوسیله به هم فشردگی تفریقی (Differential) افزایش دهد (Warren, 1989).

 1-2-3- دیاژنز تبخیری ها

استفاده از رسوبات تبخیری در تفسیر موقعیت های رسوبی خیلی مشکل می باشد، زیرا که بافت های اولیه آنها بوسیله تبلور دوباره و جانشینی در طی دیاژنز نهایی و اولیه و حتی دیاژنز همزمان با رسوبگذاری تغییر یافته است. ژیپس هایی که در سطح ته نشست حاصل کرده اند در طی تدفین به انیدریت تبدیل می شوند و در برگشت در طی بالاآمدگی دوباره به ژیپس تبدیل می شوند. در طی آبزدایی همراه با تدفین، نمک های دیگر مثل هالیت و نمک های تلخابی می توانند دوباره متبلور شده و یا به فازهای کانی های دیگر تغییر شکل دهند. بافت نیز در طی دگرشکلی و تبلور دوباره می تواند تغییر حاصل کند. نمک های دفن شده می توانند جریان یافته و بصورت ساختارهای نمکی پیچیده در یک مقیاس از میلی متر تا کیلومتر چین بخورند. ژیپس تدفینی می تواند چین های انترالیتیک را در حین تبدیل به انیدریت ایجاد کند (Warren, 1989).

 1-2-4- محیط رسوبی تبخیری ها

پهنه رسوبگذاری تبخیری ها بسیار گسترده بوده (شکل 1-2) و از محیط های سوپرتایدال تا دریایی عمیق تشکیل می‌شوند. رسوبات سوپرتایدال یا سبخایی معمولاً بصورت توده های بلوری همراه با لایه های جلبکی و ژیپس هستند در حالی رسوبات دریایی عمیق بیشتر با توربیدایت ها و جریان های توده ای مشخص می شوند (مطیعی، 1364). این رسوبات از اشکال مهم واحدهای چینه ای هستند و ته نشست آنها بوسیله تغییرات نسبی سطح آب دریا که آن هم بوسیله تکتونیک و ائوستازی و آب و هوا القاء می شود کنترل می شود (Tucker, 1999).

[1]Blow out

[2]Mud loss





تاثیر ریسک ورشکستگی بر بزرگنمایی اقلام تعهدی و کوچک نمایی جریان وجوه نقد...

تاثیر ریسک ورشکستگی بر بزرگنمایی اقلام تعهدی و کوچک نمایی جریان وجوه نقد...

تاثیر ریسک ورشکستگی بر بزرگنمایی اقلام تعهدی و کوچک نمایی جریان وجوه نقد...

چکیده پایان نامه (شامل خلاصه، اهداف، روش های اجرا و نتایج به دست آمده):

هدف این تحقیق بررسی رابطه بین ریسک ورشکستگی و بزرگنمایی اقلام تعهدی وکوچک نمایی جریان وجوه نقد عملیاتی می باشد. به عبارت دقیق تر این پژوهش به این موضوع می پردازد که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر. متغیرهای این تحقیق شامل جریان وجه نقد عملیاتی، اقلام تعهدی و ریسک ورشکستگی می باشند.

در این تحقیق از داده های شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از 1386 تا پایان سال 1390 استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده های تحقیق، از روش رگرسیون با داده های ترکیبی و سیستم معادلات همزمان به همراه آزمون میشکین (1983) استفاده شده است.

نتایج تحقیق نشان داد که در شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی وکوچک نمایی جریان وجوه نقد بیشتر است.

فهرست

عنوان صفحه

چکیده:. ‌1

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1 مقدمه. 3

1-2 بیان مسأله. 4

1-3 اهمیت وضرورت تحقیق. 5

1-4 هدفهای تحقیق. 5

1-5 فرضیات تحقیق. 5

1-6 روش تحقیق. 6

1-7 جامعه مورد نظر تحقیق. 6

1-8 نمونه آماری تحقیق. 6

1-9 تعریف واژه ها و اصطلاحات تحقیق. 7

1-10 چارچوب کلی فصل بندی این تحقیق. 7

فصل دوم: مطالعات نظری

2-1 مقدمه. 10

2-2 مبانی نظری. 11

2-2-1 سود حسابداری و اهمیت آن در گزارشگری مالی. 11

2-2-2 کیفیت سود. 14

2-2-2-1مفهوم کیفیت سود. 15

2-2-2-2 معیارهای اندازه گیری کیفیت سود. 17

2-2-2-3 معیارهای سنجش کیفیت سود. 18

2-2-3 اقلام تعهدی. 22

2-2-3-1 مدلهایاندازهگیریاقلامتعهدی. 25

2-2-3-1-1 مدلاسلوان (1996). 25

2-2-3-1-2 مدلجونز (1991). 26

2-2-3-1-3 مدل تعدیل شده جونز (1991). 28

2-2-3-1-4 مدلدچوودیچو(DD). 28

2-2-4 هموار بودن سود. 29

2-2-5 محتوای اطلاعاتی سود. 29

2-2-6 بهنگامی سود. 30

2-2-7 پایداری سود. 30

2-2-8 مدیریت سود. 31

2-2-9 نابهنجاری اقلام تعهدی. 34

2-2-9-1 آزمون میشکین. 36

2-2-10 ریسک ورشکستگی و کیفیت سود. 36

2-3 پیشینه تحقیق. 36

2-3-1 تحقیقات خارجی. 36

2-3-2 تحقیقات داخلی. 45

2-4 خلاصه فصل. 53

فصل سوم: روش شناسایی تحقیق (متدلوژی)

3-1مقدمه. 55

3-2 قلمرو تحقیق. 55

3-2-1 قلمرو مکانی. 56

3-2 -2 قلمرو زمانی. 56

3-2 -3 قلمرو موضوعی. 56

3-3 مسأله تحقیق. 56

3-4 تدوین فرضیه های تحقیق. 58

3-5 روش تحقیق. 58

3-6 جامعه‌ی و نمونه آماری. 58

3-7 روش گردآوری دادهها. 59

3-8 ابزار تحقیق. 59

3-9 مدل های آماری تحقیق و تعریف عملیاتی متغیرها. 59

3-10 روش تجزیه و تحلیل دادهها. 65

3-10-1 الگوی مقید. 66

3-10-2 الگوی اثرات ثابت. 67

3-10-3 الگوی اثرات تصادفی. 67

3-11 آزمون های انتخاب نوع الگو. 68

3-12 آزمون میشکین (1983). 69

3-13 آزمون والد. 70

3-14 خلاصه فصل. 71

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

4-1 مقدمه. 73

4-2 نتایج آمار توصیفی. 74

4-3 تحلیل ماهیت و ویژگیهای متغیرهای تحقیق. 75

4-4 مدل اول تحقیق. 75

4-4-1 بررسی خود همبستگی. 75

4-4-2 آزمون معنی دار بودن روش اثرات ثابت. 76

4-4-3 آزمون فرضیه اول تحقیق. 77

4-4-3-1 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه اول تحقیق. 78

4-5 مدل دوم تحقیق. 79

4-5-1 بررسی خود همبستگی. 79

4-5-3 آزمون فرضیه دوم تحقیق. 81

4-5-3-1 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه دوم تحقیق. 82

4-5-3-2 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه سوم تحقیق. 84

4-6 مدل سوم تحقیق. 85

4-7 مدل چهارم و پنجم تحقیق. 87

4-7-1 بررسی خود همبستگی. 87

4-7-2 معنی دار بودن روش اثرات ثابت. 87

4-7-3 آزمون فرضیه چهارم و پنجم تحقیق. 89

4-7-3-1 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه چهارم تحقیق. 92

4-7-3-2 آزمون رگرسیون مربوط به فرضیه پنجم تحقیق. 93

4-8 خلاصه فصل. 94

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات تحقیق

5-1 مقدمه. 96

5-2 مرور موضوع تحقیق. 96

5-3 نتایج آزمون فرضیه های تحقیق. 97

5-4 پیشنهادهای تحقیق. 100

5-4-1 پیشنهادهای کاربردی. 100

5-4-2 پیشنهادات برای تحقیقات آتی. 101

5-5 خلاصه فصل. 101

پیوست های آماری. 102

منابع و مأخذ. 114

فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول 4-1 : نتایج آماره های توصیفی مورد استفاده در این تحقیق 74

جدول 4-2 : نتایج آزمون آماره F. 76

جدول 4-3 : نتایج آزمون هاسمن. 76

جدول 4-4نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل اول تحقیق. 78

جدول 4-5 : نتایج آزمون آماره F. 80

جدول 4-6 : نتایج آزمون هاسمن. 80

جدول 4-7 نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل دوم تحقیق. 82

جدول 4-8نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل سوم تحقیق. 86

جدول 4-9 : نتایج آزمون آماره F. 87

جدول 4-10 : نتایج آزمون هاسمن. 88

جدول 4-11 : نتایج آزمون آماره F. 88

جدول 4-12 : نتایج آزمون هاسمن. 89

جدول 4-13نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل پیش بینی تحقیق 90

جدول 4-14نتایج آزمون رگرسیون ترکیبی مدل ارزشگذاری تحقیق 91

 چکیده:

هدف این تحقیق بررسی رابطه بین ریسک ورشکستگی و بزرگنمایی اقلام تعهدی وکوچک نمایی جریان وجوه نقد عملیاتی می باشد. به عبارت دقیق تر این پژوهش به این موضوع می پردازد که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر. متغیرهای این تحقیق شامل جریان وجه نقد عملیاتی، اقلام تعهدی و ریسک ورشکستگی می باشند.

در این تحقیق از داده های شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران از 1386 تا پایان سال 1390 استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده های تحقیق، از روش رگرسیون با داده های ترکیبی و سیستم معادلات همزمان به همراه آزمون میشکین (1983) استفاده شده است.

نتایج تحقیق نشان داد که در شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی وکوچک نمایی جریان وجوه نقد بیشتر است.

واژه های کلیدی:

اقلام تعهدی، جریان وجوه نقد، آزمون میشکین، ریسک ورشکستگی

1-1 مقدمه

یکی از محصولات اساسی سیستم حسابداری، صورت سود و زیان می باشد. این صورت مالی حاوی عنصر کلیدی مالی یعنی سود خالص می باشد. سود خالص نتیجه عملکرد یک واحد اقتصادی را برای یک دوره مالی نشان می دهد و یکی از اقلامی است که مورد توجه طیف وسیعی از استفاده کنندگان صورتهای مالی قرار می گیرد. در فرآیند اندازه گیری سود از سیستم تعهدی استفاده می شود. بدین ترتیب که اقلام تعهدی شناخت جریان نقد را طی دوره تعدیل می کنند تا ارقام تعدیل شده، عملکرد واحد اقتصادی را بهتر اندازه بگیرند. مثلاً یک حساب دریافتنی، شناخت جریان نقد آتی را در سود سرعت می بخشد و شناسایی سود حسابداری را با منافع اقتصادی حاصل از فروش همزمان می سازد. از نظر بارث[1] و همکاران (2005) بکارگیری برآوردها در صورتهای مالی، سود را تحت تأثیر قرار می دهد و ممکن است منجر به سودی متفاوت از نتیجه عملکرد واقعی واحد تجاری شود.

به هر حال اقلام تعهدی همیشه بر اساس برآوردهایی هستند که اگر این برآوردها اشتباه باشند،باید اقلام تعهدی وسود آتی اصلاح شوند.خطای برآورد و اصلاحات بعدی آن از مفید واقع شدن اقلام تعهدی میکاهد. از نظردچو و دیچو[2](2002) کیفیت اقلام تعهدی با افزایش میزان خطای برآورد اقلام تعهدی کاهش می یابد. کیفیت اقلام تعهدی با پایداری سود رابطه مثبت دارد و پایداری سود یکی از ابزارهای ارزیابی کیفیت سود می باشد. هر چه پایداری سود کمتر باشد، کیفیت سود پایین تر خواهد بود. کیفیت سود به معنای این است که سود خالص گزارش شده متفاوت از نتیجه عملکرد واحد اقتصادی است. در چنین شرایطی محتوای اطلاعاتی سود کاهش یافته و استفاده کنندگان کمتر می توانند در مدل تصمیم گیری خود به این عنصر مهم صورتهای مالی تکیه کنند.ازدیدگاه سرمایه گذاران کیفیت پایین سود مطلوب نیست، زیرا موجب عدم تخصیص بهینه منابع می شود[3](ریچاردسون و همکاران،2004).ارزیابی کیفیت سود به استفاده کنندگان صورتهای مالی کمک می کند تا نسبت به اطمینان سود جاری قضاوت کنند و آینده را پیش بینی نمایند[4](دلویت و تاچ، 2004).

این تحقیق به بررسی تأثیر ریسک ورشکستگی بر قیمت گذاری ناصحیح اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد می پردازد، انتظار می رود در شر کتهایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی و کوچک نمایی جریان وجوه نقد نسبت به شرکتهایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بیشتر باشد.

1-2 بیان مسأله

اسلوان[5] در سال 1996 شواهدی ارائه کرد که نشان می داد سرمایه گذاران، میزان پایداری اقلام تعهدی را بیش از واقع(بزرگنمایی) و میزان پایداری جریان وجوه نقد را کمتر از واقع(کوچک نمایی) برآورد می کنند. این نتایج نشان می دهد که وقتی استراتژی مبادله سهام بر اساس درک ناصحیح سرمایه گذاران از پایداری اجزای سود قرار می گیرد، منجر به بازده غیرعادی معناداری می شود. درک ناصحیح سرمایه گذاران از میزان پایداری اجزای سود به ویژه اقلام تعهدی، نابهنجاری اقلام تعهدی نامیده می شود.

ادبیات نابهنجاری بسط داده شده توسط اسلوان (1996) در ابتدا روی ارزشگذاری بیش از واقع(بزرگنمایی) اقلام تعهدی تمرکز داشت (برای مثال، خی[6]2001؛ توماس و ژانگ[7] 2002؛ کالینز، گنگ و هریبار[8]؛ 2003). با اینحال، تحقیقات اخیر نشان می دهد که تمرکز روی بزرگنمایی اقلام تعهدی بدون توجه بهکوچک نمایی جریان وجوه نقد، منجر به بحثی ناقص و نتایجی ناصحیح می شود (دسای، راجگوپال و ونکاتاچالام[9] 2004؛ یو[10] 2007؛ بارن و مجیلک [11]2008). در این تحقیق به بررسی نقش ریسک ورشکستگی در ارزشگذاری صحیح اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد پرداخته می شود. به بیان دقیق تر، ما بررسی می کنیم که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر؟

1-3 اهمیت وضرورت تحقیق

فرض بر این است که دست اندرکاران بازار و سرمایه گذاران برای قیمت گذاری سهام روی کیفیت سود و اجزای آن تمرکز زیادی می کنند با توجه به اینکه احتمال ورشکستگی یک شرکت روی میزان پایداری سود (که یکی از شاخص های کیفیت سود می باشد.) و اجزاء آن تأثیر بسزایی دارد. بنابراین مطالعه رابطه بین ریسک ورشکستگی و نابهنجاری اجزای سود لازم به نظر می رسد. این مطالعه به حدس توماس[12](2000) پاسخ می دهد.وی بیان می کند که بزرگنمایی و کوچک نمایی اطلاعات اجزای سود، ممکن است به دلیل کیفیت پایین اقلام تعهدی باشد.

1-4 هدفهای تحقیق

هدف این تحقیق بررسی رابطه بین ریسک ورشکستگی و نابهنجاری اقلام تعهدی و جریان وجوه نقدعملیاتی می باشد. به عبارت دقیق تر این پژوهش به این موضوع می پردازد که آیا سرمایه گذاران در زمان قیمت گذاری اوراق بهادار، درک صحیحی از اطلاعات موجود در اقلام تعهدی و جریان وجوه نقد شرکت هایی با ریسک ورشکستگی بالا نسبت به شرکت هایی با ریسک ورشکستگی پایین برای پیش بینی سودهای آتی دارند یا خیر.متغیرهای این تحقیق شامل جریان وجه نقد عملیاتی، اقلام تعهدی و ریسک ورشکستگی می باشند.

1-5 فرضیات تحقیق

با توجه به تئوریها و پیشینه موجود، این تحقیق شامل پنج فرضیه به شرح زیر می‌باشد:

  1. جریان وجوه نقد عملیاتی پایداری بیشتری از اقلام تعهدی دارد.
  2. در پیش بینی سودهای آتی، اقلام تعهدی بزرگنمایی می شود.
  3. در پیش بینی سودهای آتی، جریان وجوه نقد عملیاتی کوچک نمایی می شود.
  4. در شرکتهایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکتهایی با ریسک ورشکستگی کمتر، بزرگنمایی اقلام تعهدی بیشتر است.
  5. در شرکتهایی با ریسک ورشکستگی بیشتر، نسبت به شرکتهایی با ریسک ورشکستگی کمتر، کوچک نمایی جریان وجوه نقد عملیاتی بیشتر است.

1) Barth and et al

2)Dechow and Dichev

1) Richardson and et al

2) Deloitte and Touche

3) Sloan

4)Xi

5) ThomasandZhang

6) Collins, GongandHrybar

7) Desai, andVnkatachalamRajgvpal

8) Yu

9) BarneyandMjylk

1(Thomas





دانلود خلاصه کامل کتاب مدیریت بازاریابی کاتلر ترجمه فروزنده+نمونه سوال

دانلود خلاصه کامل کتاب مدیریت بازاریابی کاتلر ترجمه فروزنده+نمونه سوال

دانلود خلاصه کامل کتاب مدیریت بازاریابی کاتلر ترجمه فروزنده+نمونه سوال

خلاصه کامل کتاب مدیریت بازاریابی کاتلر

(خلاصه کامل کتاب بازار شناسی و مسایل بازاریابی)

 

این کتاب توسط فیلیپ کاتلر تدوین شده است و دکتر بهمن فروزنده آنرا ترجمه کرده اند.

خلاصه ارائه شده شامل 111 صفحه از کتاب مدیریت بازاریابی کاتلر است. خلاصه کتاب توسط تیمی از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه تهران تهیه شده است.در خلاصه این کتاب سعی شده است تا ضمن رعایت اصول خلاصه نویسی و ایجاز، مهمترین نکات مطروحه در کتاب گردآوری شوند به گونه ای که بتوان از آن برای انجام پروژه های مدیریتی و کارهای کلاسی استفاده کرد

متن خلاصه کتاب از لحاظ نگارشی و ویرایشی با دقت و حساسیت زیادی تنظیم شده تا برآورده کننده تمامی نیازهای دانشجویان عزیز باشد.

خلاصه کتاب شامل فصول 1و2و3و4و5و6و7و8 و9و10و11و12و13و16و19و22و23و24 می باشد.

همراه با این خلاصه کتاب ،مجموعه نمونه سوالات تشریحی ادوار گذشته دانشگاه پیام نور (12 دوره) +پاسخنامه در اختیار دانشجویان عزیز قرار داده شده است.

با امید به موفقیت روز افزون دانشجویان عزیز

 

 

  





حل تمرین فصل دوم فیزیک یازدهم - گام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم

حل تمرین فصل دوم فیزیک یازدهم - گام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم

حل تمرین فصل دوم فیزیک یازدهم - گام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم

در این فایل از محصولات وب درس که همان گام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم تجربی و ریاضی است ، آشنا میشویم با دنیای مهیج وشگفت انگیزی که در اطراف ما وجود دارد. هر روزه بدون آن که متوجه باشیم به ده ها شاید صدها طریق بااین علم سرو کار داریم، ولی اصلا” به چگونگی آن یا فکر نمی کنیم ،ویا ازسر ضرورت شغل یادرس ،مجبور به تامل در این علم شیرین یعنی برق و ادوات ومشتقات آن میشویم،پاسخ به تمرین ها وپرسش های فصل دوم به طور جامع ومفصل وتشریح قوانین فیزیکی که در این فصل میخوانیم .درگام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم تجربی وریاضی –به موضوعات شیرین وجذاب ودر عین حال بسیار مهمی پرداخته است که در اینجا به بررسی آن میپردازیم.موضوعات این فصل عبارتند از :

  • -جریان الکتریکی
  • قانون اهم
  • رئوستا
  • نیروی محرکه ومدارها
  • توان مولد -بازده مولد
  • به هم بستن متوالی مولد ها
  • به هم بستن موازی مولد ها
  • اتصال کوتاه
  • گام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم -تجربی وریاضی

در زندگی روز مره با این موضوعات ارتباط تنگا تنگی داریم ،چه بسا استفاده های زیادی از آن می کنیم .برای آشنایی بیشتر به مطا لعه این فصل می پردازیم ،که چگونه میتوان با کار کردها وروند گزینه های فصل دوم فیزیک یازدهم آشنا شد واز این اطلاعات به نحو احسن در زندگی به کار گرفت. خب حالا چند نمونه در زیراز تمرین هاو مطالب حل شده برای مثال به نمایش می گذاریم .

گام به گام فصل دوم فیزیک یازدهم تجربی وریاضی ارزان تر و کامل تر از همه جا

 





بررسی اثراتزیست محیطی سازندهای اطراف دشت سلماس برکیفیت منابع آبزیرزمینی...

بررسی اثراتزیست محیطی سازندهای اطراف دشت سلماس برکیفیت منابع آبزیرزمینی...

بررسی اثراتزیست محیطی سازندهای اطراف دشت سلماس برکیفیت منابع آبزیرزمینی...

 چکیده

دشت سلماس یک دشت آبرفتی – تکتونیکی است که محور طولی آن در راستای شرقی- غربی می­باشد و کم و بیش سراسر آن زیر کشت رفته است. با استفاده از نقشه­های هم ارزش کلر و هدایت الکتریکی متوجه می­شویم که در منطقه غربی (زولا چای و دریک چای ) و شمال غربی (دیر علی چای ) به علت تغذیه دشت توسط رودخانه­ها کیفیت آب عالی می­باشد و این وضع تا پیکاچیک و صدقیان ادامه دارد. آب در قسمت جنوبی نیز به علت وجود سنگهای مقاوم به فرسایش دارای کیفیت خوبی می­باشد.کیفیت آب در منطقه سلطان احمد و قره قشلاق نیز بسیار خوب است اما در مجاورت با سازندهای آبرفتی میوسن شمال شرق دشت، کیفیت آب تنزل می­یابد. بنا به مدارک موجود در سازمان آب منطقه­ای استان آذربایجان غربی تا حدود یک دهه قبل به طور متوسط 20% دشت تا حوالی دریاچه ارومیه از نظر زهکشی طبیعی در حد متوسط تا بد بود. اما در سالهای اخیر به علت افت عمق آبهای زیرزمینی این مشکل تقریبا حل شده است. در این تحقیق عوامل آلوده کننده زیست محیطی منابع آب زیرزمینی دشت چوپانلو­ی منطقه سلماس بررسی خواهد گردید. با توجه به تمام نقشه­هایی که بررسی شد موثرترین منبع شوری آب های زیرزمینی دشت سلماس وجود سازندهای شور منطقه می­باشد. آبخوان دشت سلماس از طرف جنوب نیز به عنصر بور آلوده شده است.علت آلودگی وجود آبگرم ایستی سو با مقدار بالای عنصر بور 412 میلیگرم بر لیتر می­باشد. و به احتمال زیاد این آلودگی از گرانیت­های منطقه نزدیک آبگرم ایستی سو سرچشمه می­گیرد. در این که در رابطه پیشنهاداتی جهت بهبود وضعیت موجود ارائه شده است.

واژگان کلیدی: دشت سلماس، آلودگی آبهای زیرزمینی، شوری آب، عنصر بور

 فهرست :

چکیده--1

فصل اول : کلیات

1-1 مقدمه---2

1-2 ضرورت و هدف تحقیق --2

1-3 جغرافیای منطقه و راه های ارتباطی منطقه -3

1-4 اقلیم­شناسی---6

1-4-1 نمودارهای اقلیمی --6

1-4-2 تغییرات دما ---7

1-4-3 تغییرات رطوبت --9

1-4-4 بارش --------------------------------------------------------------11

1-5 وضعیت اجتماعی منطقه سلماس ---------------------------------------------14

1-6 زمین ریخت شناسی منطقه ------------------------------------------------- 14

1-6-1بررسی های پیشین منطقه --------------------------------------------------16

1-6-2 چینه شناسی ---------------------------------------------------------- 16

1-6-3 مجموعه دگرگونی با سن ناشناخته ------------------------------------------ 17

1-6-3-1Mtmt ----------------------------------------------------------- 17

1-6-3-2 Mtr ----------------------------------------------------------- 17

1-6-3-3Mtgn ----------------------------------------------------------- 17

1-6-3-4 Mtrsh ---------------------------------------------------------- 17

1-6-3-5 Mtm ---------------------------------------------------------- 17

1-6-3-6 Mtam -----------------------------------------------------------18

1-6-4 سنگ های کم دگرگون شده پرکامبرین پسین----------------------------------- 18

1-6-5 پالئوزوئیک --------------------------------------------------------- 18

1-6-5-1 کامبرین ---------------------------------------------------------- 18

1-6-5-1-2 سازند زاگون Ez ------------------------------------------------- 18

1-6-5-1-3 سازند لالون E1 -------------------------------------------------- 19

1-6-5-1-4 سازند میلا Em -------------------------------------------------- 19

1-6-5-2 پرمین ----------------------------------------------------------- 19

1-6-5-2-1 سازند درود (pd) ------------------------------------------------ 19

1-6-5-2-2 سازند روته (Prd) ------------------------------------------------ 19

1-6-6 سنوزوئیک ---------------------------------------------------------- 20

1-6-6-1 میوسن ---------------------------------------------------------- 20

1-6-6-1-1 کنگلومرای قاعده (Mc) --------------------------------------------- 21

1-6-6-1-2 Mms --------------------------------------------------------- 21

1-6-6-1-3 Mm ---------------------------------------------------------- 22

1-6-6-1-4 Mg------------------------------------------------------------22

1-6-6-1-4 Ms ---------------------------------------------------------- 22

1-6-6-1-5 Mcs --------------------------------------------------------- 22

1-6-6-2 پلیوسن ---------------------------------------------------------- 22

1-6-6-2-1 Plc ---------------------------------------------------------- 22

1-6-6-3 کواترنر ---------------------------------------------------------- 23

1-6-6-3-1 Qv ---------------------------------------------------------- 23

1-6-6-3-2 تراورتن (Qtr) -------------------------------------------------- 23

1-6-6-3-3 Qt1 ---------------------------------------------------------- 23

1-6-6-3-4 Qf ---------------------------------------------------------- 23

1-6-6-3-5 Qt2 --------------------------------------------------------- 23

1-6-6-3-6 Qs ---------------------------------------------------------- 23

1-6-7 واحدهای سنگی نفوذی ------------------------------------------------- 24

1-6-7-1 واحد Mtd ------------------------------------------------------- 24

1-6-7-2 Mtgr ----------------------------------------------------------- 24

1-6-8 گرانیت گوشچی ------------------------------------------------------ 24

1-6-8-1 grgh ----------------------------------------------------------- 24

1-6-9 تکتونیک منطقه -------------------------------------------------------24

1-6-9-1 گسل شکریازی – مافی کندی ------------------------------------------- 25

1-6-9-1 گسل شکریازی – مافی کندی ------------------------------------------- 27

1-6-9-3 گسل چهارستون ---------------------------------------------------- 27

فصل دوم : بررسی منابع

2-1 مقدمه --------------------------------------------------------------- 28

2-2 پیشینه تحقیق ---------------------------------------------------------- 29

2-3 شرایط هیدروژئولوژیک منطقه ---------------------------------------------- 34

فصل سوم : مواد و روش ها

3-1 مقدمه --------------------------------------------------------------- 35

3-2 سیستم اطلاعات جغرافیایی یا GIS ------------------------------------------- 35

3-2-1 کاربرد GIS در زمین شناسی زیست محیطی ---------------------------------- 35

3-2-2 IDW ----------------------------------------------------------- 36

3-3 برنامه Rock work Chemistry ------------------------------------------ 36

3-4 هدایت الکتریکی (Ec) --------------------------------------------------- 38

3-5 اسیدیته -------------------------------------------------------------- 38

3-6 کاتیون­های اصلی ------------------------------------------------------- 39

3-6-1 سدیم ------------------------------------------------------------- 39

3-6-2 پتاسیم ------------------------------------------------------------- 39

3-6-3 کلسیم ------------------------------------------------------------- 40

3-6-4 منیزیم ------------------------------------------------------------- 40

3-7 آنیونهای اصلی --------------------------------------------------------- 40

3-7-1 سولفات ----------------------------------------------------------- 40

3-7-2 کلر --------------------------------------------------------------- 41

3-7-3 کربنات و بیکربنات ---------------------------------------------------- 42

3-8 کل مواد جامد و محلول (T.D.S) -------------------------------------------- 42

3-9 سختی -------------------------------------------------------------- 43

3-10 میزان جذب سدیم ----------------------------------------------------- 44

3-11 درصد سدیم ----------------------------------------------------------45

3-12 اندازه­گیری بور -------------------------------------------------------- 45

3-12-1 اساس روش ------------------------------------------------------- 45

3-12-2 مزاحمت­ها -------------------------------------------------------- 46

فصل چهارم: هیدروژئوشیمی

4-1 مقدمه ---------------------------------------------------------------47

4-2 مفهوم کیفیت آب زیرزمینی ------------------------------------------------ 48

4-3 هدایت الکتریکی (EC) -------------------------------------------------- 51

4-4 باقیماندهخشک(TDS) -------------------------------------------------- 55

4-5 سختی آب TH --------------------------------------------------------- 59

4-6 کلر ----------------------------------------------------------------- 62

4-7 تغییراتیونسولفات -----------------------------------------------------64

4-8 نمودار استیف ----------------------------------------------------------65

4-9 کیفیت آب از نظر شرب ---------------------------------------------------70

4-10 کیفیت آب از نظر کشاورزی -----------------------------------------------74

4-10-1 دیاگرامویلکوکس ----------------------------------------------------77

4-11 ﮐﯿﻔﯿﺖآبازﻟﺤﺎظﻣﺼﺎرفﺻﻨﻌﺘﯽ ------------------------------------------82

4-11-1 رسوب گذاری -------------------------------------------------------82

4-11-2 اندیس های خوردگی -------------------------------------------------83

4-12 تعیین منشاء شوری آبهای زیرزمینی ------------------------------------------86

4-12-1 سدیم و کلر --------------------------------------------------------86

4-13 شبه فلز بور ----------------------------------------------------------90

 

فصل پنجم: زیست محیطی

5-1 مقدمه --------------------------------------------------------------- 94

5-2 غار های نمکی --------------------------------------------------------- 94

5-3 ماسه دهی -------------------------------------------------------------96

5-4 شوری و سدیمی بودن ----------------------------------------------------98

5-5 حساسیت گیاه به شوری ---------------------------------------------------98

5-6 اثرات شوری روی رشد گیاه ------------------------------------------------99

5-7 کلراید -------------------------------------------------------------- 101

5-8 خورندگی آب -------------------------------------------------------- 102

5-9 زهکشی ------------------------------------------------------------ 103

5-10 اثرات زیست محیطی شبه فلز بور ------------------------------------------ 106

5-9-1 علائم مسمومیت در گیاهان --------------------------------------------- 106

5-9-2 اثرات بور روی حیوانات ----------------------------------------------- 109

5-9-2-1 قرارگرفتندرمعرضکوتاهمدت --------------------------------------- 109

5-9-2-2 قرار گرفتن در طولانی مدت ------------------------------------------- 109

5-9-1-3 سمیتباروریورشدونمو ------------------------------------------ 109

فصل ششم: نتیجه­گیری و پیشنهادات

6-1 نتیجه گیری-----------------------------------------------------------110

6-2 پیشنهادات------------------------------------------------------------112

منابع-------------------------------------------------------------------------------------------------113

 

فهرست جداول

فصل اول: کلیات

تغییرات ماهانه دما برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس----------------------------------8

تغییرات رطوبت نسبی ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس------------------------10

میانگین بارش ماهانه برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس--------------------------------11

میانگین بارش سالانه در ایستگاه سلماس-----------------------------------------------12

فصل دوم: بررسی منابع

کل آب موجود در کره زمین-------------------------------------------------------28

فصل سوم: مواد و روشها

ضریب هدایت الکتریکی در محاسبه T.D.S--------------------------------------------43

 

سختی بر حسب میزان بیکربنات-----------------------------------------------------44

فصل چهارم: هیدروژئوشیمی

مقادیر آنالیز شیمیایی (شهریور1391)--------------------------------------------------49

مقادیر آنالیز شیمیایی (خرداد 1392)--- -----------------------------------------------50

رده بندی آبهای مورد استفاده در کشاورزی---------------------------------------------51

برخی از کانیهای دارای بور در طبیعت-------------------------------------------------92

مقادیر آنالیز شیمیایی ------------------------------------------------------------93

رده بندی آبهای زیرزمینی جهت مصارف صنعتی شهریور ماه 1391-------------------------------85

رده بندی آبهای زیرزمینی جهت مصارف صنعتی خرداد ماه 1392--------------------------------86

رده بندی کلاس آب برای مصارف کشاورزی (شهریور 1391)---------------------------------75

رده بندی کلاس آب برای مصارف کشاورزی (خرداد 1392)---------------------------------76

طبقه بندی آبها براساس نسبت جذب سدیم برای مصارف کشاورزی----------------------------77

استانداردهای کیفی آب شرب ------------------------------------------------------70

رده بندی آبهای زیرزمینی براساس درجه سختی------------------------------------------59

کیفیت آب زیرزمینی دشت سلماس براساس سختی کل( شهریور 1391)---------- ----------------60

کیفیت آب زیرزمینی دشت سلماس براساس سختی کل( شهریور 1392)--------------------------61

طبقه بندی آبهای زیر زمینی بر حسب میزان T.D.S ---------------------------------------55

طبقه بندی آبها برای مصارف مختلف بر حسب میزان T.D.S ---------------------------------56

فصل پنجم: اثرات زیست محیطی

محدودیت آب از نظر غلظت عنصر -------------------------------------------------107

حساسیت برخى میوه‌ها در مقابل کلر-------------------------------------------------102

فهرست شکلها

فصل اول: کلیات

موقعیت استان آذربایجان غربی در کشور ایران--------------------------------------------4

راه­های ارتباطی منطقه مورد مطالعه----------------------------------------------------5

منحنی آمبروتیک برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس-------------------------------------7

تغییرات درجه حرارت ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس------------------------9

تغییرات رطوبت نسبی ماهانه برای ایستگاه هواشناسی سلماس---------------------------------10

میانگین بارش ماهیانه در ایستگاه سلما-------------------------------------------------12

میانگین بارش سالانه در ایستگاه سلماس----------------------------------------------13

نقشه زمین شناسی منطقه مورد مطالعه-------------------------------------------------15

رخمنون سازند میوس------------------------------------------------------------21

تصویر ماهوارهای از گسل شکریازی--------------------------------------------------26

فصل دوم: بررسی منابع

لوگ زمین شناسی--------------------------------------------------------------34

فصل سوم:مواد و روشها

موقعیت چاه های نمونه برداری-----------------------------------------------------37

 

نمونه­های آماده شده-------------------------------------------------------------46

فصل چهارم: هیدروژئوشیمی

تصویری از نمای شمال دشت-------------------------------------------------------52

نقشه منحنی های هم ارزش هدای الکتریکی Ec (شهریور 1391)--------------------------------53

نقشه منحنی های هم ارزش هدایت الکتریکی Ec (خرداد 1392)--------------------------------54

نقشه منحنی های هم ارزش T.D.S (شهریور 1391)--------------------------------------57

نقشه منحنی های هم ارزش T.D.S (خرداد 1392)---------------------------------------58

نقشه منحنی های هم ارزش کلر (شهریور 1391)------------------------------------------62

نقشه منحنی های هم ارزش کلر (خرداد 1392)-------------------------------------------63

نقشه منحنی های هم ارزش (خرداد 1392)----------------------------------------------64

نمودار استیف آنالیز داده های مربوط به (شهریور 1391)-------------------------------------66

نمودار استیف آنالیز داده های مربوط به (خرداد 1392)--------------------------------------67

نمودار پایپر (شهریور 1391)--------------------------------------------------------68

نمودار پایپر(خرداد 1392)--------------------------------------------------------69

نمودار شولر (شهریور 1391)-------------------------------------------------------72

نمودار شولر (خرداد 1392)--------------------------------------------------------73

نقشه منحنی های هم ارزش S.A.R( شهریور 1391)---------------------------------------78

نقشه منحنی های هم ارزش S.A.R(خرداد 1392)----------------------------------------79

دیاگرام ویلکوکس آبهای زیرزمینی دشت سلماس (شهریور 1391)--------------------------------81

دیاگرام ویلکوکس آبهای زیرزمینی دشت سلماس خرداد 1392--------------------------------82

تصویری از یک چاه خورنده-------------------------------------------------------83

نسبتکلربهسدیمدرارتباطباانحلال هالیت -------------------------------------------87

منحنی های هم ارزش Na/Cl شهریور 1391--------------------------------------------88

منحنی های هم ارزش Na/Cl شهریور 1391--------------------------------------------89

نسبت یون سولفات به بی کربنات شهریور ماه 1391---------------------------------------90

نسبت یون کلر به بی کربنات شهریور ماه 1391-------------------------------------------91

نقشه منحنی های هم ارزش شبه فلز بور تابستان 1392--------------------------------------92

نقشه شیب دشت سلماس----------------------------------------------------------93

 

فصل پنجم: اثرات زیست محیطی

نمای بیرونی غار نمکی -----------------------------------------------------------95

دهانه غار نمکی-----------------------------------------------------------------95

نمای از نمکهای بجا گذاشته شده از آبهای سطحی----------------------------------------96

ماسه دهی چاه های منطقه به علت دانه ریز بودن رسوبات آبدار-------------------------------97

حساسیت‌ گیاهان نسبت به نمک -----------------------------------------------------99

نمایی از قسمت شمالی شرقی دشت دارای خاکهای شور-----------------------------------100

آبراهه­های زهکشی بر روی سازند مارنی----------------------------------------------101

تاثیر آبهای زیرزمینی بر روی فلزات-------------------------------------------------103

آثار شوری خاک --------------------------------------------------------------105

نقشه زون بندی آبهای زیرزمینی دشت سلماس برای آبیاری---------------------------------108

 1-1 مقدمه

وجود آب سالم و کافی یکی از ضروری­ترین نیازهای انسان است بطوریکه بدون آن حتی تصور داشتن زندگی توام با سلامت، غیر ممکن است. بنابراین برای بدست آوردن آب سالم باید تلاش مضاعف کرد. در این پایانامه سعی بر این است که با ارائه یک روش مناسب به یک نتیجه مطلوبی رسید.

اولین فعالیت برای حفاظت و بهینه سازی استفاده از آب، کسب اطلاعات دقیق در مورد منابع بالقوه به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشک می­باشد. علاوه بر آن، این منابع باید بطور مستمر پایش شوند تا شناخت کاملی از تغییرات و خصوصیات کیفیت آنها جهت توسعه پایدار ایجاد گردد یکی از خصوصیات مناطق خشک و نیمه خشک که تقریبا اکثر نقاط ایران را شامل می­شود، بالا بودن میزان نمک در خاک و آب در این مناطق می­باشد غلظت بالای نمک در آب منجر به ایجاد خاک­های شور می­گردد لذا علاوه بر تخمین کمیت، کیفیت آبهای زیرزمینی نیز پیش شرط مهمی در بهره­برداری از این منابع می­باشد در این راستا کیفیت آب زیرزمینی می­تواند نشانه منشاء و زمان تماس آب چه سطحی چه زیرزمینی در مسیر جریان آبها بوده باشد که در مطالعات هیدروژئوشیمی سعی در شناسایی و تعیین واکنش­های بین آب و زمین (سنگ و خاک) می­باشد.

1-2 ضرورت و هدف تحقیق

با توجه به تغییرات کیفی آبهای زیرزمینی که می­تواند در اثر فعالیتهای انسانی و طبیعی صورت گیرد بررسی و مطالعه این منابع به منظور حفظ کیفیت آنها ضروری است. متاسفانه معمولا آلودگی آبهایزیرزمینی،زمانیتشخیصداده می­شودکه رفعآلودگیآبخوانتقریباًغیرممکنمی­گردد. بنابراین، حفاظتکیفیمنابعآبوبررسیآسیب­پذیریآبخوان­ها ازاهمیتزیادیبرخوردارمی­باشند. درمناطقی کهاز آبزیرزمینیبرایمصارفشرباستفادهمی­گردد ارزیابیکیفیتاینآبهابسیارحائزاهمیتبودهواز اینرو با تعیین بعضیپارامترهای کیفی می­توان شاخص­های مختلفرابایکدیگرتلفیقوبااستانداردهای جهانیمقایسهکرده ودربررسیتغییرات مکانی کیفیتآبزیرزمینیازنظرشرباستفادهنمود.

در اکثر نقاط کشورمان و همچنین در دشت چوپانلوی سلماس آب مورد نیاز بخشهای شرب و کشاورزی از منابع آب زیر زمینی تامین می­گردد. زندگی موجودات زنده و قشر کشاورز این مناطق، تقریبا به این منابع آب وابسته است، بدین جهت تامین آب با کیفیت از زیرزمین از اهمیت بالایی برخوردار است. آلوده شدن منابع آب زیرزمین باعث از بین رفتن کشاورزی و خسارتهای جبران ناپذیری برای انسانهای منطقه می­تواند در پی داشته باشد. یکی از علل و عوامل کوچ قشر روستا نشین و عشایر کشورمان به مناطق شهری مسئله تامین آب با کیفیت می­باشد. که به دنبال آن معضلات اجتماعی و غیره در شهرها پدید می­آید. همانطوریکه ذکر گردید با شناسایی منشاء و عوامل آلوده کننده منابع آب زیرزمینی منطقه یکی از معضلات و مشکلات بسیار مهم قشر کشاورز منطقه را می­توان شناسایی کرد. دشت بزرگ آبرفتی – تکتونیکی سلماس نیز که در گوشه شمال غربی دریاچه ارومیه واقع است، از این قاعده مستثی نبوده و با اجرای این پایان نامه و ارائه راهکارهای عملی مناسب می­توان به بهینه سازی و کاهش آلودگی منابع آبی منطقه کمک کرد.

اهداف تحقیق پیش رو عبارتند از:

1- تهیه نقشه­های زمین شناسی و هیدروژئولوژیکی منطقه

2- بررسی پارامترهای اقلیمی و مشخص کردن نوع اقلیم

3- تهیه نقشه­های هم آلودگی عناصر

4- مشخص کردن اثرات زیست محیطی ناشی از آلودگی آبهای زیرزمینی

5- پیشنهاد راهکارهای عملی ممکن جهت کاهش آلودگی

 1-3 جغرافیای منطقه و راه های ارتباطی منطقه

سلماس در شمال غربی ایران و در طولهای جغرافیایی ʺ00،´2،°45 و ʺ00،´46،°44 درجه شرقی و در عرضهای جغرافیایی ʺ30،´1،°38 و ʺ00،´18،°38 شمالی در محدود استان آذربایجان غربی (شکل 1-3) جای دارد. در(شکل 1-1) موقعیت استان آ.غ در نقشه ایران مشخص شده است. این شهرستان از شمال با خوی از شرق با تسوج و دریاچه ارومیه و از جنوب با ارومیه و از غرب با ترکیه همسایه است راه­های دسترسی به منطقه در (شکل 1-2) آورده شده است.

 شکل 1-1: موقعیت استان آذربایجان غربی در کشور ایران

  شکل 1-2: موقعیت شهرستان سلماس در استان آذزبایجان غربی همراه با راه­های ارتباطی منطقه مورد مطالعه (بر گرفته از سایت اداره راه و ترابری آ.غ)

   1-4 اقلیم شناسی

آبوﻫﻮاﺷﻨﺎﺳﻲﻳﺎاﻗﻠﻴﻢﺷﻨﺎﺳﻲﻣﻌﺎدلﺑﺎClimatologyاﺳﺖﻛﻪازواژهﻳﻮﻧﺎﻧﻲKlimaﺑﻪﻣﻌﻨﻲﺷﻴﺐﻳﺎﻣﻴﻞﮔﺮﻓﺘـﻪﺷـﺪهاﺳﺖ. اﻳﻦواژهﻳﻮﻧﺎﻧﻲﺑﻪﺗﻐﻴﻴﺮاتزاوﻳﻪﺗﺎﺑﺶﺧﻮرﺷﻴﺪاﺷﺎرهدارد. آبوﻫﻮایﻏﺎﻟﺐدرﻳﻚﻣﻨﻄﻘﻪ،اﻗﻠﻴﻢآن ﻣﻨﻄﻘﻪﻧﺎﻣﻴﺪهمی­شود.( ﻣﻌﻴﻨﻲ، 1389)

باد غالب در منطقه سلماس جنوب شرقی می­باشد و بیشتر در ماه­های آبان تا اوایل فروردین می­وزد. منطقه سلماس دارای آب هوای سرد (زمستان سرد و تابستان معتدل می­باشد.)

دشت سلماس بین ارتفاعات نه چندان بلند قرار دارد. که از طرف شمال با رسوبات تبخیری و از طرف جنوب از طریق کمپلکس قوشچی و از طرف غرب کوه وار شورا احاطه شده واز طرف شرق ساحل دریاچه ارومیه می­باشد.

متوسط بارش سالانه برای 12 سال در ایستگاه سینوپتیک سلماس 7/241 میلی متر می­باشد. کمترین مقدار بارش برای مرداد ماه و بیشترین مقدار برای اردیبهشت ماه است. و بیشترین دمای متوسط به دست آمده از منطقه 8/24 درجه سانتی گراد و کمترین مقدار آن 5/2- می­باشد.

مقدار بارش و مقدار دما تعیین کننده نوع آب و هوای یک منطقه می­باشد. مهمترین مزیت منحنی رسم شده سهل بودن و قابل درک کردن مطلب می­باشد. در منحنی­های فصل هواشناسی سعی شده است آب و هوای منطقه بطور کامل شرح داده شود.

 1-4-1 نمودارهای اقلیمی

منحنی آمبروترمیک: (Embrothermic) ﻣﻨﺤﻨﻲآﻣﺒﺮوﺗﺮﻣﻴﻚﺗﻮﺳﻂﮔﻮﺳﻦاﺑﻼغﺷﺪهاﺳﺖ. اﻳﻦﻣﻨﺤﻨﻲﺑﺮایﻧﻤﺎﻳﺶﺗﻐﻴﻴﺮاتﻣﺎﻫﺎﻧﻪدﻣﺎﻧﺴﺒﺖ به ﺗﻐﻴﻴﺮاتﻣﺎﻫﺎﻧﻪﺑﺎرﻧﺪﮔﻲدرﻃﻮلﺳﺎلﻣﻮردﻣﻘﺎﻳﺴﻪﻗﺮارﻣﻲ­ﮔﻴﺮد. دراﻳﻦﻧﻤﻮدارﻣﻘﻴﺎساﻧﺘﺨﺎﺑﻲﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ­ایاﺳﺖﻛﻪﻋﺪدﻣﺮﺑﻮطﺑﻪﺗﻘﺴﻴﻤﺎتﺑﺎرﻧﺪﮔﻲ (ﺑﺮﺣﺴﺐﻣﻴﻠﻲﻣﺘﺮ) دوﺑﺮاﺑﺮﻋﺪدﻣﺮﺑﻮطﺑﻪدرﺟﻪ ﺣﺮارت (ﺑﺮﺣﺴﺐﺳﺎﻧﺘﻲﮔﺮاد) اﺳﺖ. ﺑﺎاﻧﺘﺨﺎباﻳﻦﻣﻘﻴﺎساﻣﻜﺎنﻣﺸﺨﺺﻛﺮدنﻣﺎه­ﻫﺎیﺧﺸﻚرا ﻫﻨﮕﺎﻣﻲﻛﻪبارشﻛﻤﺘﺮازدو برابر دمااﺳﺖ،ﻳﻌﻨﻲﻣﻮﻗﻌﻲﻛﻪدﻣﺎدرﺑﺎﻻیﻣﻨﺤﻨﻲﺑﺎرﻧﺪﮔﻲﻗﺮارداردﻣﻴﺴﺮﻣﻲ­ﺷﻮد. اﻫﻤﻴﺖ اینروشﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞﭘﺮﻫﻴﺰاﺳﺖﭼﻮنﺑﻪﺟﺎیدوﻧﻤﻮدارﻳﻚﻧﻤﻮداررﺳﻢ می­شود،ﻫﻤﭽﻨﻴﻦآﮔﺎﻫﻲ ﺟﺪﻳﺪیازﺧﺸﻜﻲﻣﻴﺴﺮﻣﻲﻛﻨﺪ. اﻳﻦﻧﻤﻮدار ﺑﺮایﻧﻮاﺣﻲﻣﻌﺘﺪلﺟﺎﻳﻲﻛﻪ ﺑﺎران­ﻫﺎ درﺣﺪﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻨﺎﺳﺐﻣﻲﺑﺎﺷﺪ (ﺧﺎﻟﺪی،1375).

منحنی آمبروترمیک رسم شده برای ایستگاه هواشناسی سلماس نشان می­دهد که ماههای خشک در منطقه شامل شهریور، مرداد، تیر، اسفند می­باشد و بقیه ماهها جزو ماههای تر برای منطقه محسوب می­شود.

 شکل 1-3: منحنی آمبروتیک برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس برای دوره 12 ساله (1380-1391)

1-4-2 تغییرات دما

دما یک عنصر مهم جوی است که بسیاری از فعالیت­های روزانه ما را تنظیم می­کند و تغییرات آن باعث تغییردر شرایط زندگی می­شود. همچنین پارامتر مهمی برای بررسی وضعیت هوا و مطالعات آب و هوائی می­باشد.همانگونه که برای ما در طول روز محسوس است و ثبت دماها نشان می­دهد دمای هوا دارای تغییرات روزانه است. این دما توسط تابش فرودی خورشید و تابش خروجی زمین کنترل می­شود. هنگامیکه تابش ورودی خورشید بیش از تابش خروجی زمین می­شود، دما افزایش می­یابد و در هنگامی که این وضعیت معکوس می­شود دما کاهش می­یابد. در اوایل صبح (هنگام طلوع خورشید) حداقل دمای روزانه و در ساعت­های حدود30/2 تا 3 بعدازظهر حداکثر دما اتفاق می­افتد. اما عکس العمل انسان­ها نسبت به گرمای محیط تنها به دمای هوا بستگی ندارد بلکه ثابت شده است که دمای هوا، رطوبت، تابش و جریان هوا باهم و در کنار یکدیگر، شرایط حرارتی محیط را شکل می­دهند.(علیجانی ، 1376).دما با واحد سانتی گراد بیان می­شود.

  جدول 1-1: تغییرات ماهانه دما برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12 سال (1380-1391)

تغییرات دما

فروردین

اردیبهشت

خرداد

تیر

مرداد

شهریور

مهر

آبان

آذر

دی

بهمن

اسفند

میانگین حداکثر درجه حرارت

16.6

22

27.0

30.6

32.0

28.5

22.4

14.0

6.5

2.5

4.0

9.6

میانگین حداقل درجه حرارت

1.8

6.6

11.0

15.8

16.7

13.3

7.7

2.8

-3.0

-7.4

-6

1.8

میانگین درجه حرارت متوسط

9.1

13.8

19.4

23.3

24.8

20.9

15.5

8.2

1.5

-2.5

-0.8

4.1

 

 

شکل 1-4: تغییرات درجه حرارت ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12ساله(1380-1391)

 1-4-3 تغییرات رطوبت

تغییرات شبانه روزی رطوبت نسبی برعکس تغییرات شبانه روزی درجه حرارت است. ماکزیمم آن کمی قبل از طلوع آفتاب و مینیمم آن در حدود ساعت 2 بعد از ظهر است. تغییرات سالانه رطوبت نسبی منظم نیست و نسبت به موقعیت منطقه تغییر می‌کند. رطوبت نسبی نسبت به ارتفاع نیز کاملا نامنظم است و نمی‌توان قاعده خاصی برای آن بیان کرد. بطوری که ممکن است در اطراف یک ابر رطوبت نسبی صد در صد باشد و در فاصله کمی از آن خیلی کمتر از این مقدار باشد.

 جدول 1-2: تغییرات رطوبت نسبی ماهانه هوا برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12ساله(1380-1391)

رطوبت نسبی

فروردین

اردیبهشت

خرداد

تیر

مرداد

شهریور

مهر

آبان

آذر

دی

بهمن

اسفند

حداکثر رطوبت نسبی

77

80

76

65

58

66

76

88

88

89

87

87

متوسط رطوبت نسبی

55

62

51

45

42

48

53

67

73

74

73

65

حداقل رطوبت نسبی

34

36

27

26

22

25

30

44

57

56

55

39

 شکل 1-5: تغییرات رطوبت نسبی ماهانه برای ایستگاه هواشناسی سلماس در دوره 12 سال (1380-1391)

1-4-4 بارش

در اندازه گیری بارندگی، ارتفاع آب حاصل از انواع مختلف بارندگی به میلی متر یا اینچ در یک سطح افقی اندازه گیری شده که می­تواند در سطوح مختلف جذب شده و حجم آب باریده شده معلوم گردد. از آنجایی که اندازه گیری بارندگی در سطحی بسیار کوچک صورت گرفته و سپس برای سطوح وسیعی تعمیم داده می­شود لذا باید در انتخاب محل مناسب اندازه گیری­ها نهایت دقت را اعمال کرده و از وسایلی استفاده نمود که کاملاً دقیق و استاندارد بوده و تعداد ایستگاه­ها نیز کافی باشند.

باران سنج­ها اغلب ساده بوده و هزینه تهیه آنها کم است و می­تواند به آسانی مورد بهره­برداری قرار گیرد. فاصله زمانی دو اندازه­گیری ممکن است چند ساعت و یا چند ماه باشد که بستگی به اهمیت ایستگاه و سادگی دسترسی به آن دارد. باران سنج­ها می­توانند برای میزان سنجش برف نیز استفاده شوند علاوه بر این­ها تجهیزات دیگری نیز وجود دارد .

 جدول 1-3: میانگین بارش ماهانه برای ایستگاه هواشناسی شهرستان سلماس در دوره 12ساله (1380-1391)

بارش

فروردین

اردیبهشت

خرداد

تیر

مرداد

شهریور

مهر

آبان

آذر

دی

بهمن

اسفند

میانگین 12 سال

36

48.3

26

11.3

7

11.5

8.6

34

13.5

7.6

16.2

22.8

 شکل 1-6: میانگین بارش ماهیانه در ایستگاه سلماس برای یک دوره 12 ساله (1380- 1391)

 جدول 1-4: میانگین بارش سالانه در ایستگاه سلماس برای دوره 12 ساله (1380-1391)

1391

1390

1389

1388

1387

1386

1385

1384

1383

1382

1381

1380

سال

26.4

17.7

26.4

29.5

14.2

19.6

21.9

14.5

17.3

23.6

22.6

12.9

میانگین 12 ساله بارش

 شکل 1-7: میانگین بارش سالانه در دوره 12 ساله (1380- 1391)

  1-5 وضعیت اجتماعی منطقه سلماس

بیشتر مردم منطقه ترک زبانند و دین آنها اسلام (تشیع) است و شماری از روستاها نیز کرد نشین­اند و دین آنها اسلام (تسنن) است. بیشتر مردم منطقه از راه دامداری، کشاورزی، قالیبافی و خرید و فروش امرار معاش می­کنند.

1-6 زمین ریخت شناسی منطقه

از دیدگاه ریخت شناختی نزدیک به یک پنجم دشت سلماس و دشت خوی در بخش شرقی و شمال شرقی با نهشته­های کواترنر پوشیده شده است. ارتفاع در پائین­ترین بخش دشت سلماس و در حاشیه دریاچه ارومیه، 1275 متر از سطح دریا است.

در منطقه بررسی شده، به طور کلی از شرق به غرب بر ارتفاعات منطقه افزوده می­شود. بلندترین نقطه در بلندی­های شمال چهار ستون کوههای کومیدلو وبرلوک 3069 متر و در ارتفاعات جنوبی در کوه اوغام 2731 متر و در کوه یونجه لیق 2565 متر از سطح دریا است. رخنمون­های منطقه را سنگ­های با ترکیب و دیرینگی­های گوناگون پدید آمده است که به طور عمده در برگیرنده سنگ­های آذرین، رسوبی و دگرگونی از زمان پرکامبرین تا عهد حاضر است. از این رو پایداری و فرسایش آنها در برابر عوامل زمین شناختی گوناگون یکسان نیست ولی به طور کلی نهشته­های وابسته به زمان ترسیر، فرسایش بیشتری را نسبت به بقیه نشان داده و بیشتر بخش­های کم ارتفاع منطقه را ساخته­اند، طوریکه دره­های پایدار شده در این نواحی بسیار ژرف و تنگ­اند.